Кіріспе
Ағылшын актрисасы (1887–1983)
Линн Фонтанн (Lynn Fontanne; 6 желтоқсан 1887 – 30 шілде 1983) – ағылшын актрисасы. Вест-Эндтегі қосалқы рөлдерде алғашқы табысқа жеткеннен кейін ол американдық актер Альфред Лантпен танысты, 1922 жылы олар үйленді және келесі төрт онжылдық бойы Бродвей мен Вест-Энд қойылымдарында бірге ойнады. Олар "Лунттар" деп белгілі болды және Атлантиканың екі жағында да құрметке ие болды. Фонтан қазіргі Лондон қаласының Вудфорд ауданында дүниеге келді және актерлік өнерге алғашқы жаттығуларын Эллен Терриден алды. Ұлыбританияда актерлік мансабын қалыптастырғаннан кейін ол АҚШ-та кеңінен жұмыс істеді, алғаш рет 1910 жылы Нью-Йоркте сахнаға шықты. Ол "Шипалы қызды бауырмалау" және "Кәпірқосақ" сияқты классикалық туындыларда, Эвгений О'Ниллдің тәжірибелік драмаларында және Фридрих Дюрренматтың қараңғы комедияларында ойнағанымен, Фонтанн мен оның күйеуі Ноэль Ковард, С. Н. Берман, Теренс Раттиган және басқалардың жеңіл комедияларындағы, сондай-ақ Роберт Э. Шервуд сияқты авторлардың романтикалық пьесаларындағы ең керемет өнерлерімен танымал болды. Лунттар 1960 жылы сахнадан зейнеткерлікке шықты және Висконсин штатындағы Геннеси депосындағы үйлерінде тұрды. Күйеуінен алты жыл артық өмір сүргеннен кейін Фонтанн 95 жасында қайтыс болды.
Алғашқы жылдар
Фонтан 1887 жылғы 6 желтоқсанда Вудфорд, Эссекс (қазіргі Лондон) қаласында Лили Луиза Фонтан болып дүниеге келді. Ол Жюль Пьер Антуан Фонтанның (1855–1942) және оның әйелі Фрэнсис Эллен Торнлидің (1858–1921) үш қызының ең кішісі болды. Ол Лондонда білім алды, содан кейін отбасы досы оны болашақ жас актерлерге сабақ беретін көрнекті актриса Эллен Терримен таныстырды. 1909 жылы ол Мейбел Лавпен бірге «Леди Фредерик» пьесасында Роза рөлінде гастрольдік сапарда болды. 1909 жылғы желтоқсанда Лондонның Гаррик театрында «Балалар билік ететін жерде» және 1910 жылғы маусымда сол театрда «Биллидің келісімінде» «Леди Малбери» рөлін ойнады. Содан кейін ол алғаш рет Америкаға сапармен келді, 1910 жылғы қарашада Нью-Йорктегі Назимованың 39-шы көше театрында Уидон Гроссмитпен бірге «Мистер Преди және графиня» пьесасында Харриет Баджон рөлінде дебют жасады. 1914 жылғы сәуірде Роялти театрында Фонтан Лиза және миссис Коллисон рөлінде сәтті ойнады. 1914–15 жылдары ол Лондонның тағы төрт қойылымында, соның ішінде «Жұлдызды экспресс» пьесасының премьерасында ойнады. Ол жас заңгер Тедди Бернге тұрмысқа шығуға келісім берген, бірақ ол 1916 жылы Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде қаза тапты. Бес пьесада ойнағаннан кейін Фонтан басқа театр ұйымдарының басты рөлдеріне көшті. 1918–1920 жылдары ол Нью-Йоркте «Екі юбка» пьесасында Лора Хоуп Крюстің орнын басып, Бродвейде, Чикаго мен Филадельфиядағы жаңа пьесаларда әйел басты рөлді ойнады. 1920 жылдың ортасында Фонтан тағы да Вест-Эндке оралды, Тейлормен бірге Маннерстің «Римдегі бір түн» пьесасында ойнады. «The Stage» журналы бұл пьесаны «Тейлор үшін жазылған бір актерлік рөлдік пьеса» деп атады, сондықтан оның жарқырауына мүмкіндік болмады. Лантпен қайта қосылуды қалаған Фонтан тез арада АҚШ-қа оралды, онда 1921 жылы ол Джордж С. Кауфман мен Марк Коннеллидің «Дулси» комедиясындағы басты рөлде үлкен жетістікке жетті. Ол тоғыз жыл бойы Вест-Эндке оралмады.
