Мод Адамс: Америкалық актриса және сахна суретшісінің өмірі мен шығармашылығы

Кіріспе

Америка актрисасы және сахналық дизайнер (1872–1953)
Америка сахналық актрисасы

Мод Юинг Адамс Кискадден (11 қараша, 1872 – 17 шілде, 1953), кәсіби түрде Мод Адамс ретінде танымал, американдық актриса және сахналық дизайнер, ең үлкен жетістігін Питер Пан рөлінде иеленді, алғаш рет 1905 жылы Бродвейдегі «Питер Пан» немесе «Өспейтін бала» қойылымында ойнады. Адамстың мінезі көп көрерменге ұнады және оған өз заманындағы ең табысты және ең жоғары жалақы алатын орындаушы болуға көмектесті, оның өркендеген кезеңінде жылдық табысы 1 миллион доллардан асты. Адамс бала кезінде анасының гастрольдік сапарларына қатысып, сахнаға шығумен айналысты. 16 жасында ол Бродвейде дебют жасады, ал Чарльз Фроманның басшылығымен 1890 жылдардың басында Джон Дрю-Кесемен бірге танымал актер болды. 1897 жылдан бастап Адамс Дж. М. Барридің «Кішкентай пастор», «Сапалы көше», «Әрбір әйел білуі тиіс нәрсе» және «Питер Пан» сияқты пьесаларында ойнады. Бұл қойылымдар Адамсты Америкадағы ең танымал актрисаға айналдырды. Оның осы қойылымдардың өндіріс дизайны мен инновациялық техникалық жарықтандырудағы жұмысы олардың табысқа жетуіне көмектесті, сондай-ақ ол үш шам патентінің авторы ретінде тіркелді. Ол көптеген басқа да пьесаларда ойнады. Оның соңғы Бродвейлік пьесасы 1916 жылы Барридің «Аспенкаға сүйіспеншілік» пьесасы болды. 13 жыл зейнетке шыққаннан кейін ол Шекспирдің тағы да көп пьесаларында ойнады, содан кейін Миссуриде актерлік өнерге үйретті. Ол Нью-Йорк штатының солтүстігіне қоныстанды.

Ерте өмір және мансап

Адамс Юта штатының Солт-Лейк-Сити қаласында, Асанет Энн "Энни" (құрметті есімі Адамс) және Джеймс Генри Кискадденнің қызы болып дүниеге келді. Адамстың анасы актриса болған, ал әкесі банкте және шахтада жұмыс істеген. Адамстың әкесі туралы көп мәлімет белгілі емес, ол оның жас кезінде қайтыс болды. Джеймс мормон болмаған, Адамс бірде әкесін "мәдениетсіз" деп сипаттаған. "Kiskadden" тегі – шотландтық. Анасының тарапынан Адамстың арғы атасы Плат Банкер мормондыққа өтіп, отбасымен Миссури штатына көшіп келді, онда оның қызы Джулия Барнабус Адамсқа үйленді. Барнаб пен Джулия 1847 жылы Бригам Янгпен бірге Тұздық аңғарына енген алғашқы топтың құрамында көшіп келді, онда ол Тұздық шатыры үшін ағаштарды кесті. Адамс сондай-ақ «Мейфлауэр» кемесімен келген жолаушы Джон Хоулендтің ұрпағы еді. Адамс екі айлық шаласында Солт-Лейк-Ситидегі Бригам Янг театрында «The Lost Baby» атты қойылымда сахнаға шықты. Ол тоғыз айлық кезінде анасының қолында қайтадан пайда болды. Әкесінің қарсылығына қарамастан, Адамс кішкентай кезінде актрисалық жолға түсті және сахналық есімі ретінде анасының бойжеткен атын қабылдады. Олар АҚШ-тың батыс аймақтарында, шалғай ауылдарда, кеншілер қалаларында және кейбір ірі қалаларда гастрольдік сапармен болды. Оның Иса Мәсіхтің соңғы күнгі қасиеттілері шіркеуінің мүшесі болған-болмағаны белгісіз. Ол пресвитериан мектебінде оқыса да, ешқашан пресвитериан дінін қабылдаған жоқ. Ол ешқашан католиктік дінге өткен емес және ешқандай сұхбатта бұл тақырыпты талқыламаған. 1890 жылы Фроман Дэвид Беласко мен Генри С. де Миллден Адамс үшін Дора Прескот рөлін жазуды сұрады, олар Фроман өндірген «Ерлер мен әйелдер» атты жаңа пьесасы үшін бұл рөлді арнайы жазды. Келесі жылы ол «Жоғалған жұмақ» пьесасында Нелл рөлін ойнады. 1892 жылы Джон Дрю-күллі (сол кездегі жетекші актерлердің бірі) 18 жылдық еңбек жолын Огюстин Дейлимен аяқтап, Фроманның труппасына қосылды. Фроман Адамс пен Дрюді «Маскалы балдан» басталып, 1896 жылы «Розмери» пьесасымен аяқталатын бірнеше пьесада жұптастырды. Содан кейін ол Джон Дрю труппасында бес жыл басты рөлде ойнады. Онда оның актерлік шеберлігі «тартымды, нәзік және қарапайым» деп мақталып бағаланды.

