Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Гватемалалық офицер және саясаткер (1914–1957)
Guatemalan officer and politician (1914–1957)
1954 жылдың тамызында үкімет 59-шы Декретті қабылдады, ол қауіпсіздік күштеріне CDNCC-нің қара тізіміндегі кез келген адамды алты айға сотсыз ұстауға рұқсат берді. CDNCC құрастырған күдікті коммунистердің тізіміне елдегі әрбір он ересек адамның бірі кірді. Арбенз үкіметінде лауазым алған адамдарды қызметтен шеттетуге әрекеттер жасалды. Барлық саяси партиялар, кәсіподақтар және шаруалар ұйымдары тыйым салынды. Осы кезеңнің тарихында Кастильо Армас диктатор деп еске алынады. Кастильо Армастың хунтасы бұрын Убиконы қолдаған Гватемалалықтардан қолдау алды. Убиконың құпия полициясының басшысы, халық арасында беделсіз Жозе Бернабе Линарес, қауіпсіздік күштерінің жаңа басшысы болып тағайындалды. Линарес тұтқындарды азаптау үшін электр тогымен ұру және болаттан жасалған бас киімдерді пайдаланғанымен танымал болды. Кастильо Армас ел халқының үштен екі бөлігін құрайтын сауатсыз адамдардың сайлау құқығын жойды және 1945 жылғы Конституцияны күштен шығарып, өзіне шексіз билік берді. Оның үкіметі кәсіподақ мүшелеріне қарсы күрес жүргізді, ең ауыр зорлық-зомбылық Біріккен жеміс компаниясының плантацияларындағы жұмысшыларға қарсы бағытталды. 1956 жылы Кастильо Армас жаңа Конституцияны қабылдап, өзін төрт жылға президент деп жариялады. Оның президенттік мерзімі бастапқыда қарсылыққа ұшырады: ауыл шаруашылығы жұмысшылары 1954 жылдың тамызына дейін Кастильо Армастың күштерімен күресіп, оған қарсы көптеген көтерілістер болды, әсіресе ауыл шаруашылығы реформасы өткен аймақтарда. Кастильо Армас президенттігі кезеңінде оның үкіметіне қарсылық күшейді. 1956 жылғы Еңбек күнінде үкімет мүшелерін жұмысшылар митингісінде сахнадан ығыстырды, ал бұрын Арбенз әкімшілігінде болған шенеуніктерге қолдау көрсетілді. Гватемалалық коммунистік партия қызметін жасырын түрде қайта жаңғыртып, оппозицияда маңызды рөл атқарды. Жалпы алғанда, үкімет 1954 жылғы курсанттардың төңкеріс әрекетінен басқа, төрт ірі көтеріліспен күресуге мәжбүр болды. 1956 жылдың 25 маусымында үкімет күштері студенттер наразылығына атыс ашып, алты адам қаза тауып, көптеген адамдар жарақат алды. Кастильо Армас «төтенше жағдай» жариялап, барлық азаматтық бостандықтарды жойды. АҚШ елшісінің кеңесімен наразылық коммунистік қастандық ретінде көрсетілді.
In August 1954, the government passed Decree59, which permitted the security forces to detain anybody on the blacklist of the CDNCC for six months without trial. The eventual list of suspected communists compiled by the CDNCC included one in every ten adults in the country. Attempts were also made to eliminate from government positions people who had gained them under Árbenz. All political parties, labor unions, and peasant organizations were outlawed. In histories of the period, Castillo Armas has been referred to as a dictator. Castillo Armas's junta drew support from individuals in Guatemala that had previously supported Ubico. José Bernabé Linares, the deeply unpopular head of Ubico's secret police, was named the new head of the security forces. Linares had a reputation for using electric shock baths and steel skull caps to torture prisoners. Castillo Armas also removed the right to vote from all illiterate people, who constituted two thirds of the country's population, and annulled the 1945 constitution, giving himself virtually unbridled power. His government launched a concerted campaign against trade unionists, in which some of the most severe violence was directed at workers on the plantations of the United Fruit Company. In 1956 Castillo Armas implemented a new constitution and had himself declared president for four years. His presidency faced opposition from the beginning: agricultural laborers continued to fight Castillo Armas's forces until August 1954, and there were numerous uprisings against him, especially in the areas that had experienced significant agricultural reform. Opposition to his government grew during Castillo Armas's presidency. On Labor Day in 1956, members of the government were booed off a stage at a labor rally, while officials who had previously been in the Árbenz administration were cheered. The Guatemalan Communist Party began to recover underground, and became prominent in the opposition. Overall, the government had to deal with four serious rebellions, in addition to the coup attempt by the cadets in 1954. On 25 June 1956, government forces opened fire on student protesters, killing six people and wounding a large number. Castillo Armas responded by declaring a "state of siege", and revoked all civil liberties. On the advice of the US ambassador, the protests were portrayed as a communist plot.
