Кіріспе

Георг Карл Вильгельм Фридрих фон Кюхлер (30 мамыр 1881 – 25 мамыр 1968) – Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Вермахттың генерал-фельдмаршалы, кейіннен соғыс қылмыстары үшін сотталған. Ол 1941–1945 жылдардағы совет-герман соғысы барысында 18-ші армия және Солтүстік армия тобына қолбасшылық етті. Соғыс аяқталғаннан кейін Нюрнберг процесінің келелі бөлігі – Жоғарғы командалық құрамның ісі бойынша сотталды. 1948 жылғы 27 қазанда Кеңес Одағында жасалған соғыс қылмыстары мен адамзатқа қарсы қылмыстар үшін 20 жылға бас бостандығынан айырылды. 1953 жылы босатылды.

Жастық шағы мен Бірінші дүниежүзілік соғыс

1881 жылғы 30 мамырда Филиппсруэ сарайында дүниеге келген Кюхлердің отбасы пруссиялық юнкерлер еді. Ол 1900 жылы императорлық армияға артиллериядағы офицер курсанты ретінде қабылданды. Ол 25-ші жалаң артиллерия полкіне жіберілді және келесі жылы лейтенант (екінші лейтенант) шеніне ие болды. 1907 жылға дейін полкте қызмет етті, содан кейін әскери ат спорты мектебіне жіберілді. 1910 жылы оберлейтенант (бірінші лейтенант) шеніне көтеріліп, үш жыл бойы пруссиялық әскери академияда оқыды. 1913 жылы академияны бітіргеннен кейін Берлиндегі Бас штабқа қосылды. Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғанда Кюхлер Батыс майданға жіберілді. Капитан болып тағайындалғаннан кейін артиллериялық батареяның командирі болды. Ол Сомма және Верден шайқастарына, содан кейін Шампань провинциясындағы шайқастарға қатысты. Батыс майданға келгеннен кейін бірнеше ай ішінде І және ІІ дәрежелі Темір крест ордендерімен марапатталды. Фронттағы қызметтен кейін Кюхлер IV корпуста, кейін VIII корпуста штабтық қызметтер атқарды. 1916 жылдың соңында ол 206-шы жаяу әскер дивизиясының штаб офицері болды. Соғыстың соңында Германияға оралып, 8-ші резервтік дивизияда ұқсас лауазымды иеленді. Соғыс аяқталар кезде Балтық теңізі дивизиясының қолбасшысы Рудигер фон дер Гольцтің штабында қызмет етті. Тыныштанғаннан кейін Балтық елдерінде Фрайкорпқа қосылып, Польшада Қызыл Армиямен күресті.

Соғыс аралық кезең

Соғыстан кейін Кюхлер соғыстан кейінгі рейхсверде қалды. Бастапқыда ол Шығыс Пруссия әскери округінде (Wehrkreis I) қызмет етті, содан кейін 5-ші артиллериялық полк батареясының командирі болып тағайындалды. 1924 жылы майор болып тағайындалған ол, қорғаныс министрлігінде мектеп инспекторы болып қызмет етуден бұрын, біраз уақытқа Мюнстер қаласының коменданты болды. 1931 жылы ол полковник (Oberst) шеніне жетіп, келесі жылы 1-ші жаяу әскер дивизиясы қолбасшысының орынбасары болды. 1934 жылы ол дивизия командирі болды және қазан айында генерал-майор шеніне көтерілді. Келесі жылы генерал-лейтенант шеніне көтеріліп, әскери мектептердің инспекторы болып тағайындалды. 1938 жылы Кюхлер Адольф Гитлердің Вернер фон Бломберг пен Вернер фон Фричтің биліктен алынуына қолдау көрсетті. Мансабының осы кезеңінде Кюхлер артиллерия генералы және 1-ші әскери округтің командирі болды. Бұл қиын жағдай болды, себебі округ Шығыс Пруссияда орналасқан және көбінесе Польшамен шектесетін. Оның жұмысының басым бөлігі аймақтың қорғанысын күшейтуге бағытталған, бірақ 1939 жылдың наурыз айында оның әскерлері Литваның Мемель (қазіргі Клайпеда) қаласына кірді.