Adams was born in Salt Lake City, Utah Territory, the daughter of Asaneth Ann "Annie" (née Adams) and James Henry Kiskadden. Adams's mother was an actress, and her father had jobs working for a bank and in a mine. Little else is known of Adams's father, who died when she was young. James was not a Mormon, and Adams once wrote of her father as having been a "gentile". The surname "Kiskadden" is Scottish. On her mother's side, Adams's great grandfather Platt Banker converted to Mormonism and moved his family to Missouri, where his daughter, Julia, married Barnabus Adams. Barnabus and Julia then migrated as part of the first company to enter the Salt Lake Valley with Brigham Young in 1847, where he cut timbers for the Salt Lake Tabernacle. Adams was also a descendant of Mayflower passenger John Howland. Adams appeared on stage at two months old in the play The Lost Baby at the Salt Lake City Brigham Young Theatre. She appeared again at the age of nine months in her mother's arms. Over her father's objections, Adams began acting as a small child, adopting her mother's maiden name as her stage name. They toured throughout the western U. S. with a theatrical troupe that played in rural areas, mining towns and some cities. It is not clear whether she identified as a member of the Church of Jesus Christ of Latter day Saints as her mother did. She was never baptized Presbyterian, although she attended a Presbyterian school. She never converted to Catholicism or discussed the topic in any interviews. In 1890, Frohman asked David Belasco and Henry C. de Mille to specially write the part of Dora Prescott for Adams in their new play Men and Women, which Frohman was producing. The next year, she appeared as Nell in The Lost Paradise. In 1892, John Drew Jr. (one of the leading stars of the day) ended his 18 year association with Augustin Daly and joined Frohman's company. Frohman paired Adams and Drew in a series of plays beginning with The Masked Ball and ending with Rosemary in 1896. She then spent five years as the leading lady in John Drew's company. There, "her work was praised for its charm, delicacy, and simplicity."

