Кіріспе

Неміс жазушысы және драматургы (1931–2020)

Рольф Хоххут (1 сәуір 1931 – 13 мамыр 2020) – неміс жазушысы және драматургы, ең белгілісі 1963 жылғы «Депутат» драмасымен танымал. Бұл драма Рим папасы Пий XII-нің еврейлерді құртудағы Гитлерге немқұрайлы болғанын көрсетеді. Ол пьесалары мен басқа да қоғамдық пікірлері үшін, сондай-ақ 2005 жылы британдық Холокостты жоққа шығарушы Дэвид Ирвингті қорғағандығы үшін де даулы тұлға болып қала берді.

Жастық шақ

Хоххут Эшвеге қаласында дүниеге келді және протестанттық Гессендік орта тап отбасынан шыққан. Оның әкесі аяқ киім фабрикасының иесі болған, ол Ұлы депрессия кезінде банкротқа ұшырады. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол Гитлер жастарының кіші бөлімшесі – Deutsches Jungvolk мүшесі болды; 1939 жылы осы ұйымға мүше болу заңмен міндетті болды. 1948 жылы ол кітап сатушы болып оқуын аяқтады. 1950-1955 жылдары Марбург, Кассель және Мюнхен қалаларындағы кітап дүкендерінде жұмыс істеді. Осы жылдары ол университетте тыңдаушы студент ретінде лекцияларға қатысып, көркем әдебиет жазуға алғашқы қадамдарын жасады. 1955-1963 жылдары Батыс Германияның ірі баспасында редактор болып жұмыс істеді.

Орынбасары

Хоххуттың "Депутат" (1963) драмасы бастапқыда "Der Stellvertreter" деп аталып, Ричард және Клара Уинстон аударған "Депутат, христиандық трагедия" (1964) деген атпен жарияланған. Пьеса Папа Пий XII-нің Екінші дүниежүзілік соғыстағы рөлін сынағандықтан қызу дау тудырды. Кейін Ұлыбританияда Роберт Дэвид Макдональдтың аудармасында "The Representative" (1965) деп жарияланды. Оның баспашысы Эд Китинг пен журналист Уоррен Хинкл, пьесаны "драматургиялық тұрғыдан кемшіліктері бар" деп санай отырып, сөз бостандығын қорғау үшін комитет құрды. 2007 жылы бұрынғы румын тыңшысы Ион Михай Пачепа пьесаның Пьос XII-ні жамандау мақсатымен КГБ-ның ұйымдастырған науқанының бөлігі болғанын мәлімдеді. Бір неміс газеті "Хоххут тарихты бір жақты баяндауы үшін КГБ-ның көмегіне мұқтаж болған жоқ" деген пікір білдірді. Пьесаның толыққанды нұсқасы сегіз-тоғыз сағатқа созылар еді. Сондықтан әр қойылым мәтінді өзіндік стильде бейімдеді. Көрермендер пьесаны бастапқы түрінде көрген жоқ. Онда Курт Герштейннің шын оқиғасы баяндалған. Герштейн, шын ниетті протестант және кейін СС мүшесі болған ол, газ камералары туралы куәгерлік баяндама жазып, содан кейін тұтқын ретінде қайтыс болды. Пьеса алғаш рет 1963 жылғы 20 ақпанда Берлинде Эрвин Пискатордың режиссерлігімен қойылды. Оның алғашқы ағылшын тіліндегі қойылымы 1963 жылы Лондондағы Корольдік Шекспир компаниясы Алдвич театрында Роберт Дэвид Макдональдтың аудармасында өтті. Клиффорд Уильямс, Алан Уэбб немесе Эрик Портер Пий XII рөлінде, Алек МакКоуэн Әке Фонтана рөлінде, ал Ян Ричардсон ойнады. Ұлыбританияда пьеса 1986 жылы Глазгодағы Citizens Theatre театрында және 2006 жылы Лондондағы Финборо театрында қайта қойылды. 1964 жылғы 26 ақпанда Бродвейде қысқартылған нұсқасы Брукс Аткинсон театрында ашылды, онда Эмлин Уильямс Пий XII және Джереми Бретт Әке Фонтана рөлінде ойнады. Пьеса 316 рет көрсетілді. "Депутат" пьесасы бойынша Коста Гаврас 2002 жылы "Амен" атты фильм түсірді, ол Курт Герштейннің оқиғасына көбірек назар аударды. Пьесаның осы аспектісі Хоххуттың пьесаның Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Корольдік әуе күштерінің азаматтық аумақтарды бомбалау этикасы туралы пікірталасқа үлес қосады деген ойын көлденең келтірді, әсіресе 1943 жылы Гамбургке жасалған Корольдік әуе күштерінің "Гоморра" операциясы және Уинстон Черчилль мен Чичестер епискобы Джордж Белл арасындағы ұзақ және ойдан шығарылған пікірталас. Пьесаның жазылуында Холокостты жоққа шығаратын британдық автор Дэвид Ирвингтің еңбектері пайдаланылды. Ирвинг пен Хоххут ұзақ жылдар бойы дос болып қалыпты. 1967 жылы Ұлыбританияда дау туындады, себебі Ұлыбританияның Ұлттық театр компаниясындағы премьера Ұлттық театр кеңесінің араласуына байланысты жойылды, әдеби менеджер Кеннет Тайнан мен Лоренс Оливье пьесаны қолдағанмен, оның әйелі Джоан Плоурайттың қысымына тап болды. Британиядағы дау кезінде Ирвинг Хоххуттың тезисін "күмәндісіз" қолдаған жалғыз адам болды, ал Тайнанмен кеңескен басқалар оны өте екіұшты деп санады. Пьеса көп ұзамай Джон Коликос қатысқан Вест-Эндте қойылды. Ағылшын тіліндегі аударманы Роберт Дэвид Макдональд жасады. Ұлыбританияда пьеса 1990 жылдардың басында гастрольдік сапарларда көрсетілді және 2004 жылы Лондондағы Финборо театрында қайта қойылды.