Польшаға шабуыл

Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанда, Кюхлердің аудандық штабы Вермахттың 3-ші армиясы деп белгіленді. Ол енді жеті жаяу әскер дивизиясын, Кемпф танк дивизиясын және бригада деңгейіндегі төрт құраманы бақылады. Польшаға басып кірген кезде Кюхлердің әскерлерінің бір бөлігі Данцигті басып алды, ал күштерінің көп бөлігі поляк Модлин армиясына қарсы жорық жасады. Шамамен он мың тұтқынды алғаннан кейін, Кемпф танк дивизиясы Варшаваға жақын, елу шақырым жерде болды, бірақ 3-ші армияның қалған бөлігімен бірге Кемпф Польшаның шығысына қайта бағытталды. Кюхлердің әскерлері аймақтағы поляк бөлімшелерін жеңіп, кейін кеңес әскерлерімен қосылды. Польша кампаниясы аяқталғаннан кейін, әлі де Польшада орналасқан Кюхлер Солтүстік шекаралық армия командирі болып тағайындалды. Кюхлер еврейлер мен поляк азаматтарын қуғындау үшін әскерлерін пайдаланудан бас тартты, Шығыс Пруссияның гауляйтері Эрих Кохқа "неміс әскері кісі өлтірушілерге көмекші емес" деп түсіндірді. Бұл Гиммлерді ашуландырды және Кюхлер командирлік лауазымынан алынды. 1939 жылдың қараша айында Армияның Бас қолбасшысы Вальтер фон Браухич Кюхлерді Германияның солтүстігінде құрылып жатқан 18-ші армияның командирі етіп тағайындады. Ол бес жаяу әскер дивизиясынан, сондай-ақ моторизацияланған дивизиядан және 9-шы танк дивизиясынан тұрады, және Голландияға қарсы операциялар үшін көзделген.

Нидерландыға шабуыл

1940 жылы 10 мамыр күні таңертең неміс қарулы күштері Төмен елдер мен Францияға шабуыл жасау үшін «Fall Gelb» жоспарын іске асыруға кірісті. Шабуылға бұйрық бас қолбасшы Браухичтің бұйрығымен берілді, бірақ шабуыл алдында соғыс жарияланбады. Люфтваффе голландиялық әуежайлар мен басқа да нысаналарды бомбалауды бастады, әсіресе Роттердам қаласы қатты қирауға ұшырады, төрт күннен кейін ескі қала орталығы толығымен жойылды. Неміс жер әскерлері бомбалау аяқталғаннан кейін дереу елге енді, алдарынан десантшылар басты. Генерал Федор фон Боктың басшылығымен 18-ші армияны басқарған Кюхлер Моердикт, Роттердам және Гаагада голланд жер күштерін жеңді. Бірнеше күнге созылған шайқастардан кейін, 14 мамырда голланд армиясының бас қолбасшысы генерал Генри Жерард Винкельман Шелда өзенінің солтүстігі мен шығысындағы әскерлерді тапсырды, бұл аудан Голландияның көбісін қамтыды. Кюхлер, аймақтағы жоғары дәрежелі неміс офицері ретінде, Рийсоорд ауылында Винкельман басқарған голланд әскери делегациясымен кездесті және Вермахт атынан голланд капитуляциясы туралы құжатқа куә болды. Содан кейін Кюхлердің әскерлері Бельгия Корольдігіне өтіп, 1940 жылғы 18 мамырда Антверпенді басып алды.