Театр гильдиясы
1924 жылы Ланттар Театр гильдиясының құрамына қосылды, ол Фонтанның өмірбаянында Джаред Браун айтқандай, “Бродвейде спектакльдер қойды, бірақ коммерциялық менеджменттер үнемі қабылдамайтын, Бродвей дәстүрінен өзгеше, күрделі және жаңашыл пьесаларды ұсынды”. Ұсынылған алғашқы пьеса, олар Гилдия үшін ойнаған – Ференц Молнардың «Гвардияшы» пьесасы, онда олар жеңіл комедияда ойнап, танымал болды. Фонтан Юджин О’Ниллдің «Адамдар арасындағы жатқан уақыт» (1928) пьесасында комедиядан қатал эксперименттік драмаға өту арқылы өзінің жан-жақтылығын көрсету мүмкіндігіне ие болды, оны Вулькотт «псевдо-интеллигенцияның «Ирландтық гүл» романы» деп сипаттады. Фонтан мен Лант диалогты жеткізудің жаңа, реалистік әдісін енгізді, бұл әдіс Фонтанның Лорет Тейлормен бірге ойнағанда зерттей бастаған тәсіліне негізделген. Актердің өзге біреуі сөйлеп тұрғанда сөйлеуі бұрын ешқашан болған емес, бірақ Браунның сөзімен айтқанда: 1928 жылы Фонтан мен Лант Гилдия үшін ерекше көңіл көтеруге арналған «Каприз» комедиясында бірге ойнады. Биограф Марго Петерс бұл қойылымды олардың мансабындағы маңызды кезең деп атады, себебі бұл олардың пьеса емес, өзінің танымалдылығымен көрермендерді қызықтырған алғашқы қойылымы болды, сондай-ақ олардың ажырамас театрлық серіктестігінің басталуын белгіледі: содан бері олар әрқашан бірге ойнады. 1930 жылы олар «Капризді» Лондонға алып барды – Ланттың онда алғашқы рет өнер көрсетуі, және олар көрермендердің, сыншылардың және Шәү мен Дж. Б. Пристли сияқты жазушылардың құрметіне ие болды. Нью-Йорктегі Гилдия үшін Фонтан мен Лант Роберт Шервудтың «Венадағы қайта кездесу» романтикалық комедиясында ойнады, ол 1931 жылдың қарашасында ашылып, бүкіл маусым бойы, содан кейін бүкіл ел бойынша гастрольдік сапармен жалғасты. Ланттардың некесі театр шеңберінде көп пікір тудырды: олар бір-біріне адал болғанымен, Ланттың бисексуалдығы және гомосексуалдық қарым-қатынастары туралы негізсіз, бірақ талмай айтылатын әңгімелер болды; сонымен қатар Фонтанның некеден тыс романдары туралы болжамдар да болды. Осыған орай Ковард олар үшін «Тұруға арналған жоба» (1932) комедиясын жазды, онда Фонтанның кейіпкері екі еркектің арасында ауысып-түйіседі, содан кейін олар екеуі де оны тастап кеткен кезде бірігеді, ал соңында үшеуі де бірге болады. Бұл оқиғаның ашықтығы мен үш жұлдыздың танымалдылығы кассалық рекордтарды бұзды және Фонтан мен оның серіктестеріне Бродвейдегі ең жоғары жалақыны әкелді. «Тұруға арналған жобаның» үлкен табысы Ковардты достарына арналған тағы бір пьеса жазуға итермеледі, бірақ 1934 жылы Фонтан мен Лант ойнаған «Пойнт-Вален» пьесасы сәтсіз аяқталды. Ковард ерекше маңызды драма жазуға тырысты, бірақ көрермендерге ұнамайтын, сұм сюжеті мен жағымсыз кейіпкерлері болды, себебі олар Ланттарды жарқын және романтикалық рөлдерде көруге дағдыланған. Фонтанның пьеса тек бірнеше апта ғана жүретіні туралы болжамы дұрыс болды. Бұл Ланттардың бірлескен мансабындағы жалғыз сәтсіздік болды.
