Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Шотланд жазушысы Ирвин Уэлш (27 қыркүйек 1958 жылы туған) – шотланд романшысы және әңгімелер авторы. Оның 1993 жылғы «Трайнспотинг» романы сол аттас фильмге айналды. Ол сонымен қатар пьесалар мен сценарийлер жазды және бірнеше қысқаметражды фильмдерге режиссерлік жасады.
Scottish novelist
Irvine Welsh (born 27 September 1958) is a Scottish novelist and short story writer. His 1993 novel Trainspotting was made into a film of the same name. He has also written plays and screenplays, and directed several short films.
Ерте өмір
Ирвин Уэлш Шотландияның астанасы Эдинбургтің порты ауданы Литте дүниеге келген. Төрт жасында оның отбасы Эдинбургтегі Мюрхаузға көшіп, жергілікті тұрғын үйлерге қоныстанды. Оның анасы официант болып жұмыс істеді. Әкесі денсаулығы нашарлағанға дейін Лит портында жұмыс істеді, содан кейін кілем сатушы болды; ол Уэлш 25 жасқа келгенде қайтыс болды. Уэлш 16 жасында Эйнсли Парк орта мектебін бітірмей, электр инженериясы бойынша City and Guilds курсын аяқтады. Ол теледидар жөндеушісінің оқушысы болды, бірақ электр тогының соққаннан кейін басқа жұмыстарға ауысты.
Irvine Welsh was born in Leith, the port area of the Scottish capital Edinburgh. When he was four, his family moved to Muirhouse, in Edinburgh, where they stayed in local housing schemes. His mother worked as a waitress. His father was a dock worker in Leith until bad health forced him to stop, after which he became a carpet salesman; he died when Welsh was 25. Welsh left Ainslie Park High School when he was 16 and then completed a City and Guilds course in electrical engineering. He became an apprentice TV repairman until an electric shock persuaded him to move on to a series of other jobs.
Көркем әдебиет
Уэльс он бір роман және төрт әңгіме жинағын жариялаған. Оның алғашқы романы "Трайнспотинг" 1993 жылы жарық көрді. 1980 жылдардың ортасында өтетін оқиға, достық қарым-қатынастың бұзылуы, героинге тәуелділік және әлеуметтік тұрғын үйлердегі өмірдің қысымшыл жағдайы мен қатыгездігінен құтылуға тырысатын кейіпкерлер тобының тарихын бірнеше байланыссыз, қысқаша оқиғалар арқылы баяндайды. Роман кейбір орталарда дау мен наразылық тудырса, ал басқаларында үлкен құрметке ие болды. Одан кейін пьеса жазылып, 1996 жылы Дэнни Бойл режиссерлік еткен және Джон Ходж сценарийін жазған фильм түсірілді. Уэлш фильмде есірткі сатушысы Майки Форрестер рөлінде эпизодтық түрде пайда болды. Содан кейін Уэльс "Rebel Inc.", "New Writing Scotland" және басқа да көздерден алынған қысқа әңгімелер жинағын – "The Acid House" шығарды. Көптеген оқиғалар "Трайнспотинг" романындағы тұрғын үйлерде және олардың маңында өтеді, сонымен қатар ортақ тақырыптарды қолданады. "The Acid House" сияқты әңгімелерде фантастикалық элементтер байқалады, онда нәресте мен есірткіге тәуелді адам саналарын ауыстырады, ал "The Granton Star Cause" әңгімесінде Құдай адамды шыбыққа айналдырады. 1980 жылдардың басында Лейт қаласында өтетін оқиға "Трайнспотинг" романының кейіпкерлерін таныстырады және олардың героинге тәуелділікке түсуін көрсетеді. Роман бір-бірімен байланысты қысқаша оқиғалар түрінде берілген, сонымен қатар қазіргі британ саясатына қатысты қысқаша түсініктемелер де қамтылған. Әсіресе, солтүстік қалалардағы индустрияның құлауының жас жұмысшы табына тигізген салдары көрсетілген. Оның сегізінші романы "Сиамдық егіздердің жыныстық өмірі" 2014 жылдың мамыр айында, ал тоғызыншы романы "Адепті саяхат" 2015 жылдың сәуір айында "Vintage Books" баспасынан жарық көрді. Соңғы туындыда бұрынғы "Glue" сериалынан таныс "Juice" Терри Лоусон кейіпкері қайта пайда болады. Уэлштің 2016 жылдың сәуір айында жарық көрген оныншы романы "The Blade Artist" Калифорнияда әйелі мен балаларымен бірге тұратын, өзін жаңадан тауып алған Фрэнсис Бегбидің өміріне арналған. Роман 2016 жылғы "Saltire Literary Awards" сыйлығының "Жылдың көркем әдеби кітабы" номинациясына іліккен. "The Blade Artist" романының жалғасы – "Dead Men's Trousers" 2018 жылдың 29 наурызында жарық көрді, онда Марк Рентон, Sick Boy және Spud Фрэнсис Бегбимен қайта кездеседі. 2021 жылы "Crime" романының теледидарға бейімделуі Ұлыбританияда "BritBox" платформасында 6 бөлімдік сериал ретінде көрсетілді, негізгі рөлде Дугрэй Скотт детектив Леннокстың рөлін сомдады. Уэлс бұл жобада Дин Каванагпен бірлесіп жұмыс істеді. Бұл Ирвин Уэлштің кітабынан жасалған алғашқы теледидар адаптациясы.
