Кіріспе

Британ жазушысы (1897–1977)

Әскери қызмет

Уиттли Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Корольдік далалық артиллерияда 2-дәрежелі лейтенант болып тағайындалды және Лутондағы Бискот лагерінде негізгі жаттығуын өтті. Ол Лондон бригадасына және 36-шы (Ульстер) дивизиясына бекітілді. Денис Пасшендейл шайқасында хлор газына уланды және Фландрияда, Ипрде, сондай-ақ Франциядағы Камбрей мен Сент-Квентинде қызметтен кейін медициналық комиссиямен әскерден босатылды. 1919 жылы ол отбасының шарап бизнесін басқаруды өз мойнына алды. Бірақ 1931 жылы әкесі қайтыс болғаннан және Ұлы депрессия салдарынан бизнес төмендегеннен кейін, ол фирманы сатып, жазуға кірісті. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Уиттли стратегиялық әскери алдау және жасыру жоспарларын құпия үйлестірген Лондонды бақылау бөлімінің құрамында болды. Оның әдеби қабілеті Соғыс министрлігінің жоспарлау бөлімімен жұмыс істеуге мүмкіндік берді. Ол олар үшін көптеген еңбектер жазды, соның ішінде нацистердің Ұлыбританияға басып кіру мүмкіндігіне қатысты ұсыныстарды да қамтыды (оның «Шындықтан да ақылға сыймас» және «Алдау жоспарлаушылары» еңбектерінде баяндалғандай). Соғыс кабинетінің Бірлескен жоспарлау штабына ұсынған ең танымал еңбегі – «Тоталь соғыс» тақырыбында болды. Ол RAFVR қанат командирі дәрежесінде JP қызметіне тікелей тағайындалды және Нормандияға шабуыл жоспарларына қатысты. Соғыстан кейін Уитли Екінші дүниежүзілік соғыстағы қызметі үшін АҚШ-тың қола жұлдызымен марапатталды.

