Кіріспе

Х.П. Лавкрафттың эссесі "Әдебиеттегі табиғаттан тыс қорқыныш" – американдық жазушы Х.П. Лавкрафттың 28 000 сөздік эссесі. Эссе 1920-шы және 30-шы жылдардағы қорқыныш жанрындағы көркем әдебиеттің дамуын және жетістіктерін қарастырады. Эссе 1925 жылдың қарашасынан 1927 жылдың мамырына дейін зерттелді және жазылды, алғаш рет 1927 жылдың тамызында жарияланды, содан кейін 1933-1934 жылдары қайта қаралып, кеңейтілді.

Эссе

Лавкрафттың эссесі кең ауқымды, бірақ ол бастапқыда ерте готикалық романдардағы қорқынышты әдебиеттің пайда болуын зерттейді. Ерте готикада не оқуға болатыны туралы бағдарлама ретінде ол Эдит Биркхедтің 1921 жылғы тарихи шолуына – «Үрейлі хикая» – ішінара сүйенді, сондай-ақ өзінің айналасындағы көптеген сарапшылар мен коллекционерлердің біліміне де ден қойды. Эссенің көп бөлігі Нью-Йорк қаласында жазылды, бұл Лавкрафтқа қаланың ірі мемлекеттік кітапханаларының ресурстарына, сондай-ақ достарының жинақтарына оңай қол жеткізуге мүмкіндік берді, осылайша ол көп оқып, сирек және құпия жұмыстарды таба алды. Содан кейін оның шолуы Амброз Бирс, Натаниел Хоторн және Эдгар Аллан По сияқты көрнекті жазушылардың туындыларындағы үстімізгі күштер мен қорқыныштың дамуын көрсетеді. Лавкрафт қорқыныштың төрт «заманауи шебері» деп Алгернон Блэквуд, Лорд Дансани, М. Р. Джеймс және Артур Маченді атайды. Осы шеберлерден өзге, Лавкрафт эсседе толыққанды зерттеу жасауға тырысады, сондықтан ол көптеген басқа авторларды да атап өтеді немесе қысқаша сипаттайды.

Жариялану тарихы

Бұл мәтін алғаш рет 1927 жылдың тамызында "The Recluse" журналының бір ғана санында жарияланды және оның көшірмелері кеңінен таратылды. Содан кейін, 1933-1935 жылдары "The Fantasy Fan" журналында өңделген бөліктері жарияланды. Толық өңделген мәтін алғаш рет 1939 жылы шыққан "The Outsider and Others" басылымында көпшілікке оңай қолжетімді болды.

Сыни қабылдау

Х.П. Лавкрафт энциклопедиясы бұл туындыны "ХПЛ-дің ең маңызды әдеби очеркі және қорқыныш әдебиетінің ең жақсы тарихи талдауларының бірі" деп сипаттайды. Дэвид Г. Хартвелл "Әдебиеттегі үстіңгі табиғатты қорқыныш" еңбегін "қорқыныш әдебиеті туралы ең маңызды эссе" деп атады.