Welsh has published eleven novels and four collections of short stories. His first novel, Trainspotting, was published in 1993. Set in the mid 1980s, it uses a series of non linear and loosely connected short stories to tell the story of a group of characters tied together by decaying friendships, heroin addiction and stabs at escape from the oppressive boredom and brutality of their lives in the social housing schemes. It was released to shock and outrage in some circles and great acclaim in others. It was adapted as a play, and a film adaptation, directed by Danny Boyle and written by John Hodge, was released in 1996. Welsh appeared in the film in the minor role of drug dealer Mikey Forrester. Next, Welsh released The Acid House, a collection of short stories from Rebel Inc., New Writing Scotland and other sources. Many of the stories take place in and around the housing schemes from Trainspotting, and employ many of the same themes; a touch of fantasy is apparent in stories such as The Acid House, where the minds of a baby and a drug user swap bodies, or The Granton Star Cause, where God transforms a man into a fly Set in Leith in the early 1980s, it introduces the Trainspotting characters and follows them as they fall into heroin addiction. Given as a series of linked short stories, the book is also interspersed with brief commentaries on contemporary British politics. In particular, the consequences of the destruction of industry in the northern cities are drawn for the young working class. His eighth novel, The Sex Lives of Siamese Twins, was published in May 2014 and his ninth novel titled A Decent Ride was published by Vintage Books in April 2015. The latter work featured the returning character 'Juice' Terry Lawson (previously from Glue). Welsh's tenth novel, released in April 2016, The Blade Artist, centres around a seemingly rehabilitated Francis Begbie now living in California with a wife and children. It was shortlisted for the Fiction Book of the Year at Saltire Literary Awards 2016. A sequel to The Blade Artist, entitled Dead Men's Trousers, was released on 29 March 2018, and sees Mark Renton, Sick Boy, and Spud reuniting with Francis Begbie. In 2021, a TV adaptation of Crime was launched in the UK on BritBox as a 6 episode series starring Dougray Scott as detective Lennox. Welsh worked on the project with Dean Cavanagh. This is the first TV adaptation ever made out of a book by Irvine Welsh.