Жазушылық мансап

Оның алғашқы кітабы, «Үш қызығушылықты адам», аяқталғаннан кейін жарияланбады, бірақ кейін 1940 жылы жарық көрді. Дегенмен, оның келесі романы қатты әсер етті. 1933 жылы Хатчинсон баспасынан шыққан «Тыйым салынған аймақ» атты кітабы жеті апта ішінде жеті рет қайта басылып, дереу табысқа ие болды. «Таңғажайып аңғар» романын аяқтағаннан кейін Уитли келесі кітабында қара сиқыр тақырыбын пайдалануға шешім қабылдады. Ол былай деп жазды: «Ежелгі діндер туралы көп оқығаным маған пайдалы фон берді, бірақ менің елдегі оккульттік ағымдар туралы жаңа мәліметтер қажет болды. Менің досым Том Дриберг, ол сол кезде біздің артымызда, Куинс-Гейттегі пәтерде тұратын, өте көмектесті. Ол мені Алистер Кроулимен, преподобный Монтегю Саммерспен және Ролло Ахмедпен таныстырды». Келесі жылы оның оккульттік әңгімесі «Шайтан жолға шығады» – Джеймс Хилтонның «Дракуладан бері осы жанрдағы ең жақсы туынды» деп бағалаған туындысы – оның «Трилер жазушыларының ханзадасы» репутациясын бекітті. Уитли көбінесе оқиғалы романдар жазды, көптеген кітаптары бір-бірімен байланысты. Басты тақырыптарына француз революциясы («Роджер Брук» сериясы), сатанизм («Дюк де Ришлё» сериясы), Екінші дүниежүзілік соғыс («Грегори Саллуст» сериясы) және тыңшылық («Жулиан Күн» романдары) кірді. Уақыт өте келе оның әр ірі сериясына кейіпкерді табиғаттан тыс күштердің біріне қарсы қоятын кем дегенде бір кітап енді, осылайша оларды фантастикаға, әсіресе заманауи фантастикаға айналдырды. Ол сатанизм, жын-перілерді қуып шығару және қара сиқыр саласындағы сарапшы ретінде танылды, олардың барлығына қарсы тұрды. Алайда, паранормальдық құбылыстарды зерттеу барысында ол «Жүделер клубына» қосылды. Көптеген туындыларында Уитли кейіпкерлері мен нақты тарихи оқиғалар мен тұлғалардың арасындағы қарым-қатынасты көрсетеді. Мысалы, «Роджер Брук» сериясында басты кейіпкер премьер-министр Уильям Питт кіші үшін тыңшылық жасағанда Наполеон мен Жозефинамен араласады. Сол сияқты, «Грегори Саллуст» сериясында Саллуст Герман Герингпен кешкі асты бөліседі. «Олар қара күштерді қолданды» кітабында Геринг еврейлерді жүйелі түрде өлтіруді ұнатпайтын (бірақ оны тоқтатуға ештеңе істемегенмен) және Германияның жеңіліске ұшырағанын түсінгенде соғысты аяқтағысы келген құрметті адам ретінде бейнеленеді. Геринг Уитлидің айтуынша, «өте солшыл» болған және «ұлттық социализмнің социалистік бөлігін қастерлеген» Геббельске қарсы қойылады. 1930 жылдары Уитли құпия істер сериясын ойлап тапты, олар іс материалдары түрінде ұсынылды, оларға куәліктер, хаттар және шаштар мен таблеткалар сияқты дәлелдер кірді. Оқырман осы құпияны шешу үшін бұл дәлелдерді зерттеп, содан кейін файлдың соңғы беттерін ашып, жауапты білуі керек еді. Осы «Қылмыстық іс материалдарынан» төрт кітап жарық көрді: «Майамидегі кісі өлтіру», «Роберт Прентисті кім өлтірді?», «Малинсей қырғыны» және «Міне, шөлмектер!». Уитли сонымен қатар «Басқыншылық» (1938), «Блокада» (1939) және «Алiби» (1953 сәуір) сияқты бірнеше үстел ойындарын ойлап тапты. 1960 жылдары Хатчинсон жылына кітаптарының миллион данасын сатты, ал оның көптеген атаулары қалың қапталда қолжетімді болды. Оның бірнеше кітабы Хаммер студиясымен фильмге түсірілді, олардың ең танымалдары – «Шайтан жолға шығады» (кітап 1934 жылы жарық көрді, фильм 1968 жылы түсірілді). Уитли сонымен қатар Ресей революциясы туралы есеп, Англия королі II Карлдың өмірі және бірнеше автобиографиялық томдар сияқты ойдан шығарылмаған туындылар да жазды. Ол бірнеше әңгімелер жинағын редакциялады, ал 1974 жылдан 1977 жылға дейін ол британдық баспагер Sphere үшін «Деннис Уитлидің оккульттік кітапханасы» деген тақырыппен 45 кітапты қайта басып шығарды, атауларды таңдап, әр кітапқа қысқаша кіріспе жазды. Оларға Брам Стокер мен Алистер Кроули сияқты оккульттік тақырыптағы романдар (онымен бір кезде ол түскі ас ішкен) және теософ Х. П. Блаватская, тарихшы Морис Магре, сиқыршы Исаак Бонуиц және қолжазба оқырман Шеиро сияқты авторлардың сиқыр, оккультизм және күрәбастық туралы ғылыми еңбектері кірді. 1977 жылдың қарашасында қайтыс болғанға дейін екі апта бұрын Уитли өзінің ескі досы Сирил 'Бобби' Истау, Питербороның епископынан шартты түрде кешірім алды. Ол Тоутингте кремацияланды және оның күлі Бруквуд қорымының Оңтүстік бөлімінде, кіреберісіне жақын биік ағаш астында жерленді. Ол сондай-ақ Батыс Норвуд қорымындағы Бейкер / Йейтс отбасылық ескерткішінде еске алынды. Оның жеке кітапханасы 1979 жылы Базил Блэквеллдің каталогтық сатылымында сатылды. Ол тарихи романдар мен Еуропаға деген қызығушылықтары бар білімді адам екенін көрсетті. Оның немересі Доминик Уитли 1980 және 1990 жылдары бірқатар ойындарды шығарған Domark бағдарламалық қамтамасыз ету компаниясының негіздеушілерінің бірі болды.

