Кіріспе
Маланкара митрополиті немесе Малабар митрополиті – Маланкара сириялық шіркеуінің басшысына берілетін діни лауазым. Ол 16 ғасырдағы Үндістанның шығыс сириялық митрополиттерінің атағынан қалыптасқан, олар Малабар митрополиті деп те аталған. Диампер синодынан кейін Сент-Томас христиандары арасындағы бөліністен бастап, бұл атақ көбінесе Маланкара шіркеуі деп белгілі қауымның батыс сириялық тармағымен байланысты қолданылады. Олардың арасында Маланкара митрополиті лауазымы жергілікті династиялық архиепископтықтың жалғасы болды.
The Malankara Metropolitan or the Metropolitan of Malabar is an ecclesiastical title given to the head of the Malankara Syrian Church. It evolved from the title of the sixteenth century East Syriac metropolitans of India who were also styled the Metropolitan of Malabar. Since the division among the Saint Thomas Christians following the Synod of Diamper, the title has been mostly employed in association with the West Syriac branch of the community, usually known as the Malankara Church, among whom the office of the Malankara Metropolitan became the continuation of the local dynastic Archdeaconate.
Шолу
Үндістанның Сент-Томас христиан қауымының тамыры бірінші ғасырға дейін жетеді, сол кезде елші Томас Үндістанның Малабар жағалауында христиандық қауымдастырған деп есептеледі. 1498 жылы Кералаға португал католик миссионерлерінің келуі отарлық кезеңнің басталуын белгіледі, содан кейін көптеген жергілікті тұрғындар Антиохия Сирия Православ шіркеуімен байланыс орнатуға көшті. 1912 жылы Католикосат құрылды және Маланкара шіркеуінің басшысы (Католикосы) ретінде Үнді Православ митрополиті сайланды. Шығыс Католикосы – Шығыстың Приматы, оның мансабы елші Томасқа дейін жетеді. Ол рухани үстемдікке ие және Үнді Православ шіркеуінің жоғарғы басшысы. Оның толық лауазымы – Шығыс Католикосы және Маланкара Митрополиті.
Қазіргі митрополит
2023 жылы Шығыс және Маланкара митрополиті (Үндістан Маланкара православиелік сириялық шіркеуінің Жоғарғы Басшысы) қазіргі Католикосы Баселиос Мартома Матьюс III. Ол Сент-Томас Апостольдық Тағындағы 92-ші басшы және 2021 жылдың 15 қазанында таққа отырды. Ол 2021 жылдың шілдесінде қайтыс болған Баселиос Мартома Паулос II-нің орнын иеленді. Митрополит 1949 жылы Керала штатының Вазхор қаласында дүниеге келген. Ол Үндістан, Сингапур, Ресей және Римде білім алған. 1976 жылы дін қызметкері болып тағайындалды және кейін Коттаям православие семинариясында оқытушы, Киелі Епископтар Синодының хатшысы қызметтерін атқарды, сондай-ақ рухани кітаптар жазды. Митрополит Керала штатының Коттаям қаласындағы Католикат Араманасында орналасқан.
Өмірбаян
Бұрын бұл лауазым Оңтүстік Үндістанның Траванкор және Кочин үкіметтері таңдаған болатын. Бұл атақ Траванкор патшасы мен Кочин патшасының жарлығымен марапатталды. Маланқара шіркеуінің уақыттық, рухани және діни басқаруы бойынша жоғары билік Маланқара митрополитіне жүктелген. Маланқара митрополиті – Маланқара шіркеуінің Коттайам ескі семинариясының, Ваттипанамның және басқа да ортақ мүліктерінің заңды қамқоршысы. Кунан кресіне берілген ант оқиғасынан кейін, қасиетті Томас христиандары португалдықтарға (Падроадо) бағынудан бас тартқаннан кейін, бірінші Маланқара митрополиті Мар Тома I болды, ол 1653 жылы қадағаланды. 1877 жылдан кейін Маланқара шіркеуіндегі әрбір дін өкілі өз прелатын Маланқара митрополиті деп таластай бастады. Олардың арасында Маланқара православиелік сирия шіркеуінің басшысы Үндістанның Жоғарғы сотымен бекітілді. "Мар Тома митрополиті" атағын 1894 жылдан бері Мар Тома сирия шіркеуінің басшысы қолданып келеді. Қазіргі Мар Тома шіркеуінің митрополиті – Теодосий Мар Тома.
Ұрпағы
Тарихи тұрғыдан алғанда, Сент-Томас христиандарының басшысы немесе жетекшісі Джатикку Картхавян (қауым басшысы), Маланкара Моопен (қауым ақсақалы), Архидиакон немесе Аркадийакон (жоғарғы жұбай) деп аталды. Бұл лауазым дәстүрлі түрде Пакаломаттом әулетіне тиесілі болды. 16 ғасырда иезуиттердің келуі Сент-Томас шіркеуінің құрылымында өзгерістерге әкелді. 1653 жылы Архидиакон лауазымы Епископтыққа дейін көтерілді, ал Митрополит Епископ құрметті діни атақ – Мар Томаны алды. Бұл атақ 1653 жылдан 1815 жылға дейін қолданылды. Кейіннен Грегориос Абдал Джалелдің көмегімен Маланкарада тұрақты Епископтық құрылды.
