Кіріспе
Чили президенті 1990-1994 жылдары Патрисио Альвин Азокар (26 қараша 1918 – 19 сәуір 2016) – Чилидің христиан-демократиялық партиясының саяхатшысы, заңгер, жазушы, профессор және бұрынғы сенатор. Ол Чилидің 30-шы президенті және диктатор Аугусто Пиночеттің абсолюттік үкімшілігінен кейін сайланған алғашқы президент болды, ал оның сайлануы 1990 жылы Чилидің демократияға өтуін білдірді. Сайлаудан кейін Чили әскери және үкіметтік топтарының қарсылығына қарамастан, Альвин диктатураның жүйелі қатыгездіктерін ашып көрсеткен Чилидің Ақиқат және келісім комиссиясын қолдады.
Patricio Aylwin Azócar (; 26 November 1918 – 19 April 2016) was a Chilean politician from the Christian Democratic Party, lawyer, author, professor and former senator. He was the 30th president of Chile and the first president to be elected after the absolute rule of dictator Augusto Pinochet, and his election marked the Chilean transition to democracy in 1990. Despite resistance from elements of the Chilean military and government after his election, Aylwin was staunch in his support for the Chilean National Commission for Truth and Reconciliation which exposed the systematic brutalities of the dictatorship.
Ерте өмір
Аилвин, Мигель Аилвин мен Лаура Азокардың бес баласының ең үлкені, Винья-дель-Мар қаласында дүниеге келді. Ол өте жақсы оқушы болды және 1943 жылы Чили университетінің заң факультетіне түсіп, үздік дипломмен заңгер атанды. Ол әкімшілік құқықтан профессор болып жұмыс істеді, бірінші Чили университетінде (1946–1967), содан кейін Чилидің Рим-католик университетінің заң мектебінде (1952–1960). Ол сонымен қатар Ұлттық институтта азаматтық білім және саяси экономика пәнінен профессор болды (1946–1963). Оның інісі Андрес те саясаткер болған. 1948 жылдың 29 қыркүйегінде ол Леонор Оярзун Ивановичке үйленді. Олардың бес баласы болды (қызы Мариана кейінгі үкіметтерде министр болып жұмыс істеді) және 14 немересі болды (солардың ішінде танымал телесериалдар мен фильмдердегі актриса Паз Баскуньан).
Саяси мансап
Айлвиннің саясатқа қатысуы 1945 жылы «Фаланге Националь» ұйымына қосылған кезде басталды. Кейін 1950–1951 жылдары «Фаланге» ұйымының президенті болып сайланды. Бұл партия Чилидің Христиандық-демократиялық партиясына айналғаннан кейін, 1958–1989 жылдар аралығында партия президенті қызметін жеті рет атқарды. 1965 жылы Ұлттық Конгресске сенатор болып сайланды. 1971 жылы Сенат төрағасы болды. Сальвадор Альенде басқарған Халықтық Бірлік үкіметі кезінде ол партиясының президенті де болды, сонымен қатар Конгресс ішінде де, сыртында да Альендеге қарсы демократиялық оппозицияны жетекшілік етті. Ол елдің саяси дағдарысын бейбіт жолмен шешуге белсенді түрде тырысқандығы үшін танылды. Альендеге сенімсіздік танытқан Айлвин «президенттің адал ниетін көрсету үшін кабинетіне әскерилерді ғана тағайындауын талап етті», бірақ Альенде бұл талапты толыққанды орындамады, ал Айлвин «әскерилер елге демократияны қайта келтіретініне сеніп, төңкеріс жасаушылардың жағына шықты». Ол «марксистік диктатура мен біздің әскери диктатурамыздың арасында екіншісін таңдаймын» деп ашық мәлімдеді. Айлвин 1976 жылға дейін Христиандық-демократтар партиясының президенті болды, ал партия жетекшісі Эдуардо Фрей 1982 жылы қайтыс болғаннан кейін әскери диктатура кезінде партияны басқарды. Кейін ол елдің демократиялық күштерін диктатураға қарсы біріктіру үшін 24-тен тұратын Конституциялық зерттеулер тобын құруға көмектесті. 1979 жылы жаңа Конституцияны бекіткен плебисцитке қарсылық көрсеткен топтың өкілі болды. 1982 жылы Айлвин Христиандық-демократтар партиясының вице-президенті болып сайланды. Ол демократияға оралуды жеңілдету үшін Конституцияны шындық ретінде қабылдауды алғашқылардың бірі болып ұсынды. 1988 жылдың 5 қазанында Чилиде жалпыұлттық референдум өтті. «Иә» дауысы Пиночетке президенттік лауазымды тағы сегіз жылға сақтап қалуға мүмкіндік беретін еді. Пиночеттің сайлауда жеңіске жететініне көптеген адамдар сенгенімен, «Жоқ» науқаны жеңіске жетті, бұл 2012 жылы түсірілген «Жоқ» фильмінде көрсетілгендей, керемет медиа-науқанның нәтижесінде болды. Патрисио Айлвин генерал Пиночетті жеңген қозғалыстың орталық тұлғасы болды. Референдумнен кейін ол үкімет пен оппозицияның 54 конституциялық реформаға келісуіне әкелген келіссөздерге қатысты, осылайша 16 жылдық диктатурадан демократияға бейбіт жолмен өтуге мүмкіндік жасады.