Саясат

Уиттлидің шығармалары оның консервативті көзқарасын көрсетеді. Оның басты кейіпкерлері көбінесе монархияны, Британ империясын және таптық жүйені қолдайды, ал оның көптеген жаулары осы идеяларға шабуыл жасағаны үшін жамандыққа ұшырайды. Уиттли нацизм мен коммунизмге қарсы болды, соңғысы шайтандық күшпен басқарылады деп сенді.

Ұрпаққа арналған хат

1947 жылдың қысында Уитли "Келешек ұрпаққа хат" атты туындысын жазып, оны өзінің ауылдық үйінің маңына урнаға жерледі. Хаттың болашақта табылуы тиіс еді (ол 1969 жылы үйді бұзып, жерді қайта жарақтандыру кезінде табылған). Ол соғыстан кейінгі үкімет енгізген социалистік реформалар сөзсіз монархияның жойылуына, "салғырт" жұмысшы табын "қамқорлауға" және ұлттық банкроттыққа алып келеді деп болжады. Ол осының салдарынан туындайтын "қанаушылыққа" қарсы пассивті де, белсенді де қарсылық көрсетуге кеңес берді, соның ішінде "әділ емес, қанаушылық билік өкілдерін қырғынмен өлтіруге" дейін баратын шараларды ұсынды. Жұмыс берушілер енді өз бизнесін өздері қалағанша жүргізуге құқылы емес, социалистік мемлекеттік жоспарлаудың құлына айналды. Мектеп бітіру жасы 16-ға дейін көтерілді, ал шахталарда, теміржолдарда және көптеген басқа да салаларда 5 күндік жұмыс аптасы орнатылды. Әр балаға өмірде жақсы бастама беру және тең мүмкіндіктерді қамтамасыз ету қағидасы әділ және дұрыс, бірақ ең зиялы және еңбекқор адамдар әрқашан басқалардан жоғары болады, ал азаматтардың санатының өмірін тек көпшіліктің жағдайын жеңілдетуге жұмсауды күту – реалистік емес. Уақыт өте келе мұндай жүйе ұлттың күш-қуатын әлсіретеді.

Өлгеннен кейін жариялау

1972 жылдан 1977 жылға дейін (оның қайтыс болған жылы) Деннис Уитлидің 52 романы Heron Books UK баспасынан бірыңғай қатты мұқабамен жарық көрді. (Бұл 1961 жылдан 1979 жылға дейін Hutchinson баспасынан шыққан «Лаймингтон» кітапханалық басылымына қосымша болды.) Роджер Брук романдарының соңғысымен өзінің маңызды көркем серияларын аяқтағаннан кейін Уитли естеліктеріне көшті. Олар бес томдық серия ретінде жарияланды, бірақ толықтырылмады, соңында үш кітап ретінде жарық көрді, ал Екінші дүниежүзілік соғысқа арналған (төртінші) том жеке кітап ретінде шықты. Оның өлімінен кейін оның қолжетімділігі мен ықпалы азайды, себебі авторлық құқық мәселелеріне байланысты оның шығармаларын қайта басып шығару қиындықтары туды. 1998 жылы Justerini & Brooks 250 жылдығын тойлап, олардың үйі туралы соңғы еңбегін – «The Eight Ages of Justerini’s» (1965) кітабын қайта қарап, «The Nine Ages of Justerini’s» деп қайта басылымдады. Сьюзан Кивилдің жасаған түзетулері тарихты жаңартып, толықтырды. Уитлидің әдеби мұрасын 2008 жылдың сәуір айында Chorion медиа компаниясы сатып алды, содан кейін бірнеше кітабы Wordsworth баспасынан қайта жарық көрді. 2011 жылы Prion баспасы Black Magic романдарының жаңа жинағын қатты мұқабамен шығарды. 2012 жылы Chorion қаржылық қиындықтарға тап болғанда, Rights House және PFD олардан төрт криминалдық мүлікті, оның ішінде Уитлидің кітаптарын сатып алды. PFD теледидар мен радио үшін жаңа сериалдар жасауға, сондай-ақ цифрлық баспаға көшуге ниеттенді. 2013 жылдың қазан айында Bloomsbury Reader оның 56 кітабын қайта басылай бастады; олардың көпшілігі өңделіп, қысқартылады. Алайда, көптеген кітаптарға Уитлидің шығармаларын бағалайтын жаңа кіріспелер қосылады, оның ішінде оның немересі Доминик Уитли жазғандары да бар. Бұл кітаптар баспа түрінде де, электрондық кітаптар түрінде де қолжетімді болады.

