Кіріспе

Польшалық доминикандық діни қызметкер және миссионер Гьяцинт (Święty Jacek немесе Jacek Odrowąż; шамамен 1185 – 15 тамыз 1257) – өзінің туған Польшасындағы әйелдер монастырларын реформалауға жұмыстанған поляк доминикандық діни қызметкер және миссионер. Париж мен Болоньяда білім алған, ол қасиетті ғылымдар докторы болды.

Өмір

"Солтүстік елшісі" деп аталатын Гьяцинт, ақсүйек Одроуж әулетінің мүшесі Евстахий Конскийдің ұлы еді. Ол 1185 жылы Польшаның Силезия аймағындағы Каминь қаласындағы Ланка қамалында дүниеге келді. Кесластың жақын туысы болғандықтан, ол маңызды қалаларда – Краков, Прага және Болоньяда білім алды, соңғысында заң және дінтану докторы атағын иеленді. Польшаға оралғаннан кейін, елдің оңтүстік-шығыс бөлігіндегі ортағасырлық әкімшілік орталығы – Сандомирде оған қызметтік лауазым берілді. Кейіннен ол өзінің інісі Иво Конскиді, яғни Краков епископын Римге ертіп барды. Римде ол Осмалық Доминик жасаған кереметті көрді және Кеслаус пен Краков епископының екі көмекшісі Герман мен Генримен бірге доминикан монахына айналды. 1219 жылы папа Онорий III Доминик пен оның жақтастарын Санта-Сабинаның ежелгі римдік базиликасында орналасуға шақырды, олар 1220 жылдың басына дейін солай істеді. Осыған дейін монахтардың Римде уақытша тұрақты орны болған, ол 1218 жылы III Гонорий Доминикке сыйлаған Сан-Систо Веккио монастырында орналасқан еді, және бұл монастырь Доминик басшылығымен римдік монахтарды реформалау үшін пайдалануға арналған. Гьяцинт пен оның серіктері алғашқылардың қатарында монастырьға кірді. Олар сондай-ақ Санта-Сабинадағы Доминикан орденінің студиумының тұңғыш түлектері болды, одан кейін 16 ғасырда Санта-Мария-спра-Минервадағы Сент-Томас колледжі өсіп шықты, ал 20 ғасырда бұл колледж Сент-Томас Аквинскийдің понтификалдық университетіне айналды. Ұзаққа соқпаған жаңадан кіру кезеңінен кейін, Гьяцинт пен оның серіктері 1220 жылы Доминиктен орденнің діни киім-кешегін алды. Дәстүр бойынша, ол Швеция, Норвегия, Дания, Пруссия, Шотландия, Ресей, Түркия және Грекия елдерінде де уағыз айтқан. Алайда, бұл сапарлар күмәнді және Гьяцинттің ең алғашқы өмірбаяндары оларды растамайды.

Аңыз

Хиацинтке қатысты ең ірі кереметтердің бірі 1240 жылы Киевтің моңғолдармен қоршауы кезінде болды. Монахтар басып кірген әскерлерден қашуға дайындалып жатқанда, Хиацинт монастырь шіркеуіндегі киелі орында сақталған киборнияны құтқаруға баруға бел буды. Сонда ол Исаның анасы Мәриямның дауысын естіп, оны да алып кетуін сұрады. Хиацинт Мәриямның үлкен тас мүсінін де, киборнияны да көтеріп алды. Ол екеуін де оңай көтеріп жүрді, тіпті мүсіннің салмағы оның көтере алатынынан әлдеқайда ауыр болса да. Осылайша ол екеуін де құтқарып қалды. Сондықтан ол әдетте монумент (бірақ олар бірнеше ғасырдан кейін ғана пайда болды) және Мәриямның мүсінін ұстаған күйі бейнеленеді. Польшада "Святи Яку з пирогами!" ("Қасиетті Хиацинт пен оның пирогиі!") деген ежелгі сөз бар, ол – үмітсіз жағдайда көмекке шақыру. Бұл екі аңызға байланысты туындаған. Олардың бірі – 1238 жылғы 13 шілдеде Костелецке жасаған сапары туралы. Сапары барысында нөсер жаңбыр жауып, егістіктерді жойды, халықты кедейлік пен ашаршылықтың қорқынышты жағдайына жеткізді. Хиацинт оларға дұға етуді айтты. Ертесі күні егістік керемет түрде жаңарып келді. Содан кейін халық Хиацинтке алғыс ретінде сол егістіктен жасалған пироги ұсынды. Екінші аңыз 1241 жылы моңғол шапқындығынан туған ашаршылық кезінде Хиацинттің адамдарды пирогимен тойдырғанын айтады.

Құрмет

Гьяцинттің қабірі Польшаның Краков қаласындағы Киелі Үштік базиликасында, оның атымен аталған капеллада орналасқан. Гьяцинт 1594 жылдың 17 сәуірінде Папа Клемент VIII-дің бұйрығымен қасиетті деп жарияланды, ал оның естелік күні 17 тамызда тойланады. 1686 жылы Папа Иннокентий XI оны Литваның қамқоршысы етіп белгіледі. Ол суға бату қаупі бар адамдардың және ауыр салмақ көтерушілердің қамқоршысы болып саналады. Солтүстік Америкадағы Гьяцинттің Польшалыққа арналған танымал шіркеулердің бірі – Чикагодағы (Иллинойс штаты) Киелі Гьяцинт базиликасы.