Кіріспе

Орталық Америкадағы ең үлкен көл – Никарагуа көлі, сонымен қатар Косиболка немесе Гранада (lang es, Lago Cocibolca, Mar Dulce, Gran Lago, Gran Lago Dulce, немесе Lago de Granada) – Никарагуада орналасқан тұщы сулы көл. Тектоникалық құралымға ие және ауданы 8264 км² болатын бұл көл Орталық Америкадағы ең үлкен көл, әлемдегі 19-шы ең үлкен көл (ауданы бойынша) және Америкадағы оннан үлкені, Титикака көлінен сәл кіші. Теңіз деңгейінен 32 м биіктікте орналасқан көлдің ең терең жері 700 м-ге жетеді. Типитапа өзені арқылы Манагуа көлімен ара-тұра байланысады. Көл Сан-Хуан өзені арқылы шығысқа қарай Кариб теңізіне құяды, бұл тарихи тұрғыдан солтүстік-батыс жағалаудағы Гранада қаласын Атлант мұхитының порты етіп қалыптастырды. Дегенмен, Гранада (соның ішінде бүкіл көл) географиялық жағынан Тынық мұхитына жақын. Тынық мұхитын көлдің ең үлкен аралы Ометептің тауларынан көруге болады. Көлде Кариб теңізінің қарақшылары болған, олар Гранадаға үш рет шабуыл жасаған. Панама каналы салынар алдында Корнелиус Вандербильттің Аксессуарлы Транзит Компаниясына тиесілі дилижанс желісі көлді Ривас таулары арқылы Тынық мұхитымен байланыстырды. Бұл бағытты пайдаланып, Никарагуа каналын салу жоспарланған, бірақ оның орнына Панама каналы салынды. Панама каналымен бәсекелестікті басу үшін АҚШ 1916 жылғы Брайан-Чаморро келісімі арқылы осы бағыт бойынша канал құрылысына қатысты барлық құқықтарды алды. Алайда, АҚШ пен Никарагуа 1970 жылы бұл келісімді өзара жойғандықтан, Никарагуада тағы бір канал салу туралы идея мерзімді түрде қайта жаңарды, мысалы, Экоканал жобасы. 2014 жылы Никарагуа үкіметі Гонконг Никарагуа канал даму инвестициялық компаниясына (HKND) Никарагуа арқылы канал салуға 50 жылдық концессия ұсынды. Жобаның құны 40 миллиард АҚШ долларына бағаланып, құрылыс 2014 жылдың желтоқсанында басталды және 2019 жылы аяқталуы тиіс болды. Алайда, каналдың экологиялық және әлеуметтік салдарына қарсы наразылықтар мен қаржыландыру туралы күмәндер жобаның болашағына белгісіздік әкелді.

Көл экологиясы

Никарагуа көлі тұщы сулы болғанымен, онда пилорама, тарпон және акулалар бар – бұл түрдің әлемнің басқа жерлерінде де тұщы суға енуі белгілі. Бұрын акулалар көлде тұтқындалған деп есептелген, бірақ 1960 жылдардың соңында олардың Сан-Хуан өзенінің тасылдарымен секіріп өте алатыны анықталды, бұл болжамның қате екенін көрсетті. Олардың қозғалысын дәлелдейтіндей, көлде белгіленген бұқа акулалары кейін ашық теңізде ұсталды (және керісінше), ал кейбіреулері саяхатын 7-11 күнде аяқтады. Көлде аквакультурада кеңінен қолданылатын, теңізде тіршілік ететін цихлид – тилапия балықтары өсіріледі. Олардың көп мөлшерде қалдықтар шығаруы және жергілікті балық түрлеріне қарсы тұруға шамасы жоқ ауруларды әкелу қаупі бар болғандықтан, олар көлдің экожүйесі үшін елеулі қауіп төндіреді. Никарагуаның ең ірі тұщы су көзі Косиболка көлі немесе Мар Дульсе (сөзбе-сөз "Тұзсыз теңіз"; испан тілінде "тұщы су" - agua dulce) деп аталады. Көлде шығыстан Тынық мұхитына қарай соққан желдің әсерінен үлкен толқындар пайда болады. Көлде Ометепе және Сапатера вулканикалық аралдары, сондай-ақ Солентинаме аралдары архипелагы орналасқан. Көлде мерзімді түрде күшті дауылдар болып тұрады. Соңғы 37 жылда Никарагуа көлінің экологиялық жағдайына байланысты үлкен алаңдаушылық туды. 1981 жылы Қоршаған орта және табиғи ресурстар министрлігі (MARENA) экологиялық бағалау жүргізіп, алынған су көздерінің жартысының кәрі сулармен қатты ластанғанын анықтады. Никарагуа көліне күнде 32 тонна (70 000 фунт) кәрі су төгіліп жатқаны анықталды. Көл жағасында орналасқан өнеркәсіп кәсіпорындары ұзақ жылдар бойы кәрі суларды төгіп келген. Pennwalt Chemical Corporation ең көп ластаушы болып танылды. Никарагуаның экономикалық жағдайы ел бойынша тазарту қондырғыларын салуға кедергі келтірді (қараңыз: Никарагуадағы сумен жабдықтау және санитария). 2014 жылы 32 жылдағы ең құрғақ жыл көлге зиян келтірді; Никарагуа үкіметі азаматтарға су тұтынуды азайту үшін тауықтардың орнына игуаналарды өсіріп жеуді ұсынды. Сонымен қатар, Никарагуа каналын көл арқылы салу жоспарлары каналды салу және пайдалану кезінде тұзды су мен басқа да ластануларға әкелуі мүмкін.