Ішкі саясат
Патрисио Айлвин 1989 жылғы 14 желтоқсанда Республика президенті болып сайланды. Чили ресми түрде демократияға айналғанмен, Пиночет басқарған Чили әскері Айлвиннің президенттігі кезінде өте күшті болып қала берді, ал Конституция Пиночеттің және оның қолбасшыларының ықпалын сақтап тұрды, бұл оның үкіметінің Конституциялық сотты қайта құру және Пиночеттің саяси билігін төмендету сияқты көптеген мақсаттарына қол жеткізуіне кедергі келтірді. Дегенмен, оның басшылығымен тікелей қалалық сайлаулар басталды, алғашқысы 1992 жылғы маусымда өтті. Конституциямен Айлвин үкіметіне қойылған қатаң шектеулерге қарамастан, төрт жылдың ішінде ол "мемлекетте, азаматтық қоғамда және саяси қоғамда билік қатынастарын өз пайдасына өзгертіп алды". Пиночет әскерилердің Альенденің үкіметін құлатудағы рөлі үшін немесе әскери диктатура жылдары үшін жазаланбауын қалаған. Айлвин әскерилердің жасаған қылмыстары үшін кінәлілерді әділетке тартуға тырысты.
Экономикалық саясат
Айлвин үкіметі билікте болған кезеңінде кедейлік пен теңсіздікті азайтуға көп күш жұмсады. 1990 жылы салық реформасы енгізілді, ол салық түсімдерін шамамен 15%-ға арттырды және Айлвин үкіметіне әлеуметтік бағдарламаларға мемлекеттік шығындарды ЖІӨ-нің 9,9%-дан 11,7%-ға дейін арттыруға мүмкіндік берді. Айлвин үкіметінің соңына қарай әлеуметтік бағдарламаларға бесiлiмді ресурстар бөлінді, оның ішінде кеңейтілген қоғамдық денсаулық сақтау бағдарламалары, жас чилиліктерге арналған кәсіптік оқыту және даярлау бағдарламалары, сондай-ақ ірі қоғамдық тұрғын үй жобасы. Кедей аудандарға тікелей көмек көрсету үшін жаңа «Солидарлық және әлеуметтік инвестициялар қоры» құрылды, ал әлеуметтік шығындар (әсіресе денсаулық сақтау мен білім беру салалары) 1989-1993 жылдар аралығында шамамен үштен бір бөлігіне өсті. 1990 жылы жаңа еңбек заңы да қабылданды, ол кәсіподақтардың құқықтарын кеңейтті және ұжымдық келіссөздер жүргізуді ынталандырды, сонымен қатар жұмысшыларға жұмыстан шығу ақысын жақсартты. Ең төменгі жалақы, отбасылық жәрдемақылар, зейнетақы және басқа да жәрдемақылар да артты. 1990-1993 жылдар аралығында нақты жалақы 4,6%-ға өсті, ал жұмыссыздық деңгейі 7,8%-дан 6,5%-ға дейін төмендеді. Білім беруге жұмсалған қаржы 40%-ға, ал денсаулық сақтауға жұмсалған қаржы 54%-ға өсті. Айлвин үкіметі кезінде кедей чилиліктердің табысы нақты мәнде 20%-ға өсті (инфляция деңгейінен жоғары), ал ең төменгі жалақының өсуі 1993 жылы 1990 жылмен салыстырғанда 36%-ға жоғары болды. Сонымен қатар, Айлвин үкіметі кезінде жылына 40 мың үй салыстырғанда, 100 000-нан астам жаңа үйлер салынды. Айлвин үкіметі кезінде кедейлікте өмір сүретін чилиліктердің саны айтарлықтай азайды, БҰҰ есебінде 1989 жылы халықтың 40%-ы кедейлікте өмір сүргені, ал 1993 жылға қарай бұл көрсеткіш 33%-ға төмендегені көрсетілді. ФКО сондай-ақ оның ата-бабаларының Сассексте фермерлер болғандығын анықтады, онда Айлвин тегі жиі кездеседі. Герцог Айлвиннің британдық тегін «жақсы орныққан» деп сипаттады және оны Суссекстегі Трейфорд және Дидлинг ауылдарына жасаған мемлекеттік сапарында сүйемелдеді, онда Айлвин ата-бабаларының қабірлерін аралап, туыстарымен кездесті. Герцог Айлвиннің ағылшын тілінде еркін сөйлей алмайтынын, сондықтан аудармашы қажет болғанын айтты, бірақ ол Суссекстегі қабылдауға өте қуанды, өйткені ол ата-бабаларының туған жеріне оралып, шындықты білуге мүмкіндік алды. Айлвин Лондонның бірінші Лорд-мэрі Генри Фитц Айлвиннің ұрпағы болды.
Aylwin was a descendant of Henry fitz Ailwin the first Lord Mayor of London.
Төрайымнан кейінгі кезең
Айлвин – ол жакырлықты жою және саясаттағы этикалық құндылықтарды нығайту мақсатында құрылған, коммерциялық емес ұйым «Демократия және әділдік корпорациясының» президенті болды. Ол Австралия, Канада, Колумбия, Франция, Италия, Жапония, Португалия, Испания және АҚШ университеттерінен, сондай-ақ Чилидің жеті университетінен құрметті дипломдар алды. 1997 жылы Еуропа Кеңесі Адам құқықтарын, демократияны қолдауға және Еуропа мен Латын Америкасы арасындағы ынтымақтастықты нығайтуға қосқан үлесі үшін Айлвин мен Ирландияның бұрынғы президенті Мэри Робинсонға «Солтүстік-Оңтүстік» сыйлығын табыс етті.
Өлім
2015 жылдың 18 желтоқсанында Айлвин үйінде бас жарақатын алғаннан кейін Сантьягодағы ауруханаға түсті. 2016 жылдың 19 сәуірінде 97 жасында тыныс жетіспеуден туған табиғи себептерден көз жұмды.