Маланкараның беделділігі
XIX ғасырдағы Маланқара митрополитінің лауазымы бұрынғы Томас және архиепископтардың лауазымынан өркендеп дамыды. Маланқара митрополитінің билігі мен құқығы бұрынғы архидиакондар мен Мар Томастың билігі мен құқығынан артық мойынға алынды, себебі Траванкордың британдық резидентері Маланқара шіркеуіне жақсы қарайды. 1815 жылы полковник Джон Мунро Траванкордың британдық резидентері болып қызмет еткен кезде Пуликкоттл Джозеф Итоп Рамбанды Геварггезе Филексен II (Кидаган) (1811-29) Малабар тәуелсіз Сирия шіркеуінің (Тхозйор шіркеуі) епископы етіп бекітті. Оған Дионисий II епископтық атағы берілді. VIII Томаның қайтысынан кейін, ол Траванкор королі, ал кейін Кочин королі шығарған патшалық жарлық арқылы Маланқара шіркеуінің басшысы болып тағайындалды. Бұл оған Мар Тома IX-ты тақтан түсіруге мүмкіндік берді. Жарлықта Траванкор және Кочиндегі әрбір Маланқара сириялық христиан Маланқара митрополитіне бағынуға тиіс екені талап етілді. Осыдан бастап Маланқара шіркеуінің басшысы заңды түрде Маланқара митрополиті деп белгілі болды.
Католикос Геваргезе ІІ-ді Маланқара митрополиті етіп сайлау
Маланкара митрополиті Геваргезе Дионисий VI Ваттассерилдің 1934 жылы қайтыс болуынан кейін, Коттайамдағы М.Д. семинариясында өткен Маланкара қауымдастығы Католикос Баселиос Геваргезе II-ні Маланкара митрополиті етіп сайлады және Маланкара православиелік сириялық шіркеуінің 1934 жылғы Конституциясы, сондай-ақ Маланкара православиелік сириялық шіркеуі Конституциясы деп белгілі болған конституцияны қабылдады. 1934 жылдан бері Шығыс Католикосы Маланкара митрополиті лауазымын атқарып келеді.
Маланкара қауымдастығы 2002 жылы Парумалада
Жоғарғы соттың бұйрығына сәйкес, Маланкара Сирия христиан қауымы (Маланкара шіркеуінің парламенті) Маланкара митрополиті Баселиос Мар Тома Матьюс II-нің мәртебесін нақтылау мақсатында Үндістан Жоғарғы Сотының бақылауымен өткізілді. 2002 жылдың 20 наурызында Парумала семинариясында өткен қауымдастық отырысында Баселиос Мар Тома Матьюс II Маланкара митрополиті болып сайланды. Семинарияда құпия дауыс беру жүргізілді, ал оның нәтижесін Жоғарғы соттың бақылаушысы судья В.С.Мулимуд жариялады. Барлық дауыстардың саны 3483 болды. Оның ішінде 3464 дауыс Баселиос Матьюс II-ге, 10 дауыс қарсы, ал 9 дауыс жарамсыз деп есептелді. Қауымдастыққа 3528 делегат тіркелген. "Маланкара Сирия христиан қауымының жоғарғы билігі Жоғарғы сот тарапынан толық бекітілді. Енді топтар жоқ, Маланкарада бір ғана ресми шіркеу бар." Сайлау 1995 жылы Маланкара шіркеуіндегі дауға қатысты Жоғарғы соттың шешіміне сәйкес өткізілді. Бұл отырысты Патриархтар фракциясы бойкоттады, олар оның жалпы жүргізілуіне қанағаттанбады.
Тақ соборы
1653 жылдан 1815 жылға дейін Маланкара митрополитінің тақтысы белгілі бір шіркеулерде, міндетті тұлғаның қалауынша орналасқан. Олардың ішінде негізінен Ниранм шіркеуі, сондай-ақ Кandanад шіркеуі, Кадампанад шіркеуі және сол кезеңде әр түрлі уақытта басқа да шіркеулер болды. 1815 жылы Маланкара митрополиясының бас кеңсесі Коттаямдағы Православтық теологиялық семинарияның құрылысымен бірге Коттаямға көшірілген кезде, тақтық кафедрал да сол кезде Коттаямдағы ең танымал шіркеуге, Коттаям Черияпаллиге көшірілді. Осы күннен бастап Коттаям Черияпалли Маланкара митрополиттерінің тақтық кафедралы болып табылады.
Бас кеңсесі
Тақ соборына ұқсас, Маланкара митрополитінің бас кеңсесі де 1653 жылдан 1815 жылға дейін қызметтегі митрополиттің қалауынша әртүрлі шіркеулерде орналасқан. 1815 жылы Коттаямдағы православие діни семинариясы құрылғаннан кейін бас кеңсе семинарияға толығымен көшірілді.