Барри мен жұлдыздық

Фроман Дж. М. Барриді (Питер Пэннің болашақ авторы) автордың танымал кітабы «Кішкентай министрді» пьесаға бейімдеуге тырысты, бірақ Барри Леди Бэббиді ойнай алатын актриса жоқ деп ойлағандықтан қарсылық білдірді. 1896 жылы Нью-Йоркке саяхаттаған Барри «Розмари» қойылымын тамашалап, Адамс Леди Бэбби рөліне өте лайықты актриса екеніне бірден көз жеткізді. Фроман кітаптағы еркектік сипаттар Адамстың рөлін басып кетпесіне алаңдады. Барридің келісімімен бірнеше маңызды көріністер Леди Бэббиге тиімді етіп өгертілді. Пьеса 1897 жылы «Империя» театрында ашылып, Нью-Йоркте 300 қойылым (289-ы тұрған орынға дейін толы) көрсетіліп, $370,000 кассалық рекордты жаңартты; бұл Адамстың жұлдызға айналуына себеп болды. Ұзақтан соң пьеса Бродвейге көшіп, онда ұзақ уақыт қойылды. Адамс келесі он жылда Бродвей сахнасында бірнеше рет осы рөлде ойнады. Ол 1905 жылы Питер Пэннің костюміндегі жағасын өзімен бірге жасады, ол бірден сәнге еніп, «Питер Пэн жағасы» деп аталды. Адамс Барридің басқа да туындыларында ойнады, соның ішінде «Сапалы көше» (1901), «Әр әйел білетін нәрсе» (1908), «Леонора туралы аңыз» (1914) және «Асылгүлге сүйіспеншілік» (1916). 1899 жылы ол Шекспирдің «Жулиетта» рөлін сомдады. Көрермендер оның өнерін аяқ астынан шапалақтап қарсы алса, сыншылар көбінесе оны ұнатпады. Сыншы Алан Дейл оның «Империя» театрындағы дебютін бағалап, оның Елизавета заманының ағылшын тілін «кейде күлкілі» деп атады және Адамстың классикалық емес, «жағымды мысықтанумен» ойнағанын айтты. Алайда, ол оның өнерін «романтикалық», «керемет» және «толқындарға батпайтын» деп сипаттады. Нью-Йорктегі 16 қойылымда көрермендер оны жақсы көрді. «Ромео мен Джульеттадан» кейін 1900 жылы француз пьесасы «Л’Айглон» қойылды, ол Францияның Наполеон II өмірі туралы драмалық туынды болды, онда Адамс басты рөлді ойнады, бұл бес жылдан кейін тағы бір еркек рөлін (Питер Пэн) сомдауына себепкер болды. Пьеса Парижде Сара Бернхардттың орындауында қызу пікірлерге ие болған, бірақ Адамстың «Л’Айглон» пьесасы Нью-Йоркте аралас бағалар алды. 1909 жылы ол Фридрих Шиллердің «Орлеан қызы» пьесасында Жанна д’Арк рөлін ойнады. Бұл пьеса Адамстың ұйымдастыруымен Гарвард университетінің стадионында үлкен сахнада қойылды. 1909 жылғы 24 маусымда шыққан «Падука кешкі күні» (Кентукки штаты) газетінде мына үзінді жарияланды: «Гарвардтағы Жанна, Шиллердің пьесасы алып көлемде қайта жаңғыртылды». Шиллердің «Орлеандық қыз» романын жұлдызды аспан астында сахналау тәжірибесі Адамс пен Гарвард стадионында екі мыңға жуық адамнан тұратын труппамен жүзеге асырылды. Арнайы электр жарық станциясы орнатылды, үлкен собор салынды, фон жасалды және шынайы орман құрылды. Мисс Адамс қойылым соңында зор құрметке ие болды. Ол 1911 жылы «Шантеклар» француз пьесасында ойнады, ол күннің шығуына өзінің ән салуының себеп екеніне сенетін әтеш туралы әңгіме. Ол сыншылар тарапынан «Л’Айглон» пьесасындағыдан сәл жақсы бағаланды, бірақ көрермендер оны қайтадан құшақтады, бірде оған 22 рет перде шақырылды. 1920 жылдары ол General Electric компаниясымен сахна жарығын жақсарту және қуаттандыру үшін, ал Eastman компаниясымен түсті фотосуретті дамыту үшін жұмыс істеді. Оның осы технологиялық компаниялармен байланысқа түсуіне себеп Питер Пэннің түсті фильміндегі рөлді ойнауға ниеттенгендігі болды, ал бұл үшін жақсы жарықтандыру және түсті фотосуретке түсірудің жаңа әдістері қажет болды. Оның электрлік жарықтары 1920 жылдардың соңында дыбысты киноның пайда болуымен Голливудтағы индустрия стандартына айналды. Сахнадан 13 жыл үзіліс жасағаннан кейін ол актерлік қызметке оралды, кейде Шекспирдің аймақтық қойылымдарында ойнады, соның ішінде 1931 жылы Огайодағы «Венеция саудагерінде» Порция және 1934 жылы Мэндегі «Он екінші түнде» Мария рөлінде. Оның зейнеткерлік өмір салты, соның ішінде ер адамдармен қарым-қатынас жасамауы Фроманның адал және кінәсіз қоғамдық бейнесін қалыптастыруға ықпал етті және оның ең табысты рөлдерінде көрінді. Биографтар Адамстың лесбиянка болғанын тұжырымдады. Оның екі ұзақ мерзімді қарым-қатынасы болды, олар оның серіктестерінің өлімімен ғана аяқталды: Лили Флоренс 1890 жылдардың басында 1901 жылға дейін және Луиза Бойнтон 1905 жылдан 1951 жылға дейін. Адамс 1937-1949 жылдары Миссуридегі Стивенс колледжінің драма кафедрасын басқарды, актерлік өнер саласындағы шабыттандыратын ұстаз ретінде танылды. Зейнеткерлікке шыққаннан кейін Адамс кейде кинодағы рөлдерге ұмтылып жүрді. 1938 жылы продюсер Дэвид О. Селзник оны «Жас жүрек» фильміндегі Мисс Фортуна рөлі үшін экрандық сынаққа (кейін әйел рөлін сомдаған Джанет Гейнормен) көндірді. Келіссөздер сәтсіз аяқталғаннан кейін, рөлді Минни Дюпри ойнады. 12 минуттық экрандық сынақ 2004 жылы Джордж Истмен үйі сақталып қалды. Ол 80 жасында Нью-Йорктегі Таннерсвиллдегі «Каддам Хилл» жазғы үйінде қайтыс болды және Нью-Йорктегі Лейк Ронконкомадағы Сенакул әпкелерінің зиратында жерленді. Луиза Бойнтон оның қасына жерленген.

