Кіріспе

Банким Чандра Чаттопадхяй (сондай-ақ Чаттерджи) (26 немесе 27 маусым 1838 – 8 сәуір 1894) – үнді жазушысы, ақын және журналист. Ол 1882 жылы жарық көрген «Андамат» романының авторы, бұл туынды қазіргі бенгал және үнді әдебиетінің маңызды ескерткіштерінің бірі. Ол Бенгалды ана құдайы ретінде бейнелейтін және Үндістан тәуелсіздік қозғалысының белсенділеріне шабыт берген «Ванде Матарам» әнінің авторы. Чаттопадхяй бенгал тілінде он төрт роман, сондай-ақ көптеген мазмұнды, әзіл-қалжыңды, сатирикалық, ғылыми және сындық трактаттар жазды. Ол бенгал тілінде «Сахитья Самат» (Әдебиет императоры) деп аталады.

Өмірбаян

Чаттопадхаяй Бенгалияның және жалпы Үндістанның әдеби жаңаруының маңызды тұлғасы ретінде кеңінен танылады. Оның әкесі, мемлекеттік қызметкер, кейін Миднапурдың вице-коллекторы болды. Оның бауырларының бірі, Санжиб Чандра Чаттопадхяй, сондай-ақ романист және "Паламау" кітабымен мәшһүр. Банким Чандра мен оның үлкен ағасы екеуі де Хугли колледждік мектебінде (кейін Үкіметтік Зилла мектебі) оқыды, онда ол өзінің алғашқы өлеңін жазды. Ол Хугли Мохсин колледжінде, содан кейін Калькуттадағы Президент колледжінде білім алып, 1859 жылы гуманитарлық ғылымдар бакалавры дәрежесін алды. Кейін ол Калькутта университетіне түсіп, мектептің алғашқы түлектері болу үшін соңғы емтиханды тапсырған екі үміткердің бірі болды. 1869 жылы ол заңгерлік біліміне ие болды. Әкесінің жолын жалғап, Банкимчандра Бағынышты атқару қызметіне қабылданды. 1858 жылы ол Джессордың вице-магистраты (әкесінің лауазымымен бірдей) болып тағайындалды. 1863 жылы қызметтер біріктірілгеннен кейін ол вице-магистрат және вице-коллектор болды, 1891 жылы мемлекеттік қызметтен зейнеткерлікке шықты. Банким Чандра Чаттопадхяй Арамбаг бөлімшесінің алғашқы күндеріндегі басшысы (бөлімшелік судья) болды. Гар-Мандарандағы қамалдың қираған орындары Банким Чандра Чаттопадхяйдың 1865 жылы жарық көрген "Дургешнандини" романының көрінісі болды. Оның жұмыс істеген жылдары отарлық үкіметпен қақтығысқа түсірген оқиғаларға толы болды. Дегенмен, 1894 жылы ол Үнді империясының ең жоғары орденінің серігі (CMEOIE) атанды. Сондай-ақ, 1891 жылы Рай Бахадур атағын алды.

Әдеби мансап

Чаттопадхяйдың алғашқы жарияланымдары Ишвар Чандра Гуптаның «Сангбад Прабхакар» апталық газетінде жарық көрді. Ол әдеби мансабын өлеңдер жазушы ретінде бастап, кейін көркем прозаға көшкен. Оның алғашқы тынысы – бенгал тілінде жазылған роман, бірақ ол жүлде алған жоқ және жарық көрген де жоқ. Оның алғаш рет басылып шыққан туындысы – «Раджмоханның әйелі» атты ағылшын тіліндегі романы болды. «Дургешнадин» – оның алғашқы бенгал романы және бенгал тіліндегі тұңғыш роман, ол 1865 жылы жарық көрді. Оның «Шакунтала, Миранда және Десдемона» (1873) атты мақаласы бенгал әдебиетіндегі әртүрлі әдебиеттерді салыстыруға жасалған алғашқы тыныс саналады және Джадавпур университетінің салыстырмалы әдебиет мектебінде жан-жақты зерттеледі. Чаттопадхяйдың тарихи көркем әдебиет ретінде танылуға лайық көптеген романдарының бірі – «Раджсимха» (1881, қайта жазылып, 1893 жылы кеңейтілген). «Анандамат» («Бақыттың монастыры», 1882) – британ күштерімен күрескен санньясилердің (үнді аскеттерінің) әскерін бейнелейтін саяси роман. Бұл кітап үнді ұлтшылдығының күшеюіне шақыру жасады. Романнан «Ванде Матарам» («Мен Ана Отанымды құрметтеймін, өйткені ол шын мәнінде менің анам») әні туды, оны Рабиндранат Тагор әнге қосып, көптеген үнді ұлтшылдары қабылдады, қазір ол Үндістанның мемлекеттік әні. Романның сюжеті Санньяси көтерілісіне негізделген. Ол, жаттығусыз санньяси сарбаздары британдық Шығыс Үндістан компаниясын жеңіп, күресіп жеңіске жететінін көріп тұрды, бірақ ақырында Британ империясын жеңу мүмкін емес екенін мойындады. Роман алғаш рет 1872 жылы Чаттопадхяй құрған «Бангадаршан» әдеби журналында бөлім-бөліммен жарық көрді. «Ванде Матарам» Свадеши қозғалысы кезінде танымал болды, оны Лорд Керзонның Бенгалияны индуистер көпшілігінің батыс бөлігіне және мұсылмандар көпшілігінің шығыс бөлігіне бөлу әрекеті тудырды. Бенгал индуистерінің Шакти дәстүрінен нәр алып, Чаттопадхяй Үндістанды Бхарат Мата деп аталатын Ана Құдай ретінде бейнеледі, бұл әнге индуистік мән берді. Банкимге, әсіресе, Бенгалиядағы 14-15 ғасырлардағы тарихи Гаудия Вайшнав мәдени гүлденуі үлкен әсер етті. Чаттопадхяйдың «Бхагавад-гитаға» жазған түсіндірмесі оның қайтыс болғаннан кейін сегіз жыл өткен соң жарық көрді және 4-тараудың 19-аятына дейінгі түсініктемелерін қамтыды. Санкхья философиясы туралы жазған ұзақ мақаласында ол Үндістандағы діни сенімдердің көп бөлігінің, тіпті буддизмнің де орталық философиялық негізі Санкхья философиясында жатыр деп мәлімдейді. Ол философияны жеке қайрарияға (өздігінен жаралуға) емес, саяси және әлеуметтік билікке басымдық бергені үшін сынға алды.

Рамакришнамен кездесу

Банким жоғары білімді және шығыс ойлары мен идеяларының ықпалында болды. Ал Рамакришнаның ағылшын тілі білімі болмады. Дегенмен, олардың арасында жақсы қарым-қатынас орнады. Бір күні Шри Рамакришна Парамаханса, Банким есімінің мағынасын ойынмен пайдаланып, одан ненің өзін қисайтып жібергенін сұрады. Банким Чандра әзілдеп, бұл ағылшынның аяқ киімінен келген соққы дейді, себебі ол британ үкіметін белгілі бір сынға алып отырды.