Кіріспе

1930 жылдардағы АҚШ Сенатының соғыс пайдасын зерттеу комитеті Най комитеті, ресми түрде Оқ-дәрі өнеркәсібін зерттеу жөніндегі арнайы комитет деп танылады, АҚШ Сенатының комитеті (12 сәуір 1934 – 24 ақпан 1936), төрағасы – АҚШ сенаторы Джеральд Най (R ND). Комитет АҚШ-тың Бірінші дүниежүзілік соғысқа қатысуына себеп болған қаржылық және банк мүдделерін, сондай-ақ одақтастар мен АҚШ-қа қару-жарақ жеткізген өнеркәсіптік және коммерциялық фирмалардың қызметін және табысын зерттеді. Бұл Екінші дүниежүзілік соғыстың бастапқы кезеңдерінде американдық бейтараптыққа қоғамдық және саяси қолдау көрсетуде маңызды рөл атқарды.

Өмірбаян

1920-1930 жылдары соғыстың жоғары құны туралы ондаған кітаптар мен мақалалар жарық көрді, ал кейбіреулері қаржыгерлер мен қару-жарақ өндірушілердің АҚШ-ты Бірінші дүниежүзілік соғысқа итермелегенін айтты. Олардың ең танымалдарының бірі – отставкадағы Теңіз корпусының генералы Смедли Д. Батлер, ол солшыл антисоғыс топтарының өкілі болған. Тарихшы Чарльз Каллан Тансилдің «Америка соғысқа қатысады» (1938) кітабы Нью комитетінің көп көлемді куәліктер мен дәлелдер есебін пайдаланып, Уолл-стрит қаржысының (әсіресе Дж. П. Морган) және қару-жарақ өнеркәсібінің (әсіресе Дюпонт) американдық араласуға әкелген процесте қатты ықпал еткенін көрсетті. Осы комитеттің төрағасы болып сенатор Джеральд Найді (R-ND) тағайындауға ұсыныс жасауды сенатор Джордж Норрис (R-NE) бастады. Бейбітшілік белсендісі Дороти Детцердің сөзіне қарағанда, Норрис: «Най жас, оның шексіз энергиясы мен батылдығы бар. Бұлардың бәрі маңызды артықшылықтар. Ол кейде шешімдерін асығыс қабылдауы мүмкін, бірақ бұл құлшыныс тудырған асығушылық», – деген. Норрис Найды «96 сенатордың ішінде осы міндетті орындауға қабілетті, тәуелсіз және лайықты деп есептеген жалғыз адам» деп атады.

Ұйым

Комитет 1934 жылғы 12 сәуірде құрылды. Оның құрамында жеті мүше болды: комитет төрағасы Най; сенаторлар Гомер Т. Боун (D WA), Джеймс П. Поп (D ID), Беннетт Чамп Кларк (D MO), Уолтер Ф. Джордж (D GA), У. Уоррен Барбур (R NJ) және Артур Х. Ванденберг (R MI). Христиандық әлеуметтік жаңалықтарды уағдалайтын белсенді Уолтер Раушенбуштың ұлы Стивен Раушенбуш Комитеттің жетекші кеңесшісі болып тағайындалды; оның көмекші кеңесшілері Роберт Вулфорт, Жозефин Бернс және Алгер Гисс болды. Джон Т. Флинн комитеттің сарапшылар кеңесінің мүшесі ретінде тергеу барысында маңызды рөл атқарды. Комитетте танысқан Бернс пен Раушенбуш жақын арада үйленді және тергеу кезінде алынған маңызды куәліктерді баяндайтын «Соғыс психозы» (Вашингтон, Д.С., Ұлттық үй кітапханасы қауымдастығы, 1937) атты кітаптың авторлары болды. Алгер Гисс 1934 жылдың шілдесінен 1935 жылдың тамызына дейін комитетке заң кеңесшісі ретінде қызмет етті. Ол ең белгілісі 1935 жылғы 29 наурызда «Дюпон» компаниясының өкілдерін сұраққа тартып, Бернард Барухты тексеруден өткізді. Олардың куәліктері туралы Дороти Детцер («Appointment On The Hill», 169 бет) былай деп хабарлайды: «Дюпонның төрт бауыры» Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде корпорацияның 400% табысы жақсы бизнес жүргізудің нәтижесі екенін айтты.