Құдай қаласа: мағынасы мен қолданылуы

Кіріспе

Арабша "Егер Алла қаласа" немесе "Алланың қалауымен" деген мағынаны білдіретін Иншалла (/ɪn//'//ʃ//ɑː//l//ə/; إِنْ شَاءَ ٱللَّٰهُ ), сондай-ақ Инша Алла, Ин ша Алла, Инся Алла және Ин ша Алла деп те жазылады. Бұл араб тіліндегі "Егер Алла қаласа" немесе "Алланың қалауымен" деген мағынаны білдіретін сөз тіркесі. Оның қолданылуы Құранда еске алынған, онда болашақ оқиғалар туралы айтылғанда оны қолдану қажеттігі көрсетілген. Исламдық контексте, бұл Құдай қаламаса ештеңе болмайды деген сенімді көрсетеді және Оның еркі барлық адамның еркінен жоғары тұрады; Бұл фраза ирониялық мағынада қолданылуы мүмкін, яғни бір нәрсе ешқашан орындалмайды және Алланың қолына қалдырылады, немесе шақыруды әдепті түрде қабылдамау үшін пайдаланылуы мүмкін.

Басқа тілдер

Адыге тілінде тхьэм ыIомэ (thəm yı'omə) және иншаллахь (иншалла) терминдері черкестер арасында кеңінен қолданылады, олардың мағынасы «ұмыттанамын» немесе «Құдай қаласа». Испан тіліндегі ожала және астурлеон және галисиан тілдеріндегі оксала (осы тілде огалла) сөздері араб тіліндегі لو شاء الله (law šā' l lāh) сөзінен шыққан. Бұл «біз үміттенеміз», «мен үміттенемін», «біз тілейміз», «мен тілеймін» дегенді білдіреді. «Атама 'Ллах» сөзінен шыққан «томара» сөзі араб тілінде «Құдайдың еркі осы» дегенге ұқсас мағына береді. Оксала сөзі португал тілінде де бар, бірақ ол көне сөз болып саналады. Қазіргі кездегі жиі қолданылатын сөздер – se Deus quiser және Deus queira; ал жоғарыда аталған томара да жиі қолданылады. Болгария және Македония тілдеріндегі дай Боже/дај Боже және серб-хорват тіліндегі ако Бог да/даће Бог/дај Боже (ako Bog da/daće Bog/daj Bože) – бұл оңтүстік славян тілдеріндегі нұсқалары, араб тілінен аудармасы алынған, себебі Балқан аймағы Осман империясының билігінде болған. Олар Болгарияда, Босния мен Герцеговинада, Сербияда, Хорватияда, Словенияда, Солтүстік Македонияда және Черногорияда кеңінен қолданылады, тіпті дінге сенбейтін адамдар да қолданады. Олар Украина мен Ресейде де жиі қолданылады. Кипр грек тілінде ίσσαλα (ишалла) сөзі «ұмыттанамын» мағынасында қолданылады. (Бельгия) Голланд тілінде «Als 't God belieft» (Егер Құдай қаласа) бұрын жиі қолданылатын, қазір негізінен егде жастағы (діндар) адамдар қолданатын сөз. Эсперанто тілінде Dio volu «Құдай қаласа» дегенді білдіреді. Фин тіліндегі Jos Luoja suo сөз тіркесі «Құдай қаласа» дегенді білдіреді, кейбір музыканттар халық музыкасында өмірді тағдырға/сенімге/сәттілікке қалдыру үшін қолданады. Бұл термин индонезия және малай тілдерінде өте ұқсас мағыналармен және жазылумен қолданылады, яғни insyaallah (индонезия) және insya'Allah (малай), және «Құдай қаласа» деген мағынада қолданылады. Бұл екі тілде де өте кең таралған. Мальта тілінде де ұқсас сөз тіркесі бар: jekk Alla jrid («Егер Құдай қаласа»). Мальта тілі – Сицилияда, кейіннен Мальтада 9 ғасырдың соңынан 12 ғасырдың соңына дейін дамыған араб диалектісі. Парсы тілінде бұл сөз тіркесі шамамен бірдей, ان‌شاءالله, ресми түрде en shâ Allah деп айтылады, ал күнделікті сөйлеу тілінде ishâllâ деп айтылады. Польша тілінде Daj Boże және Jak Bóg da – оңтүстік славян тілдеріндегі нұсқаларына ұқсас сөздер. Олар «Құдай берсін» және «Құдай рұқсат берсе/қаласа» дегенді білдіреді. Румын тілінде Să dea Dumnezeu! немесе Să dea Domnul! осыған ұқсас мағына береді. Орыс тілінде Дай Бог! (Дей-Бог) «Құдай, бер!» деген мағынаны білдіретін ұқсас сөз. Тагалог тілінде sana «мен үміттенемін» немесе «біз үміттенемін» дегенді білдіреді. Бұл сөз тагалог тіліндегі nawa сөзінің синонимі. Түрік тілінде inşallah немесе inşaallah сөзі «Егер Құдай қаласа және берсе» немесе жалпы «ұмыттанамын» мағынасында қолданылады, бірақ сөйлеуші бір нәрсеге көп сенбейтін жағдайда ирониялық түрде де қолданылады. Бұл сөз урду тілінде «Алла қаласа» мағынасында қолданылады. Еврей тілінде араб тілінен (אינשאללה) алынған осы термин қолданылады. Ал бастапқы еврей сөзі בעזרת השם (Құдайдың көмегімен).