Frohman had been pursuing J. M. Barrie (the future author of Peter Pan) to adapt the author's popular book The Little Minister into a play, but Barrie had resisted because he felt there was no actress who could play Lady Babbie. On a trip to New York in 1896, Barrie attended a performance of Rosemary and at once decided that Adams was the actress to play Lady Babbie. Frohman worried that the masculine aspects of the book might overshadow Adams's role. With Barrie's consent, several key scenes were changed to favor Lady Babbie. The play opened in 1897 at the Empire Theatre and was a tremendous success, running for 300 performances in New York (289 of which were standing room only) and setting a new all time box office record of $370,000; it made Adams a star. It soon moved to Broadway, where the play had a long run. Adams appeared in the role on Broadway several times over the following decade. The collar of her 1905 Peter Pan costume, which she had co designed, was an immediate fashion success and was henceforth known as the "Peter Pan collar". Adams starred in other works by Barrie, including Quality Street (1901), What Every Woman Knows (1908), The Legend of Leonora (1914), and A Kiss for Cinderella (1916). In 1899, she portrayed Shakespeare's Juliet. While audiences responded to her performance with standing ovations, critics generally disliked it. The critic Alan Dale, reviewing her debut in the role at the Empire Theatre, called her Elizabethan English "grotesque at times" and commented that Adams had performed with "pretty purring", not classical. On the other hand, he described her performance as "romantic", "sublime" and "not sinking beneath the waves." Audiences loved her in the role, selling out the 16 performances in New York. Romeo and Juliet was followed by L'Aiglon in 1900, a French play about the life of Napoleon II of France in which Adams played the leading role, foreshadowing her portrayal of another male (Peter Pan) five years later. The play had starred Sarah Bernhardt in Paris with enthusiastic reviews, but Adams's L'Aiglon received mixed reviews in New York. In 1909, she played Joan of Arc in Friedrich Schiller's The Maid of Orleans. This was produced on a huge scale at the Harvard University Stadium by Adams. The June 24, 1909 edition of the Paducah Evening Sun (Kentucky) contains the following excerpt:

Joan at Harvard, Schiller's Play reproduced on Gigantic scale. The experiment of producing Schiller's Maid of Orleans beneath starry skies was carried out [by] Adams and a company numbering about two thousand persons at the Harvard Stadium. A special electric light plant was installed a great cathedral was erected, background constructed and a realistic forest created. Miss Adams was accorded an ovation at the end of the performance. She appeared in another French play with 1911's Chantecler, the story of a rooster who believes his crowing makes the sun rise. She fared only slightly better than in L'Aiglon with the critics, but audiences again embraced her, on one occasion giving her 22 curtain calls. During the 1920s, she worked with General Electric to patent improved and more powerful stage lighting, (, , ) and with the Eastman Company, to develop color photography. It has been suggested that her motivation for her association with these technology companies was that she wished to appear in a color film version of Peter Pan, and this would have required better lighting and techniques for color photography. Her electric lights ultimately became the industry standard in Hollywood with the advent of sound in motion pictures in the late 1920s. After 13 years away from the stage, she returned to acting, appearing occasionally in regional productions of Shakespeare plays, including as Portia in The Merchant of Venice in Ohio, in 1931, and as Maria in Twelfth Night in 1934 in Maine. Her retiring lifestyle, including the absence of any relationships with men, contributed to the virtuous and innocent public image promoted by Frohman and was reflected in her most successful roles. Biographers have concluded that Adams was a lesbian. She had two long term relationships that only ended upon her partners' deaths: Lillie Florence, from the early 1890s until 1901, and Louise Boynton from 1905 until 1951. Adams was the head of the drama department at Stephens College in Missouri from 1937 to 1949, becoming known as an inspiring teacher in the arts of acting. After her retirement, Adams was on occasion pursued for roles in film. The closest she came to accepting was in 1938, when producer David O. Selznick persuaded her to do a screen test (with Janet Gaynor, who later played the female lead) for the role of Miss Fortune in the film The Young in Heart. After negotiations failed, the role was played by Minnie Dupree. The 12 minute screen test was preserved by the George Eastman House in 2004. She died, aged 80, at her summer home, Caddam Hill, in Tannersville, New York, and is interred in the cemetery of the Sisters of the Cenacle, Lake Ronkonkoma, New York. Louise Boynton is buried alongside her.

Танымал мәдениетте

Ричард Мэтисонның 1975 жылғы "Уақытты сатып алу" романындағы Элиз МакКенна кейіпкері және оның 1980 жылғы "Уақытта бір жерде" (Джейн Сеймур ойнаған) фильміне жасалған бейімдемесі Адамс есімді әйелдің өмірінен алынған.