Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Француз композиторы (1799–1862)
French composer (1799–1862)
Жак Франсуа Фроменталь Эли Халеви, көбінесе Фроменталь Халеви (fʁɔmɑ̃tal alevi; 27 мамыр 1799 – 17 наурыз 1862) деп белгілі француз композиторы. Ол бүгінде негізінен "La Juive" операсымен танымал.
Jacques François Fromental Élie Halévy, usually known as Fromental Halévy (fʁɔmɑ̃tal alevi; 27 May 179917 March 1862), was a French composer. He is known today largely for his opera La Juive.
Ерте мансап
Халеви Парижде, Париж еврей қауымының хатшысы, жазушы және еврей тілінің мұғалімі болған кантор Эли Халфон Халевидің және француз еврей анасының ұлы болып дүниеге келді. Ол көбінесе Fromental (мәнісі "жаңғақ шөбі") деген атпен танымал болды, себебі ол сол өсімдікке арналған күні, француз революциялық күнтізбесіндегі 7 Prairial күні туған. Ол 1809 жылы, тоғыз немесе он жасында (мәліметтер әртүрлі) Париж консерваториясына түсті, Шерубинидің шәкірті және кейіннен оның қолдауында болды. Екі рет екінші орын алғаннан кейін, 1819 жылы Рим сыйлығын жеңіп алды: оның кантатасының тақырыбы Герминия болды. Анасының қайтысынан кейін Римге сапарын кейінге қалдырғандықтан, ол көпшіліктің назарына алғаш рет түскен тапсырысты қабылдай алды: үш бөлімді хор, тенор және оркестр үшін Марш Фунебр және Де Профундис ан Хебре, бұл тапсырысты Сана департаментінің Израиль консисториясы 1820 жылғы 24 наурызда, өлтірілген герцог де Берридің естелігіне арналған ресми жоралыққа берді. Кейіннен оның інісі Леон, "діни құлшынысқа толы" болған "De Profundis" туындысы "институттың жас лауреатын таныстырып, қызығушылық оятты" деп еске алды. Халеви опера қоюға тырысқан кезде Théâtre Italien театрында хор жетекшісі болды. 1827 жылы "Л'артизан" операсы Opéra Comique-те жақсы қабылдалмаса да, Халеви Opéra театрының хормейстері болды. Сол жылы ол Париж консерваториясында гармония және аккомпанемент сабақтарын оқыды, 1833 жылы контрапункт және фугадан, ал 1840 жылы композициядан профессор болды. Оның көптеген белгілі шәкірттері болды.
Halévy was born in Paris, son of the cantor Élie Halfon Halévy, who was the secretary of the Jewish community of Paris and a writer and teacher of Hebrew, and a French Jewish mother. The name Fromental (meaning 'oat grass'), by which he was generally known, reflects his birth on the day dedicated to that plant: 7 Prairial in the French Revolutionary calendar, which was still operative at that time. He entered the Conservatoire de Paris at the age of nine or ten (accounts differ), in 1809, becoming a pupil and later protégé of Cherubini. After two second place attempts, he won the Prix de Rome in 1819: his cantata subject was Herminie. As he had to delay his departure to Rome because of the death of his mother, he was able to accept the first commission that brought him to public attention: a Marche Funèbre et De Profundis en Hébreu for three part choir, tenor and orchestra, which was commissioned by the Consistoire Israélite du Département de la Seine, for a public service in memory of the assassinated duc de Berry, performed on 24 March 1820. Later, his brother Léon recalled that the De Profundis, "infused with religious fervor, created a sensation, and attracted interest to the young laureate of the institute". Halévy was chorus master at the Théâtre Italien, while he struggled to get an opera performed. Despite the mediocre reception of L'artisan, at the Opéra Comique in 1827, Halévy moved on to be chorus master at the Opéra. The same year he became professor of harmony and accompaniment at the Conservatoire de Paris, where he was professor of counterpoint and fugue in 1833 and of composition in 1840. He had many notable students.
