Кіріспе

Италиялық теолог (1487–1564)

Бернардино Очино (1487–1564) – итальян, католик дінде тәрбиеленіп, кейін протестантизмге көшкен және протестанттық реформатор болған.

Өмірбаян

Бернардино Очино Сиена қаласында, шаштараз Доменико Очиноның ұлы болып дүниеге келді. Шамамен 1504 жылы, 7 немесе 8 жасында ол Францискан монахтарының орденіне сеніп тапсырылды. 1510 жылдан бастап Перуджада медицинаны оқыды.

Капуциндерге ауысу

38 жасында Очино 1534 жылы жаңадан құрылған Капуциндер орденіне өтті. Ол кезде ол Хуан де Вальдес, Пьетро Бембо, Виттория Колонна, Пьетро Мартир, Карнесекки сияқты адамдармен жақын дос болды. 1538 жылы ол өз орденінің бас викарийі болып сайланды. 1539 жылы Бембоның ықпалымен ол Венецияға сапар шегіп, сол жылы жарық көрген «Диалогтарында» айқын байқалатын иман арқылы құтылу туралы уағыздар айтты. Оған күдік туды және айыптаулар болды, бірақ 1542 жылдың маусым айында Римде кардинал Джованни Пьетро Карафаның бастамасымен Инквизиция құрылғанға дейін ешқандай шара қабылданбады. Очино Римге шақыру алды және тамыздың ортасында оған бағыну үшін жолға шықты. Өзінің айтуынша, Болоньяда кездескен кардинал Контарини, реакциялық топтың уынан қайтыс болуға жақын болғандықтан, оны Римге барудан тоқтатқан.

Женеваға қашу

Очино Флоренцияға бұрылып, біраз ойланғаннан кейін Альп таулары арқылы Женеваға жол тартты. Оны Джон Кальвин құшақ жайып қарсы алды, және ол екі жылдың ішінде "Предики" атты бірнеше томдық еңбектер жариялады, олар оның дін ауысуын ұғындыруға бағытталған, даулы трактаттар еді. Ол сондай-ақ маркиза Виттория Колоннаға, Клаудио Толомейге және оның сияқты толыққанды қадам жасауға құлшынбаған басқа итальяндық қолдаушыларға да жауап хаттар жолдады. Оның Рим-католик шіркеуімен арадағы жарылыс соңғы болды.

Аугсбург және Англия

1545 жылы Очино Аугсбургтегі итальяндық протестант қауымының пасторы болды. Осы кезден бастап оның Каспар Швенкфельдпен байланысы орнады. 1546 жылы ол Тринитарианға қарсы Collegia Vicentina жиынына қатысты. 1547 жылдың қаңтарында Аугсбургте императорлық әскерлер Аугсбург диетасы үшін қалаға кірген кезде, ол Аугсбургтен қашуға мәжбүр болды. Очино Англияда пана тапты, онда ол Кентербери соборының пребендарийы болып тағайындалды, Эдуард VI-ның жеке қаражатынан зейнетақы алды және өзінің маңызды еңбегін жазды – «Рим епискобының әділетсіз билігінің трагедиясы немесе диалогы». Бұл мәтін бастапқыда латын тілінде жазылған және қазіргі таңға дейін тек 1549 жылғы епископ Джон Понеттің аудармасы ғана сақталған. Онда диалогтар сериясы келтірілген. Исаның елдігінің таралуына ашуланған Люцифер, шайтандарды кеңеске шақырып, папаны антихрист ретінде орнатуға шешім қабылдайды. Император Фокас басқаратын мемлекет папаның рухани билікті иеленуіне келіседі; басқа шіркеулер қорқытып, мойынұсады; Люцифердің жоспарлары Англияның Генрих VIII және оның ұлының араласуымен толыққандай көрінеді. Очиноның бірнеше уағыздары Анна Кукпен ағылшын тіліне аударылды; ал ол континентте көптеген даулы трактаттар жариялады. Очиноның «Che Cosa è Christo» атты еңбегі 1547 жылы болашақ Англия королевасы Елизавета I-ге латын және ағылшын тілдеріне аударылды.

Цюрих

1553 жылы Мария I таққа отырғаннан кейін Очино Англиядан қуылды. Ол Базельге барды, онда Лелио Соццини және адвокат Мартино Мюралто Очиноны Цюрихтегі итальян шіркеуінің пасторы қылып тарту үшін жіберілді, Очино осы ұсынысты қабылдады. Сол жердегі итальяндық қауымның көп бөлігі Локарнодан келген босқындардан құралды. Очино он жыл бойы сол жерде кітаптар жазды, олар оның айналасындағы дәстүрлі сенімдерден алшақтағанын көрсете бастады. Олардың ең маңыздысы – ерік бостандығын талқылаған «Лабиринт» кітабы, ол сылтаумен кальвинизмнің алдын-ала белгілеу доктринасын құлатты. 1563 жылы Очиноның «Отыз диалогтары» жарияланғанда, ұзақ уақыт бойы жиналған дау басталды, олардың бірінде оның қарсыластары оның көп әйел алуды жорамал ретінде қорғағандығын айтты. Оның ажырасу туралы және Құдайдың үш бірлігіне қарсы диалогтары да дінге қарсы деп есептелді.

Польша және өлім

Очиноға өзін қорғау мүмкіндігі берілмеді және Цюрихтен қуылды. Басқа протестант қалалары қабылдаудан бас тартқаннан кейін, ол сол кезде Еуропадағы ең төзімді мемлекет болған Польшаға бет бұрды. Польшада ұзақ тұрмай, 1564 жылдың 8 тамызында барлық шетелдік діни қарсыластарды қуу туралы жарлық жарияланды. Елден қашып бара жатқанда, ол Пиньчовта обаға ұшырады; төрт баласының үшеуі қайтыс болды; ал өзі, бақытсыздықтан мұңайып, 1564 жылдың соңында Моравиядағы Славковта жалғыздық пен беймәлімдікте қайтыс болды.

Мұра

Протестанттар арасында Очиноның беделі төмен еді. 1643 жылы Томас Браун оны «De tribus Impostoribus» аңызға айналған апокрифтік, еретикалық трактатының авторы деп айыптады, сондай-ақ көп әйел алуға рұқсат бергенін іс жүзінде іске асырғаны үшін де айыптады. Оның өмірбаяуын жазған Карл Бенрат оны құлшыныспен евангелист және сонымен бірге еркін ізденіске құштар, ойшыл адам ретінде көрсетті. Очиноның суреті – ол үнемі білім алып, алған білімін қайта қарап, диалогтарында өзімен қиын мәселелерді талқылайтын, көбінесе ешқандай нақты сенімге жете алмайтын адам.