In Adyghe, the terms тхьэм ыIомэ (thəm yı'omə) and иншаллахь (inshallah) are widely used by Circassians, with the meaning "hopefully" or "if God wills". The Spanish word ojalá and the words oxalá in Asturleonese and Galician (more rarely in this language ogallá), all come from the Arabic لو شاء الله (law šā' l lāh) from the time of Muslim presence and rule on the Iberian Peninsula. It means "we hope", "I hope", "we wish", "I wish". The expression tomara – which comes from "atamma 'Llah" in Arabic with the original meaning similar to "The God will is that" – is also used in Andalusian Spanish. The expression oxalá also exists in Portuguese with a similar meaning, but has become an archaism. The common equivalents in modern use are se Deus quiser and Deus queira; the aforementioned tomara is also commonly used. The Bulgarian and Macedonian дай Боже/дај Боже and Serbo Croatian ако Бог да/даће Бог/дај Боже (ako Bog da/daće Bog/daj Bože) are the South Slav versions of the expression, calqued from Arabic, owing to Ottoman rule over the Balkans. They are used extensively in Bulgaria, Bosnia and Herzegovina, Serbia, Croatia, Slovenia, North Macedonia, and Montenegro, even sometimes by non theists. They are also widely used in Ukraine and Russia. In Cypriot Greek, the word ίσσαλα (ishalla) is used with the meaning "hopefully". The (Belgian) Dutch expression "Als 't God belieft" (If God wills) used to be common and is still used by mainly elderly (religious) people. In Esperanto, Dio volu means "God willing". Finnish interjection: Jos Luoja suo, meaning "God willing", is used by some artists in popular music to express leaving life to chance/faith/luck. The term is used in the Indonesian and Malay languages with very similar meanings and spellings, i. e. insyaallah (Indonesian) and insya'Allah (Malay), and is used in the same manner, meaning "God willing". It is a very common expression in both languages. A similar expression exists in Maltese: jekk Alla jrid ("if God wills it"). Maltese is descended from Siculo Arabic, the Arabic dialect that developed in Sicily and later in Malta between the end of the 9th century and the end of the 12th century. In Persian language the phrase is nearly the same, ان‌شاءالله, being pronounced formally as en shâ Allah, or colloquially as ishâllâ. In Polish, Daj Boże and Jak Bóg da are similar expressions to the South Slav versions. They mean "God, give" and "if God will give/allow". In Romanian, Să dea Dumnezeu! or Să dea Domnul! means the same. In Russian, Дай Бог! (Day Bog) is a similar expression with the meaning "God, give!". In Tagalog, sana means "I hope" or "we hope". It is the synonym of the Tagalog word nawa. In Turkish, the word inşallah or inşaallah is similarly used to mean "If God wishes and grants", or more generally "hopefully", but is also used in an ironic context when the speaker does not put too much faith in something. In Urdu, the word is used with the meaning "God willing". In Hebrew the same term is used, borrowed from Arabic (אינשאללה). The original Hebrew term is בעזרת השם (with God's help).