Ла Джуив
1835 жылы «La Juive» операсымен Халеви өзінің алғашқы маңызды табысына қол жеткізген ғана емес, сонымен қатар бір ғасыр бойы француз репертуарының негізгі туындыларының бірі болған туындыны әлемге таныстырды. Элеазар рөлі Энрико Карузо сияқты тенорлардың ең көп сүйетін рөлінің бірі болды. Операның ең әйгілі ариясы – Элеазардың «Рейчел, quand du Seigneur» ариясы. Оның оркестрлік риторнеллосы – Берлиоздың аспаптану туралы трактатында екі кор англезге арналған ерекше дуэт ретінде келтірген Халевиден алынған жалғыз цитата. Дегенмен, бұл ария рөлді алғаш рет орындаған және арияның мәтінін ұсынған атақты тенор Адольф Нуриттің өтінішімен қосылған болуы мүмкін. «La Juive» – бұл ірі опералардың бірі, онда үлкен хорлар, I актідегі әсем шеру және III актідегі таң қалдырарлық тойлар бар. Опера V актіде басты кейіпкердің қайнап тұрған суға батып кетуімен аяқталады. Малер оған үлкен қызығушылық танытып, былай деді: «Мен осы керемет, сұлу туындыға қатты тәнті болдым. Мен оны жасалған ең ұлы опералардың бірі деп санаймын». Вагнер де оның жанкүйерлерінің бірі болды, ол 1841 жылы неміс баспасөзінде Халевидің ұлы операларына құлшыныспен толы мақала жазды (Вагнер Халевиге Мейербер және Мендельсон туралы жазбаларындағыдай еврейлерге қарсы озбырлық танытқан емес).
With his opera La Juive, in 1835, Halévy attained not only his first major triumph, but gave the world a work that was to be one of the cornerstones of the French repertory for a century, with the role of Eléazar one of the great favorites of tenors such as Enrico Caruso. The opera's most famous aria is Eléazar's "Rachel, quand du Seigneur". Its orchestral ritornello is the one quotation from Halévy that Berlioz included in his Treatise on Instrumentation, for its unusual duet for two cors anglais. It is probable, however, that this aria was inserted only at the request of the great tenor Adolphe Nourrit, who premiered the role and may have suggested the aria's text. La Juive is one of the grandest of grand operas, with major choruses, a spectacular procession in Act I and impressive celebrations in Act III. It culminates with the heroine plunging into a vat of boiling water in Act V. Mahler admired it greatly, stating: "I am absolutely overwhelmed by this wonderful, majestic work. I regard it as one of the greatest operas ever created". Other admirers included Wagner, who wrote an enthusiastic review of Halévy's grand operas for the German press in 1841 (Wagner never showed towards Halévy the anti Jewish animus that was so notorious a feature of his writings on Meyerbeer and Mendelssohn).
Кейінгі мансап
Халеви 1836 жылы Франция институтына сайланды, бірақ «La Juive» операсынан кейін оның нағыз табыстары салыстырмалы түрде азайып кетті. Дегенмен, кем дегенде үш операсы – «L'Éclair», «La reine de Chypre» және «Charles VI» сыншылар мен көрермендер тарапынан белгілі бір мақтауға ие болды. Гейне Халевиді суретші деп атап, бірақ «күлкілі де болса, ең кішкентай дарынға ие емес» екенін айтты. Алайда, ол өнер саласындағы маңызды бюрократқа айналып, Бейнелеу өнер академиясының хатшысы болып тағайындалды және оркестрдегі «ля» нотасының стандартты биіктігін анықтау, оперетталарға жүлде беру сияқты комитеттерге төрағалық етті. Суретші Эжен Делакруа Халевидің құлдырауын күнделігінде былай сипаттады (5 ақпан 1855):
Halévy was elected to the Institut de France in 1836, but after La Juive, his real successes were relatively few, although at least three operas, L'Éclair, La reine de Chypre and Charles VI received some critical and popular acclaim. Heine commented that Halévy was an artist, but "without the slightest spark of genius". He became, however, a leading bureaucrat of the arts, becoming Secretary of the Académie des Beaux Arts and presiding over committees to determine the standard pitch of orchestral A, to award prizes for operettas, etc. The artist Eugène Delacroix described Halévy's decline in his diaries (5 February 1855):
Халевидің үйіне бардым, онда пешінен шыққан ыстық тұншықтырып жатты. Оның жағымсыз әйелі үйін ескі жиһаз бен әртүрлі бұйымдармен толтырып қойған, және осы жаңа құмарлық оны есінен шығарып жіберуі мүмкін. Ол өзгеріп кеткен, бұрынғыдан әлдеқайда ескірген, еріксіз сүйреліп бара жатқан адам сияқты көрінеді. Осы шатасуда қалай жұмыс істей алады? Академиядағы жаңа лауазымы көп уақытын алып, жұмысы үшін қажетті тыныштықты табуын одан да қиындатады. Сол тозақтан мүмкіндігінше тезірек шығып кеттім. Көшедегі ауа тіпті тамаша сезілді. Халевидің «Prométhée enchaîné» кантатасы 1849 жылы Париж консерваториясында тұңғыш рет орындалды және ол ширек тонды қолданған алғашқы батыс оркестрлік шығарма деп есептеледі. Халеви 1862 жылы Ниццада 62 жасында зейнеткерлікте қайтыс болды, оның соңғы операсы «Noé» аяқталмай қалды. Оны оның бұрынғы шәкірті Жорж Бизе аяқтады, бірақ Бизе қайтыс болғаннан кейін он жыл өткен соң ғана қойылды.