14 жаз - өлім биі

Соммер 14 «Өлім биі» (A Dance of Death) 2014 жылдың тамызында Лондондағы Финборо театрында Ұлыбританияда (және ағылшын тілінде әлемдік премьерасы) көрсетілді. Оны Кристофер Лошер Cerberus Theatre үшін қойды.

Германиядағы махаббат және Филбингер ісі

1978 жылы оның "Германиядағы махаббат" романы, екінші дүниежүзілік соғыстағы польшалық әскери тұтқын мен неміс әйелі арасындағы қарым-қатынас туралы, Баден-Вюртемберг премьер-министрі Ханс Филбингердің өткеніне қатысты пікірталас тудырды. Филбингер соғыстың соңында теңіз күштерінің заңгері және судьясы болған еді. Бұл мәселе Филбингердің отставкаға кетуімен аяқталды. Хоххут "Германиядағы махаббат" романы үшін 1980 жылы Geschwister Scholl сыйлығымен марапатталды. 1983 жылы, кейіннен өмір бойы жеткен үлкен жетістіктері үшін арнаулы "Оскар" сыйлығын алған Анджей Вайда, осы оқиғаны "Eine Liebe in Deutschland" фильміне түсірді.

Алан Тьюринг

1987 жылғы драмасында Алан Тьюринг – қазіргі заманғы компьютер ғылымының аталарының бірі, ол Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде неміс кодтарын бұзуға маңызды үлес қосты. Пьеса Тьюрингтің гомосексуализміне де тоқталды, оның ашыққа шығуы оның мансабынан айырылуына, соттың химиялық кастрация жасау туралы шешіміне, депрессияға және өзіне-өзі қол жұмсауына әкелді.

МакКинзи дау-дамайлары

2004 жылы ол тағы да «МакКинси келеді» пьесасымен дау тудырды, ол жұмыссыздық, әлеуметтік әділдік және «жұмыс істеу құқығы» мәселелерін көтеріп, пікір таластарын қозғады. Пьесада Deutsche Bank төрағасын солшыл террористердің қолынан қаза тапқан белгілі бизнесмендермен және Вильгельм Теллдің өлтіргенімен бірге көрсеткен бір сәт, жетекші экономикалық тұлғаларға қарсы зорлық-зомбылықты қолдауға немесе оны ақтауға бағытталған деп кеңінен қабылданып, сынға ұшырады. Хокхут бұл айыптауларды күшпен жоққа шығарды.

Антисемитизм туралы айыптар

2005 жылдың наурыз айында Хоххут неміс апталығы «Junge Freiheit» журналына берген сұхбатында Холокостты жоққа шығарушы Дэвид Ирвингті қорғады, оны «қазіргі заманғы тарихтың пионері, тамаша кітаптар жазған автор» және «Жоахим Фесттей тарихшы» деп сипаттады. Ирвингтің «Шаппакиддикте Эдвард Кеннеди машинасының артқы орындығында Аушвицтегі газ камерасындағылардан көбірек әйел қаза болды» деген мәлімдемесі туралы сұрағанда, Хоххут оны қастық әзіл ретінде бағалады. Германиядағы еврейлердің орталық кеңесінің төрағасы Пол Шпигель Хоххуттың осы сөздерімен өзі Холокостты жоққа шығарып отыр деген пікір білдірді. Бірнеше апталық қызу пікірталас пен даудан кейін Хоххут өтініш айтты.

Ішкерлік айыптаулар

Стази – Шығыс Германияның қауіпсіздік қызметінің архивтері ашылғанда, Хоххуттың Тимоти Гартон Эшті, сол кезде Шығыс Берлинде тарих диссертациясы жазып жүргендігінде, "британдық тыңшы" деп әдейілеп айыптағаны туралы хабарлама пайда болды. Гартон Эштің өзінің қалай бақыланғаны туралы кітабында басқа жағдайларда мұндай айыптаулардың салдарынан адамдардың қатты зардап шеккені туралы толық мәлімет берілген.