Кино және сахна
Көркем әдебиеттен басқа, Ирвин Уэлш бірнеше сахналық пьесаларды жазды, соның ішінде Headstate, You'll Have Had Your Hole және Subway Sect тобының Вик Годард әндерін орындаған Blackpool мюзиклі. Ол сценарий жазушы серіктесі Дин Каванагпен бірге «Бабилон-Хайтс» романын жазды. Бұл пьеса Сан-Францискодағы Exit театрында тұсаукесерленді және Грэм Кантуэлл режиссерлік еткен The Mill Theatre Dundrum театрында Дублинде еуропалық премьерасын өткізді. Сюжет «Оз сиқыршысы» фильмінің түсірілім алаңындағы Мунчкиндер тобының сахна артындағы оқиғаларына арналған. Қойылымда актерлердің бойына сәйкес үлкен декорациялар пайдаланылды. Каванаг пен Уэлш бірлесіп сценарийлер де жазды. «Ет саудасы» 19 ғасырдағы Батыс Порттағы кісі өлтірулерге негізделген. Тарихи дереккөзге қарамастан, Уэлш оқиғаны қазіргі Эдинбургтің таныс аясында орналастырды, ал Бёрк пен Хейрді әлемдік трансплантация нарығының сұранысын қанағаттандыру үшін адам мүшелерін ұрлайтын ағайындылар ретінде бейнеледі. Уэлш пен Каванаг жазған Channel 4 телеарнасы үшін түсірілген «Wedding Belles» фильмі 2007 жылдың наурыз айының соңында көрсетілді. Фильм төрт жас әйелдің өміріне арналған, олардың рөлдерін Мишель Гомес, Ширли Хендерсон, Шона Макдональд және Кэтлин Макдермот сомдады. «Wedding Belles» шотландтық BAFTA сыйлығына ие болды және кейіннен Канада мен Еуропадағы телеарналарға сатылды. Уэлш музыкалық топтар үшін бірнеше қысқа фильмдер түсірді. 2001 жылы ол Gene тобының «Is It Over» әніне 15 минуттық фильм түсірді, ол «Libertine» альбомынан алынған. 2006 жылы ол Keane тобының «Under the Iron Sea» альбомындағы «Atlantic» трекіне сүйемелдеме қысқа фильм түсірді. Уэлш Каванагпен бірге жазған өзінің алғашқы қысқа драмалық фильмі «NUTS» режиссерлік етті. Фильм 2007 жылы жарық көрді. 2008 жылы Уэлш «Жаңа он буйрық» деректі фильмінің бір бөлігін – «Азаттыққа құқық» фильмін бірлесіп түсірді. 2009 жылы Уэлш «Жақсы жебелер» (Helen Grace-пен бірге) фильмін түсірді. Фильм сценарийін Уэлш пен Каванаг жазды. Фильмде депрессиядан зардап шегіп, шеберлігін жоғалтқан дартс ойыншысы туралы айтылады.
As well as fiction, Irvine Welsh has written several stage plays, including Headstate, You'll Have Had Your Hole, and the musical Blackpool, which featured original songs by Vic Godard of the Subway Sect. He co authored Babylon Heights with his screen writing partner Dean Cavanagh. The play premiered in San Francisco at the Exit Theatre and made its European première in Dublin, at The Mill Theatre Dundrum, directed by Graham Cantwell. The plot revolves around the behind the scenes antics of a group of Munchkins on the set of The Wizard of Oz. The production included the use of oversized sets with actors of regular stature. Cavanagh and Welsh have also collaborated on screenplays. The Meat Trade is based on the 19th century West Port murders. Despite the historical source material, Welsh has set the story in the familiar confines of present day Edinburgh, with Burke and Hare depicted as brothers who steal human organs to meet the demands of the global transplant market. Wedding Belles, a film made for Channel 4 that was written by Welsh and Cavanagh, aired at the end of March 2007. The film centres around the lives of four young women, who are played by Michelle Gomez, Shirley Henderson, Shauna MacDonald, and Kathleen McDermot. Wedding Belles was nominated for a Scottish BAFTA and was subsequently sold to TV channels in Canada and Europe. Welsh has directed several short films for bands. In 2001 he directed a 15 minute film for Gene's song "Is It Over" which is taken from the album Libertine. In 2006 he directed a short film to accompany the track "Atlantic" from Keane's album Under the Iron Sea. Welsh directed his first short dramatic film, NUTS, which he co wrote with Cavanagh. The film features Joe McKinney as a man dealing with testicular cancer in post Celtic tiger Ireland. It was released in 2007. Welsh co directed "The Right to liberty", a chapter of the documentary film The New Ten Commandments, in 2008. In 2009 Welsh directed the film Good Arrows (co directed by Helen Grace). It was written by Welsh and Cavanagh. The film is about a darts player who suffers from depression which causes him to lose his skill.