Көркем шығармаларда

Стивен Волктің "Netherwood" повесі, Волктің 2018 жылғы "The Dark Masters Trilogy" кітабының бір бөлігі, 1947 жылы өтеді. Онда Уитлидің көркем образды нұсқасы Алестер Кроулидың қара магиясымен айналысады.

Шығармалары

Бұл тізімдегі барлық тақырыптар (Қысқа әңгімелер жинағы бөлімінің соңына дейін) 1970-ші жылдардағы Heron қатты мұқабалы басылымында жарық көрді, "X" белгісімен белгіленген тақырыптардан басқа.

Қысқа әңгімелер жинағы

"Медитерраниелік түндер" жинағының үш нұсқасы бар. Алғашқы нұсқасы 1943 жылы шығарылды және бірнеше рет қайта басылды. Онда 21 әңгіме бар. Екінші нұсқасы, Arrow қағаздық басылымы, кіріспе және алты жаңа әңгімеден тұрады: "Бұрылған құрт", "Соңғы карта", "Майклға боулер шляпасы", "Күдікті", "Пентагондағы кісі өлтіру" және "Қолға түсіру". Бірінші нұсқадағы "Террорист" әңгімесі алынып тасталды, барлығы 26 әңгіме. Үшінші нұсқасы 1965 жылы Уитлидің шығармаларының Лаймингтон басылымында жарық көрді. Онда екінші нұсқаның кіріспесінің қысқартылған нұсқасы бар. Ол екінші нұсқадағы барлық әңгімелерді қамтиды және бірінші нұсқадан "Террорист" әңгімесін қайта қосады, барлығы 27 әңгіме. "Қарулы адамдар, батырлар және әуестер" (X). Бұл жинақтың да үш нұсқасы бар. Алғашқы нұсқасы 1943 жылы шығарылды және бірнеше рет қайта басылды. Онда 17 әңгіме бар. Екінші нұсқасы 1963 жылы және одан кейін Arrow қағаздық басылымында жарық көрді. Ол Альфред Хичкок үшін жазылған "Лондонды бомбалау" әңгімесін алып тастап, "Тұман ішінде" атты бір әңгіме және "Вуду" мен "Қара магия" атты екі мақала жинағын қосады, барлығы 19 әңгіме/материал. Онда "Медитерраниелік түндердің" екінші нұсқасындағымен бірдей жаңа кіріспе бар. Үшінші нұсқасы 1965 жылы Уитлидің шығармаларының Лаймингтон басылымында жарық көрді. Онда жаңа, қысқаша кіріспе бар, ол көбінесе MN-нің үшінші нұсқасының кіріспесін жасау үшін MN-нің екінші нұсқасының кіріспесінен алынып тасталған материалдан тұрады. Ол екінші нұсқадағы барлық материалдарды қамтиды және "Лондонды бомбалау" әңгімесін қайта қосады, барлығы 20 материал.

Ықпал

Оның Грегори Саллуст сериясы Иэн Флемингтің Джеймс Бонд әңгімелеріне әсер еткен деп айтылады.

Өмірбаян

Бейкер, Фил, "Иблис - джентльмен: Деннис Уитлидің өмірі мен дәуірі", Саутри, Ұлыбритания: Dedalus. 2009. Кэбелл, Крейг, "Деннис Уитли: Черчилльдің әңгімешісі", Степлхерст, Ұлыбритания: Spellmount. 2005.