Кіріспе
Кирилл әліпбиінің әрпі Кирилл I (И и; курсив: И и немесе И и; курсив: И и) – белорус тілінен басқа барлық кирилл әліпбилерінде қолданылатын әріп. Ол көбінесе "машина" сөзіндегідей алдыңғы қатардағы жуан емес дауысты дыбысты (мысалы, орыс тілінде) немесе "бин" сөзіндегідей алдыңғы қатардағы жақын жуан емес дауысты дыбысты (мысалы, украин тілінде) көрсетеді.
The Cyrillic I (И и; italics: И и or И и; italics: И и) is a letter used in almost all Cyrillic alphabets with the exception of Belarusian. It commonly represents either the close front unrounded vowel (e. g., in Russian), like the pronunciation of in "machine", or the near close near front unrounded vowel , (e. g., in Ukrainian), like the pronunciation of in "bin".
Тарих
І әрпі грек әрпі Этасына (Η η) негізделгендіктен, кириллицаның 13 ғасырға дейін пішіні "э" болды. І әрпі ертедегі кириллицада (iže) деп аталып, "қайсы" деген мағынаны білдірді. Кирилл әрпінің І саны 8-ге тең болды, бұл грек әрпі Этасына (Η η) сәйкес келеді. Ертедегі кириллицада және әріптері арасында айырмашылық шамалы немесе болмады, соңғысы грек әрпі Иотадан (Ι ι) шыққан. Екеуі де әліпби құрамында сақталды, өйткені олар кирилл сандық жүйесінде әртүрлі сандарды білдірді: сегіз және он. Жаңа шіркеу славян тілінде олар ешқандай айтылу ерекшеліктерісіз бірге қолданылады. Бірақ украин және русин тілдерінде екі әріптің де айтылуы әртүрлі. Славян тілдерінің басқа орфографиялық жүйелері 19 немесе 20 ғасырлардағы әліпби реформаларында екі әріптің біреуін жойды. Орыс, македон, серб және болгар тілдері қазір тек пайдаланады, ал белорус тілі тек пайдаланады. Дегенмен, 1918 жылғы большевиктік реформаға дейін орыс тілінде де қолданылған.
Нысан
Бастапқыда кириллицаның пішіні грек әліпбиінің үлкен әрпі "Эта" (Eta) сияқты болған. Ортаңғы сызығы кейін сағат тіліне қарсы бұрылып, нәтижесінде қазіргі пішіні шағылысқан үлкен латын әрпі "N" сияқты болып қалыптасқан, сондықтан ол жалған кириллица типографиясында қолданылады. Дегенмен, екі әріптің стилі толыққанды бірдей емес: римдік шрифттерде тік сызықтары қалыңдау және төрт бұрышында серифтері бар, ал оның диагональды сызығы қалыңдау және оң төменгі бұрышында серифі жоқ. Римдік және көлбеу шрифттерде кіші әріп үлкен әріппен бірдей пішінде болады. Курсив шрифттерде кіші әріп латын әліпбиінің кіші әрпі "U" сияқты көрінеді. Кириллица әрпінің қолмен жазылған үлкен және кіші пішіндері латын әліпбиінің әрпі "U" сияқты болып келеді.
Стильдік қолданыс
Латын әріпі N-ге өте ұқсас болғандықтан, әсіресе оның "кернеулі" немесе "айналанған" түрі ретінде, кейде стильдік мақсатта N әрпінің орнына қолданылады. Бұл көбінесе жалған кириллицада кездеседі. Nine Inch Nails индустриалдық рок тобы өз логотипінде N және И әрпін ерекше түрде қолданады. Linkin Park хард-рок тобы да бұл символді пайдаланған, әсіресе олардың дебюттік альбомы "Hybrid Theory" мұқабасында. Американдық рэпер Натан Фейерштейн көбінесе "NF" инициалдарымен танымал, ол "ИF" деп безендірілген.
Акцентпен жазылған нысандар мен олардың көшірмелері
Бұл дауыс, басқа славян дауыстары сияқты, басылған немесе басылмаған болуы мүмкін. Басылған түрі кейде (сөздіктер сияқты арнайы мәтіндерде немесе мағыналық қателіктерді болдырмау үшін) графикалық түрде жедел, қатаң, қос қатаң немесе сызықтық белгімен көрсетіледі. Арнайы серб мәтіндері дыбыстың ұзақ, басылмаған түрін көрсету үшін макронды да пайдаланады. Серб тіліндегі сызықтық белгісі бар әріп басылмаған болуы мүмкін, онда ол генетив жағдайының көпше түрін білдіреді, басқа ұқсас түлгелерден ажыратады. Қазіргі шіркеу славян жазуы бастапқы дауыстардың үстінде жұмсақ тыныс белгісін (грек және шіркеу славяндық: псили, латын: spiritus lenis) қолданады (тек дәстүр үшін, өйткені айтылуда ешқандай айырмашылық жоқ). Қажет болған жағдайда оны жедел немесе қатаң белгілермен біріктіруге болады. Бұл комбинациялардың ешқайсысы тиісті әліпбидің жеке әрпі болып саналмайды, бірақ олардың біреуі Unicode-та жеке кодтық позицияға ие. Қысқаша түрі – дауыссыз дыбысты немесе ұқсас жартылай дауыстыны білдіретін әріп, мысалы, ағылшын тіліндегі "yes" сөзіндегі "y" әрпі сияқты. Бұл форма шіркеу славян тілінде 16 ғасырдан бері тұрақты қолданылып келеді, бірақ ол ресми түрде әліпбидің жеке әрпіне тек көп уақыттан кейін (орыс тілінде 1918 жылы) айналды. Алғашқы атауы орыс тілінде I s kratkoy ("қысқа [сызық]пен I"), кейін I kratkoye ("қысқа I") болды. Бұл түрді болгар тілінде I kratko, ал украин тілінде Yot деп атайды. Славян емес тілдердің кириллица әліпбилерінде or сияқты қосымша әріптер бар.