900-ші Жарлықтың күшін жою
Кастильо Армас үкіметі Арбенс бастаған аграрлық реформа жобасын кері қайтаруға тырысты, ал үлкен жерлер Арбенз кезінде алған аграрлық еңбекшілерден тартып алынып, ірі жер иелеріне берілді. Тек бірнеше жағдайда ғана шаруалар өз жерлерін сақтап қалуға мүмкіндік алды. Кастильо Армастың Арбенстің аграрлық реформаларын кері қайтаруы АҚШ елшілігін бұл бұрынғы саясаттан "алысқа қадам" деп бағалауға мәжбүр етті. Арбензден алған жерлерінде қалуға тырысқан мыңдаған шаруа Гватемала полициясы тарапынан тұтқындалды. Кейбір шаруалар коммунист деп айыпталды, бірақ олардың саны өте аз болды. Ұсталған шаруалардың көпшілігі сотталған жоқ, бірақ жер иелері тұтқындауды шаруаларды жерлерінен қуу үшін пайдаланды. Кастильо Армас үкіметі ауыл шаруашылығы саясатына қатысты екі жарлық шығарды. Теориялық тұрғыдан алғанда, бұл жарлықтар Арбенс үкіметінің 900-шы жарғы бойынша берген жерлерді қорғауға міндеттенді. Сондай-ақ, заңсыз тартып алынған жерді қайтаруға талап етуге рұқсат берілді. Алайда, жарлықтар қабылданған кездегі қатыгездік атмосферасы шаруалардың аза ғана бөлігіне олардан пайда көруге мүмкіндік берді. Барлығы 900-шы жарғы бойынша мемлекеттен алынған 529,939 манзанна жердің 368,481-і шаруалардан тартып алынып, жер иелеріне қайтарылды. Нәтижесінде, Кастильо Армас өзінің жоғарғы топтары мен бизнес өкілдерінің билігі мен жеңілдіктерін толыққанды қалпына келтіре алмады. Ол салған "азаттық салығы" байлардың көңілінен шыққан жоқ.
Castillo Armas's government also attempted to reverse the agrarian reform project initiated by Árbenz, and large areas of land were seized from the agrarian laborers who had received them under Árbenz and given to large landowners. In only a few isolated instances were peasants able to retain their lands. Castillo Armas's reversal of Árbenz's agrarian reforms led the US embassy to comment that it was a "long step backwards" from the previous policy. Thousands of peasants who attempted to remain on the lands they had received from Árbenz were arrested by the Guatemalan police. Some peasants were arrested under the pretext that they were communists, though very few of them were. Few of these arrested peasants were ever convicted, but landlords used the arrests to evict peasants from their land. The government under Castillo Armas issued two ordinances related to agricultural policy. In theory, these decrees promised to protect the grants of land made by the Árbenz government under Decree900. The decrees also allowed landowners to petition for the return of land seized "illegally". However, the repressive atmosphere at the time in which the decrees were passed meant that very few peasants could take advantage of them. In total, of the 529,939 manzanas of land expropriated under Decree900, 368,481 were taken from peasants and returned to landowners. Ultimately, Castillo Armas did not go as far towards restoring the power and privileges of his upper class and business constituency as they would have liked. A "liberation tax" that he imposed was not popular among the wealthy.