Кеңес Одағына шабуыл

1940 жылы ол нацистік нәсілдік саясатты қолдады және 22 ақпанда "Генералдық үкіметте жүргізіліп жатқан этностық күрес, мысалы, поляк азшылықтары, еврейлер және діни мәселелер" бойынша кез келген сынды тоқтатуға бұйрық берді. Оның бұйрығында "соңғы этникалық шешім" ерекше және қатал шараларды талап ететіні түсіндірілді. Кюхлер Кеңес Одағына қарсы жоспарланған жойқын соғыстың (Vernichtungskrieg) белсенді жақтаушысы болды. 1941 жылдың наурыз айында Гитлермен Барбаросса операциясын жоспарлағаннан кейін, Кюхлер 25 сәуірде дивизиялық командирлеріне былай деді: "Бізді Ресейден идеологиялық және нәсілдік тұрғыдан терең айырмашылық бөліп тұр. Ресей, тіпті аумағының ғана көлемімен, Азия мемлекеті. Фюрер Германияның болашақ ұрпаққа жауапкершілігін жүктегісі келмейді; ол жыл аяқталмас бұрын Ресеймен қақтығысты күштеп бастауды шешті. Егер Германия ұрпақтар бойы бейбіт өмір сүргісі келсе, шығыстан келе жатқан қауіптен қорғалса, онда Ресейді бірнеше немесе жүздеген шақырымға кері итеру жеткіліксіз, мақсат – Еуропалық Ресейді жою, Еуропадағы Ресей мемлекетін тарату болуы керек". Кюхлер Қызыл Армия комиссарларын "қылмыскерлер" деп атап, оларды ату керектігін айтты. Барбаросса операциясы кезінде 18-армия солтүстік-батыс майдан әскерлері Ленинградқа қарай шегінгеннен кейін Остров пен Псковке қарай басып өтті. 1941 жылдың 10 шілдесінде Остров пен Псков басып алынды, 18-армия Нарва мен Кингйеппке жетті, содан кейін Луга өзені бойынан Ленинградқа қарай шабуыл жалғасты. Бұл Фин шығанағынан Ладога көліне дейін қоршау позициясын құруға әкелді, мақсаты – Ленинградты барлық бағыттан оқшаулау. Кюхлер оккупацияланған Кеңес Одағында психикалық мүкіяттігі бұзылған адамдарды өлтіруге тікелей қатысты. 1941 жылдың желтоқсан айында оның тікелей келісімімен СД бөлімдері Макарево қаласындағы 240 психикалық науқасты атып өлтірді. 1942 жылдың 17 қаңтарында Кюхлер Вильгельм Риттер фон Либтің орнына Солтүстік армиялар тобының қолбасшысы болып тағайындалды. Кюхлер 1941 жылдың желтоқсанынан 1944 жылдың қаңтарына дейін Солтүстік армиялар тобына басшылық етіп, Ленинградты қоршауды сақтап тұрды. 1942 жылдың 30 маусымында Гитлер Кюхлерді генерал-фельдмаршал шеніне көтерді. 1944 жылдың 31 қаңтарында Гитлер штабына қайтарылған Кюхлер қызметтен босатылып, оның орнына генерал-оберст Модель тағайындалды. Модель наурыз айына дейін жағдайды тұрақтандырса да, бұл тек 18-армияның Пеипус көлінің батысына көшірілуімен мүмкін болды. Кюхлер осы уақытта зейнетке шықты. Ол Карл Герделер мен Йоханнес Попицтің Гитлерге қарсы қозғалысқа қосылу туралы ұсынысын қабылдамады.

Сот және айыптау

Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғанда Кухлер американдық оккупациялық билік тарапынан тұтқындалды. Ол Нюрнберг процесінің келесі процестерінің бір бөлігі ретінде Жоғарғы командалық сотта (High Command Trial) сотталды. Кеңес әскері тұтқындарына қарсы жасалған қылмыстар туралы куәлік бергенде Кухлер тұтқындар лагерьлеріндегі жағдайдың қиын болғанын мойындады, бірақ мұның басты себебі 1941-1942 жылдардың суық қысы екенін айтты, оны ол "құдайдың әрекеті" деп атады және әскер тұтқындардың өлім-жітімін арттырып көрсеткенін, осылайша тұтқындарға көбірек жабдық алуға тырысқанын мәлімдеді. 1948 жылдың 27 қазанында Кухлер Кеңес Одағында соғыс қылмыстары мен адамзатқа қарсы қылмыстар жасағаны үшін жиырма жылға бас бостандығынан айырылды. Оның үкімі "Пек комиссиясы" (Peck Panel) тарапынан қаралып, 1951 жылы 12 жылға қысқартылды. 1953 жылдың ақпанында босатылып, әйелімен Гармиш аймағында тұрды. 1968 жылдың 25 мамырында Гармиш-Партенкирхен қаласында қайтыс болды.