Қарлроберт Крейтен: Нацизм құрбаны болған пианист

Кіріспе

Неміс музыканты Карлроберт Крайтен (26 маусым 1916 жыл, Бонн, Рейн провинциясы – 7 қыркүйек 1943 жыл) – неміс пианиношысы, әкесі голланд болғандықтан өмірі бойы голланд азаматтығын сақтап келген.

Өмірбаян

Вильгельм Фуртвенглер және басқалар оны Германиядағы ең дарынды жас пианисттердің бірі деп санады. Бонн қаласында дүниеге келген ол, анасы – классикалық әнші Эмми Крейтен, туған аты Либергеселл, сахналық есімі Эмми Крейтен Баридо болған. Әкесі Тео Крейтен – голланд композиторы, концерттік пианист және жазушы. Крейтен отбасының тамыры Төменгі Рейнланд аймағында, қазіргі Нидерланд-Германия шекарасының жанында жатыр. Он бір жасында ол Вольфганг Амадей Моцарттың А мажордағы фортепиано концертін тікелей эфирде орындап, сахнадағы дебютін жасады. Оның білімі Берлинде Клаудио Арраумен байланысты. Крейтенге нацистік көршісі Эллен Отт Монеке Адольф Гитлер мен соғысқа қатысты жағымсыз пікірлер айтқаны үшін шағым түсірді. Ол Volksgerichtshof-та, төрағасы Роланд Фрайслер болған сотта айыпталып, өлім жазасына кесілді. Карлроберт Крейтен, атақты пианист Клаудио Арраудың шәкірті болғандықтан, ықпалды достары болды. Алайда, оның тұтқындалуы мен өліміне тіпті сол сияқты танымал дирижер Вильгельм Фуртвенглердің араласуы да тосқау бола алмады. Достары мен туыстары оның өмірін сақтап қалуға тырысты, бірақ бәрі бекер болды. Отбасы Карлроберттің Плоцензее түрмесінде 185 тұтқынмен бірге асылып өлтірілгенін кездейсоқ жағдайда білді. Өлім жазасынан кейін бір күні кешірім туралы өтініш мақұлданды. Кейіннен Карлроберттің анасы Эмми Крейтен түрмеден алған шот-фактурасын әріптес музыканттарына көрсетті: отбасы түрме шығындарын, тіпті ұлын асып өлтірген арқан үшін де төлеуге міндетті болды. Барлық шығын рейхсмаркамен, жол-жолға, соңғы рейхспфеннигке дейін есептелген. Өлім жазасын алған "сатқынның" отбасы мүшелері режимнің қысымынан аман қалуы мүмкін болмағандықтан, Тео мен Эмми Крейтен және олардың қызы Розмари Эльзасқа көшіп кетті, соғыс аяқталғаннан кейін Дюссельдорфқа оралды. Оның өлімі неміс баспасөзінде осы "сатқын" суретші туралы мақалалардың толқынына себеп болды. Белгілі журналист Вернер Хофер 1987 жылы Крейтен туралы мақалалары жарияланғаннан кейін зейнетке шығуға мәжбүр болды. Бүгінде Берлинде Крейтеннің өмірі мен өліміне арналған мемориал "Топграфия терроры" ашық көрмесінің жанында орналасқан. Гестапо ұстаған оның және басқалардың түрме камералары қазылып алынып, баршаға көрсетілуде. Дюссельдорф, Бонн, Хильден және Кельн қалаларындағы көшелер оның құрметіне аталған. Оның жалғыз қарындасы Розмари фон Студниц АҚШ-та кітап баспасын ашып, 1975 жылы қайтыс болды. 2003 жылдың қыркүйегінде голланд композиторы Руди Мартинус ван Дейк өзінің "Крайтенс Пассион" атты шығармасын баритон, толық хор және симфониялық оркестр үшін Дюссельдорф симфониктері Карлроберт Крейтеннің естелігіне Дюссельдорфта тұсаукесер етті.

He was regarded by Wilhelm Furtwängler and others to be one of the most talented young pianists in Germany. Born in Bonn, his German mother was the classical singer Emmy Kreiten, née Liebergesell, who sang under the stage name Emmy Kreiten Barido. His father Theo Kreiten, was a Dutch composer, concert pianist, and writer. The Kreiten family originated in the area of the Lower Rhineland, near the current Dutch German border. He made his debut at the age of eleven with Wolfgang Amadeus Mozart's Piano Concerto in A major in a live broadcast. He was educated in Berlin by Claudio Arrau. Kreiten was reported to the Gestapo by Nazi neighbor Ellen Ott Monecke for allegedly making negative remarks about Adolf Hitler and the war effort. He was indicted at the Volksgerichtshof, with Roland Freisler presiding, and condemned to death. Once a student of the famous pianist Claudio Arrau, Karlrobert Kreiten had influential friends. But even the intervention of the equally famous conductor Wilhelm Furtwängler couldn't prevent his arrest and execution. Friends and family frantically tried to save his life, but to no avail. The family only accidentally learned that Karlrobert had been executed by hanging, with 185 other inmates, at Plötzensee Prison. An appeal for clemency was approved the day after the execution. Emmy Kreiten, Karlrobert's mother, later showed fellow musicians an invoice she had received from the prison: The family actually had to pay the prison fees, even for the rope used to hang her son. Everything itemized in Reichsmark, line by line, down to the last Reichspfennig. Because family members of an executed "traitor" couldn't be safe from regime terror, Theo and Emmy Kreiten and their daughter Rosemarie emigrated to Alsace, returning to Düsseldorf after war's end. His execution triggered a wave of articles in the German press about this "treacherous" artist. Prominent journalist Werner Höfer had to retire in 1987 when his articles about Kreiten received publicity. Today in Berlin, a memorial of the life and death of Kreiten exists along the "Topography of Terror" outdoor exhibit, which deals with the terror inflicted by the German SS and the Gestapo. The very prison cells that held him and others arrested by the Gestapo have been unearthed and remain laid bare for all to see. Streets in Düsseldorf, Bonn, Hilden and Cologne have been named in his honor. His only sister, Rosemarie von Studnitz, became a book publisher in the United States and died in 1975. In September 2003 the Dutch composer Rudi Martinus van Dijk had his work Kreitens Passion for baritone, full choir and symphony orchestra premiered in Düsseldorf by the Düsseldorf Symfoniker in memoriam of Karlrobert Kreiten.