Экономикалық мәселелер
Кастильо Армастың офицерлер корпусына және оны билікке жеткізген жалдамалыларға тәуелділігі кең таралған сыбайлас жемқорлыққа алып келді, ал АҚШ үкіметі көп ұзамай Гватемала үкіметіне көптеген миллион доллар көмек берді. Гватемала тез арада Эйзенхауэр әкімшілігінің қаржылық қолдауына толыққанды тәуелді болды. Кастильо Армас жеткілікті бизнес-инвестицияларды тарта алмады және 1954 жылдың қыркүйегінде АҚШ-тан 260 миллион доллар көмек сұрады. Кастильо Армас сондай-ақ өз үкіметіне ЦРУ-дың "PBHistory" операциясын қолдауды тапсырды, бұл 1954 жылғы төңкерістен кейін тәркіленген құжаттарды халықаралық қоғамдық пікірді өз жағына бұруға бағытталған сәтсіз әрекет болды. Осы операция барысында жүздеген мың құжат тексерілгеніне қарамастан, Гватемаладағы коммунистерді Кеңес Одағы бақылап отырғанына ешқандай дәлел табылған жоқ. Кастильо сонымен қатар Гватемаладағы мақта және қант өнеркәсібі, сондай-ақ АҚШ-тағы жылжымайтын мүлік, орман және мұнай салаларының мүдделерін қамтитын экономикалық мүдделер коалициясына тым тәуелді екенін байқады, бұл оның АҚШ-пен еркін сауданы қамтитын уәде берген реформаларын іске асыруына кедерілді. 1955 жылдың сәуір айында үкіметтің валюталық резервтері 1954 жылдың соңындағы 42 миллион АҚШ долларынан 3,4 миллион долларға дейін төмендеді. Осының салдарынан режим ақша алуда қиындықтарға тап болды, бұл капиталдың елден кетуіне әкелді. Үкімет қара нарықтардың және банкроттыққа жақындағанның басқа да белгілеріне байланысты сынға ілікті. 1954 жылдың соңында елдегі жұмыссыздардың саны 20 000-ға жетті, бұл Арбенз үкіметінің соңғы жылдарынан төрт есе көп. 1955 жылдың сәуір айында Эйзенхауэр әкімшілігі 53 миллион доллар көлемінде көмек пакетін бекітті және Гватемала үкіметінің қарызына кепілдік беруді бастады. АҚШ үкіметінің шенеуніктері Кастильо Армастың нашар басқаруы мен сыбайлас жемқорлығына наразы болғанымен, ол коммунистерге қарсы күрескені үшін сол елде мақтауға ие болды, ал оның адам құқықтарын бұзу фактілері көбінесе назардан тыс қалды. 1955 жылы жүгері аштығы кезінде Кастильо Армас өзінің бұрынғы жауынгерлеріне жүгері импорттауға лицензия берді, олар оған 25 000 доллар пара берді. Біріккен Ұлттар Ұйымының тексеруінен кейін импортталған жүгері тұтынуға жарамсыз болып шықты. Бұл оқиғаны студенттік газет жариялағаннан кейін Кастильо Армас оны сынағандарға қарсы полиция шараларын қолданды. Кастильо Армас Убико кезінде United Fruit Company-ға берілген кейбір артықшылықтарды қайта қалпына келтірді, бірақ компания олардан айтарлықтай пайда тапқан жоқ; оның орнына, селекция және пестицидтермен жасалған апатты тәжірибелер, сұраныстың төмендеуі және монополияға қарсы іс-қимыл салдарынан ол біртіндеп құлдырады.
Castillo Armas's dependence on the officer corps and the mercenaries who had put him in power led to widespread corruption, and the USgovernment was soon subsidizing the Guatemalan government with many millions of dollars. Guatemala quickly came to depend completely on financial support from the Eisenhower administration. Castillo Armas proved unable to attract sufficient business investment, and in September 1954 asked the US for $260million in aid. Castillo Armas also directed his government to provide support to the CIA operation "PBHistory", an unsuccessful effort to use documents captured after the 1954 coup to sway international opinion in its favor. Despite examining many hundreds of thousands of documents, this operation failed to find any evidence that the Soviet Union was controlling communists within Guatemala. Castillo also found himself too dependent on a coalition of economic interests, including the cotton and sugar industries in Guatemala and real estate, timber, and oil interests in the US, to be able to seriously pursue reforms that he had promised, such as free trade with the US. By April 1955 the government's foreign exchange reserves had declined from US$42million at the end of 1954 to just $3.4million. The regime was thus facing difficulties borrowing money, leading to capital flight. The government also received criticism for the presence of black markets and other signs of approaching bankruptcy. By the end of 1954 the number of unemployed people in the country had risen to 20,000, four times higher than it had been during the latter years of the Árbenz government. In April 1955 the Eisenhower administration approved an aid package of $53million and began to underwrite the debt of the Guatemalan government. Although officials in the USgovernment complained about Castillo Armas's incompetence and corruption, he also received praise in that country for acting against communists, and his human rights violations generally went unremarked. In 1955, during a corn famine, Castillo Armas gave corn import licenses to some of his old fighters in return for a $25,000 bribe. The imported corn, upon inspection by the United Nations, turned out to be unfit for consumption. When a student newspaper exposed the story, Castillo Armas launched a police crackdown against those criticizing him. Castillo Armas returned some of the privileges that the United Fruit Company had had under Ubico, but the company did not benefit substantially from them; it went into a gradual decline following disastrous experiments with breeding and pesticides, falling demand, and an anti trust action.