Тақырыптар
Вельштің көркем және ғылыми-публицистикалық шығармаларында жұмысшы табы мен шотландтық ұлттық санасының мәселесі орталық орын алады, бұл мәселе 1960 жылдардан бастап бүгінгі күнге дейінгі кезеңді қамтиды. Ол кеңестік тұрғын үй салу жобасының дамуы мен құлдырауы, мүмкіндіктерден айырылу, аз төленетін жұмыс, жұмыссыздық, әлеуметтік жәрдем, діни ағымдар, футбол, хулигандық, сексуалдық қатынастар, жасырылған гомосексуализм, дискотекалар, масондық, ирланд республикалық қозғалысы, содомия, әлеуметтік жіктер, эмиграция және, бәлкім, ең бастысы – шотландтардың юморі, көзқарастары мен қағидаларын зерттейді. Financial Times газетінде жарияланған Сэм Лейттың пікірінше: "Вельштің қызығушылығы күнә мен құтқарылу, ерік-еркіндіктің қолданылуы және жеке адамның жанына қатысты. Ол әлеуметтанудан гөрі мақсаттануға көбірек мән береді."
As well as recreational drug use, Welsh's fiction and non fiction is dominated by the question of working class and Scottish identity in the period spanning the 1960s to the present day. Within this, he explores the rise and fall of the council housing scheme, denial of opportunity, low paid work, unemployment, social assistance, sectarianism, football, hooliganism, sex, suppressed homosexuality, dance clubs, freemasonry, Irish republicanism, sodomy, class divisions, emigration and, perhaps most of all, the humour, prejudices and axioms of the Scots. Sam Leith, writing in the Financial Times, argues that: "Welsh's concerns are with sin and salvation, with the exercise of free will and with the individual soul. He's much more interested in teleology than sociology."
Стиль
Уэльстің романдары кейіпкерлерді бөліседі, бұл оның туындыларында "бір ортақ әлем" сезімін тудырады. Мысалы, "Trainspotting" романының кейіпкерлері "The Acid House", "Marabou Stork Nightmares", "Ecstasy", "Filth" романдарының эпизодық түрінде пайда болады, ал "Glue" романының кейіпкерлері "Porno" романында маңыздырақ рөлде көрінеді. Уэльс туған Эдинбург шотланд диалектінде жазуымен белгілі. Ол, мысалы, Аллан Рамзи, Роберт Фергюсон, Роберт Бернс, Роберт Луис Стивенсон және Джеймс Орр қолданған әдеби шотланд тілінің дәстүрлі ережелерін елемейді. Оның орнына, ол диалекттерді фонетикалық жазу арқылы береді. Алдыңғысы, Аласдер Грей сияқты, Уэльс те типографиямен тәжірибе жасап көреді. "Filth" романында таспа құртының ішкі монологы басты кейіпкердің (құрттың иесінің) ішкі монологының үстіне жазылады, бұл құрттың шексіз ашкөздігін Грейдің 1982 жылғы "Жанин" романындағы "Дауыстар шыңы" сияқты көрнекті түрде бейнелейді.
Welsh's novels share characters, giving the feel of a "shared universe" within his writing. For example, characters from Trainspotting make cameo appearances in The Acid House, Marabou Stork Nightmares, Ecstasy, Filth, and slightly larger appearances in Glue, whose characters then appear in Porno. Welsh is known for writing in his native Edinburgh Scots dialect. He generally ignores the traditional conventions of literary Scots, used for example by Allan Ramsay, Robert Fergusson, Robert Burns, Robert Louis Stevenson, and James Orr. Instead, he transcribes dialects phonetically. Like Alasdair Gray before him, Welsh also experiments with typography. In the novel Filth, the tapeworm's internal monologue is imposed over the top of the protagonist's own internal monologue (the worm's host), visibly depicting the tapeworm's voracious appetite, much like the "Climax of Voices" in Gray's novel 1982, Janine.
Жеке өмір
Уэльс 2005 жылы Бет Куиннге үйленді, ал 2018 жылы олар ажырасып жатқанын хабарлады. Чикагоға дейін ол Дублинде тұрған. 2018 жылы ол АҚШ-тың Майами қаласында тұрды. Уэльс 20 жасқа толған кезде 18 ай бойы героинге тәуелді болды, Эдинбург пен Лондон қалалары арасында гастрольдік сапарларда панк-рок тобында өнер көрсетті. Сондай-ақ ол Шотландияның тәуелсіздігі туралы пікір білдірді.
Welsh married Beth Quinn in 2005, and in 2018 announced that they were divorcing. Prior to Chicago, he lived in Dublin. In 2018, he was living in Miami, USA. In Welsh's early 20s, he was addicted to heroin for 18 months while playing in punk rock bands moving between Edinburgh and London. and of Scottish independence.