In 1928, Fontanne and Lunt co starred in what for the Guild was an untypically frothy comedy, Caprice. The biographer Margot Peters calls the production a milestone in their careers for two reasons: it was the first production in which they, rather than the play, were the main draw, and it marked the start of their inseparable theatrical partnership: from then on they always appeared together. They took Caprice to London in 1930 – Lunt's first appearance there – and won the admiration of audiences, critics, and writers including Shaw and J. B. Priestley. For the Guild in New York, Fontanne and Lunt starred in Robert Sherwood's romantic comedy Reunion in Vienna which opened in November 1931 and ran throughout the season, before a nationwide tour. The Lunts' marriage was the subject of much conjecture in theatrical circles: although they were clearly devoted to each other, there were unsubstantiated but persistent rumours that Lunt was bisexual and had gay liaisons; there was also speculation that Fontanne had extramarital interests. Against this background, Coward wrote a comedy for the three of them, Design for Living (1932), in which Fontanne's character switches back and forth between the two men, who then pair up when she deserts them both, before all three end up together. The combination of the risqué subject and the popularity of the three stars caused box office records to be broken, and reportedly earned Fontanne and her co stars the highest salaries paid on Broadway to that time. The immense success of Design for Living led Coward to write another play for his friends, but his Point Valaine, in which Fontanne and Lunt starred in 1934, was a failure. Coward set out to write an uncharacteristically serious drama, but the grim plot and unsympathetic characters did not appeal to audiences used to seeing the Lunts in glamorous and romantic roles; Fontanne's prediction that the play would only run for a matter of weeks proved correct. It was the only outright failure of the Lunts' joint career.
1934 жылдан 1945 жылға дейін
Нью-Йорктегі екі Ковард пьесасы арасында Фонтан мен Лунт Лондонда, Венадағы «Қайта қосылуда» ойнап, пьесамен американдық табыстарын қайталады. The Times газеті былай деп жазды:
1930 жылдардың қалған бөлігінде Фонтан және оның күйеуі Гильдия қойылымдарында өнер көрсетті. 1935 жылы олар «Құйрық тістеген әйел» пьесасында Катерина мен Петрухио рөлін сомдады; 1936 жылы Шервудтың жаңа пьесасы «Ақымақтың қуанышында» ойнады; 1937 жылы С.Н. Берманның Жан Жиродукс комедиясы «Амфитрион 38» пьесасының адаптациясында басты рөлдерді ойнады; ал 1938 жылы Бродвейде «Шағалақ» пьесасында Аркадина мен Тригорин рөлінде ойнады, содан кейін «Амфитрион 38» қойылымын Лондонға алып барды, одан кейін АҚШ-та «Ақымақтың қуанышы» және «Шағалақ» пьесаларымен бірге кең ауқымда гастрольдік сапарлар жасады. Екінші дүниежүзілік соғыстың соңғы кезеңінде олар әдеттегі жазғы демалысынан бас тартты, себебі Фонтанның тілегімен олар Англияға көшті. Ол отбасы мен достарының сол жердегі қиындықтарын бөлісуге тиіс екенін сезінді, және 1943 жылдан 1945 жылға дейін Лунттар Вест-Эндте және әскерлерге арналған қойылымдарда, соның ішінде 1945 жылы Франция мен Германиядағы әскер лагерьлері бойынша гастрольдік сапарда болды.
For the rest of the 1930s Fontanne and her husband appeared in Guild productions. In 1935 they played Katherina and Petruchio in The Taming of the Shrew; in 1936 they starred in a new Sherwood play, Idiot's Delight; in 1937 they took the leading roles in S. N. Behrman's adaptation of Jean Giraudoux's comedy Amphitryon 38; and in 1938 they played Arkadina and Trigorin in The Seagull on Broadway and took the production of Amphitryon 38 to London, before touring it extensively in the US in repertory with Idiot's Delight and The Seagull. They gave up their usual summer break there during the latter part of the Second World War, because at Fontanne's behest the couple moved to England. She felt she should share the hardships of her family and friends there, and from 1943 to 1945 the Lunts appeared in the West End, and in performances for the troops, including a tour of army camps in France and Germany in 1945.