I went on to Halévy's house, where the heat from his stove was suffocating. His wretched wife has crammed his house with bric a brac and old furniture, and this new craze will end by driving him to a lunatic asylum. He has changed and looks much older, like a man who is being dragged on against his will. How can he possibly do serious work in this confusion? His new position at the Academy must take up a great deal of his time and make it more and more difficult for him to find the peace and quiet he needs for his work. Left that inferno as quickly as possible. The breath of the streets seemed positively delicious. Halévy's cantata Prométhée enchaîné was premiered in 1849 at the Paris Conservatoire and is generally considered the first mainstream western orchestral composition to use quarter tones. Halévy died in retirement at Nice in 1862, aged 62, leaving his last opera Noé unfinished. It was completed by his former student Georges Bizet, but was not performed until ten years after Bizet's own death.
Халевидің отбасы
Халевидің әйелі Леони (Евгения Фоаның қарындасы), некеде ауыр психикалық мәселелерге тап болған, күйеуі қайтыс болғаннан кейін керемет жазылып, талантты мүсінші болды (ол одан 20 жас кіші еді). 1869 жылы олардың қызы Женевье композитор Жорж Бизеге тұрмысқа шықты, ол Консерваторияда Халевидің шәкірттерінің бірі болған. Бизе қайтыс болғаннан кейін және Шарль Валентин Алканның ұлы Эли Мириам Делабордемен туыстық қарым-қатынас құрғаннан кейін, Женевье Ротшильд байланыстары бар банкирге үйленді және жетекші париждік салон иесі болды. Оның кештеріне келген қонақтардың арасында жас Марсель Пруст болды, ол оны эпикалық "Жоғалған уақытты іздеу" романында Германтес герцогинясының образының бірі ретінде пайдаланды. Халевидің інісі – жазушы және тарихшы Леон Халеви, ол ағасы туралы алғашқы өмірбаянды жазды және көптеген француз операларының либретто авторы Людовик Халевидің әкесі болды, соның ішінде Бизеттің "Кармен" және Жак Оффенбахтың "Жер астындағы Орфей" опералары. Леон сондай-ақ өзінің сүйіктісі Люсинде Парадольдан саясаткер Люсьен Анатоль Превост Парадольді дүниеге әкелді.
Halévy's wife, Léonie (sister of Eugénie Foa) who had experienced serious mental problems during their marriage, underwent a remarkable recovery after his death and became a talented sculptor (she was 20 years younger than he.) In 1869, their daughter Geneviève married the composer Georges Bizet, who had been one of Halévy's pupils at the Conservatoire. After Bizet's death and an alliance with Élie Miriam Delaborde, the son of Charles Valentin Alkan, Geneviève married a banker with Rothschild connections and became a leading Parisian salonnière. Amongst the guests at her soirées was the young Marcel Proust, who used her as one of the models for the Duchesse de Guermantes in his epic In Search of Lost Time. Halévy's brother was the writer and historian Léon Halévy, who wrote an early biography of his brother and was the father of Ludovic Halévy, librettist of many French operas, including Bizet's Carmen and Jacques Offenbach's Orpheus in the Underworld. Léon was also the father, by his mistress Lucinde Paradol, of the politician Lucien Anatole Prévost Paradol.