Өлім және мұра
1957 жылғы 26 шілдеде Кастильо Армасты Гватемала қаласындағы президент сарайында солшыл идеологиялық көзқарастағы адам атып өлтірді. Қаскөй Ромео Васкес Санчес президенттік күзеттің мүшесі болды; ол әйелімен серуендеп бара жатқан Кастильо Армасқа жақындасып, екі рет оқ атты. Кастильо Армас дереу қаза тапты; Васкес басқа бөлмеге қашып, өз-өзіне қол жұмсады деген хабар тарады. Васкес жеке әрекет еткені немесе үлкен қастандыққа қатысқандығы туралы нақты мәлімет жоқ. Кастильо Армас қайтыс болғаннан кейін сайлау өтті, онда үкіметтің қолдауымен Мигель Ортис Пассарелли көпшілік дауысқа ие болды. Бірақ, сайлауға үміткер болған Мигель Идигорас Фуэнтестің жақтастары көтеріліс ұйымдастырды, содан кейін әскер билікті басып алып, сайлау нәтижесін жойды және қайтадан сайлау жарияланды. Идигорас Фуэнтес бұл сайлауда үлкен артықшылықпен жеңіске жетті, жақын арада "төтенше жағдай" жариялап, үкіметті толық бақылауға алды. Тарихшы Ник Каллатердің жазуынша, Арбензді құлатып, ЦРУ бастапқы мақсатын – тұрақты Гватемала үкіметін құруды өзі қана қиратты. Тарихшы Стивен Стритер АҚШ "бағынуға дайын" Кастильо Армасты президенттік лауазымға тағайындау арқылы белгілі бір стратегиялық мақсаттарға жеткенімен, Гватемаланың демократиялық институттарына зиян келтіргенін айтты. Ол сондай-ақ, Кастильо Армас АҚШ-тың араласуынсыз да адам құқықтарын бұзуы мүмкін болғанын, бірақ АҚШ Мемлекеттік департаменті осы процеске көмектесіп, ықпал еткенін мәлімдеді. Бұрынғы азаматтық үкіметтердің прогрессивті саясатын кері қайтару 1960 жылдан бастап елдің ауылдық аймақтарында солшыл көтерілістерге әкеп соқты. Бұл, АҚШ қолдаған Гватемала әскери үкіметі мен солшыл көтерілісшілер арасындағы Гватемала азаматтық соғысын тудырды, көтерілісшілердің көптеген жақтастары азаматтардың арасында болды. 1960-1996 жылдар аралығында жалғасқан бұл соғыс салдарынан 200 мың бейбіт тұрғын қаза тапты. Екі тараптан да бейбіт азаматтарға қарсы қылмыстар жасалса да, мұндай қатыгездіктердің 93 пайызы АҚШ қолдауымен жасалған. Бұл бұзушылықтардың ішінде 1980 жылдары жергілікті Майя халқына қарсы геноцидтік "жерді өртеп тастау" науқаны да болды. Тарихшылар азаматтық соғыстың зорлық-зомбылығын 1954 жылғы төңкеріске және оның тудырған "коммунизмге қарсы паранойяға" байланыстырады.
On 26 July 1957, Castillo Armas was shot dead by a leftist in the presidential palace in Guatemala City. The assassin, Romeo Vásquez Sánchez, was a member of the presidential guard; he approached Castillo Armas as he was walking with his wife and shot him twice. Castillo Armas died instantly; Vásquez was reported to have fled to a different room and committed suicide. There is no conclusive information about whether Vásquez was acting alone or whether he was a part of a larger conspiracy. Elections were held following Castillo Armas's death in which the government aligned Miguel Ortiz Passarelli won a majority. However, supporters of Miguel Ydígoras Fuentes, who had also been a candidate in the election, rioted, after which the army seized power and annulled the result, and another election was held. Ydígoras Fuentes won this election by a comfortable margin, and soon afterward declared a "state of siege" and seized complete control over the government. Historian Nick Cullather wrote that by overthrowing Árbenz, the CIA ended up undermining its own initial goal of a stable Guatemalan government. Historian Stephen Streeter stated that while the US achieved certain strategic goals by installing the "malleable" Castillo Armas as president, it did so at the cost of Guatemala's democratic institutions. He further states that, although Castillo Armas probably would have committed the human rights violations that he did even without a US presence, the US State Department had certainly aided and abetted the process. The rolling back of the progressive policies of the previous civilian governments resulted in a series of leftist insurgencies in the countryside beginning in 1960. This triggered the Guatemalan Civil War between the US backed military government of Guatemala and leftist insurgents, who often boasted a sizable following among the citizenry. The conflict, which lasted between 1960 and 1996, resulted in the deaths of 200,000 civilians. Though crimes against civilians were committed by both sides, 93 percent of such atrocities were committed by the US backed military. These violations included a genocidal scorched earth campaign against the indigenous Maya population during the 1980s. Historians have attributed the violence of the civil war to the 1954 coup, and the "anti communist paranoia" that it generated.