Кейінгі жылдар және өлім
Соғыстан кейін Фонтан мен Лунт АҚШ-қа оралып, Театр гильдиясымен байланысын қайта жаңартты. Олар 1946–1947 жылдары Теренс Раттиганның «Love In Idleness» комедиясында (Бродвейде «O Mistress Mine» деген атпен қойылды) және 1949–1950 жылдары Берманның Марсель Ашардың «Auprès de ma blonde» туындысы бойынша жазылған «I Know My Love» пьесасында ойнады; бұл қойылымдар тиісінше 482 және 247 көрсетілімге созылды. Ланттар соңғысын АҚШ бойынша гастрольде көрсетті. Олар 1952 жылы Англияға үшінші және соңғы «Қорқыт» премьерасы – 1870 жылдардағы оқиғаларға арналған «Quadrille» романтикалық комедиясын көрсету үшін оралды. Вест-Эндте 329 көрсетілімнен кейін олар пьесаны 1954 жылы Бродвейге алып барды, онда ол 159 көрсетілімге дейін сахналанды; оны тағы да ұзақ сақтауға болар еді, бірақ Ланттар 1955 жылдың наурыз айында жабуға шешім қабылдады. Фонтан мен Лунттың соңғы Бродвей премьерасы 1956 жылы Говард Линдсей мен Рассел Крауздың «мелодрамалық комедиясы» – «Ұлы Себастьяндар» болды. Нью-Йоркте алты айлық көрсетілімнен кейін олар пьесаны бүкіл АҚШ бойынша гастрольде көрсетті. Олардың соңғы қойылымы 1957 жылы болды: Морис Валенсидің Фридрих Дюренматтың «Der Besuch der alten Dame» туындысы бойынша жазылған «Кіру» пьесасы, онда бай қарт әйел елу жыл бұрын оны сатып кеткен адамнан қорқынышты кек алады. Олар 1957–1958 жылдары Питер Бруктың режиссерлігімен «Time and Again» деген атпен Ұлыбританияда гастрольде болды. 1958 жылдың мамыр айында олар Нью-Йорктегі Лунт Фонтан театрын сол пьесамен (кейін «Кіру» деп аталды) ашты және оны АҚШ бойынша гастрольде көрсетті. Қараша айында Голдерс Грин ипподромында соңғы апталық көрсетілімнен кейін олар сахнадан зейнеткерлікке шықты.
Кино және телерадио хабарларын тарату
Фонтан күйеуі сияқты, камера алдында актерлік ойнауды ұнатпады және ол барлығы төрт фильмде ғана түсті. Ол 1924 жылғы "Екінші жастық" және 1925 жылғы "Өзін тапқан адам" атты нұсқаусыз фильмдерде ойнады. 1931 жылғы "Гвардияшы" фильмі үшін ол және Лант екеуі де "Оскар" сыйлығына үміткер болды. Олар 1943 жылғы "Stage Door Canteen" фильмінде өздерінің ролінде эпизодтық түсірілімдер жасады. Екеуі 1950-1960 жылдары төрт телеспекльде ойнады, соның нәтижесінде Лант пен Фонтан 1965 жылы "Магнифис Янки" үшін "Эмми" сыйлығын жеңіп алды.
Құрметтер
1964 жылдың қыркүйегінде Лант пен Фонтанға Ақ үй салтанатында президент Линдон Джонсон Президенттік бостандық медалін табыс етті. Лант сияқты Фонтан да Америка театр слава залының мүшесі болды. 1980 жылы ол сахна өнері саласындағы еңбегі үшін Кеннеди орталығының құрметті наградасын алды. Ол ешқандай ресми британдық наградаға ие болған жоқ, бұл оның Dame Lynn Fontanne атағын алғанын қалағандығына байланысты жеңіл өкініш болды: "Олар мені американдық деп ойлады. Бірақ мен әрқашан британдық болдым. Мен бұл марапатты қатты қадір тұтар едім". 90 жасқа толғанда, ол "Hello, Dolly!" қойылымын Лунт-Фонтан театрында тамашалағанда, көрермендердің тұрғызып шапалақтауына ие болды.