Экзедра: ежелгі грек сәулетіндегі жартылай дөңгелек ойыс немесе платформа. Орындықтарымен, сұхбаттасуға ыңғайлы кеңістік. Тарихы, мағынасы туралы біліңіз.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Жартылай шеңберлі ниша немесе ойық, көбінесе орындықтармен қапталған.
Semicircular niche or recess, often lined with seats
Экседра (exedras немесе exedrae) – жартылай шеңберлі сәулеттік ойық немесе платформа, кейде жартылай күмбезбен жабылған, ғимараттың қасбетіне енгізілген немесе дербес тұрған құрылыс. Грек тіліндегі түпнұсқа мағынасы (ἐξέδρα, сырттағы орындық) – әңгімелесуге ыңғайлы орынға айналған, иілген, жоғары арқалы тас орындықтармен қоршалған, стоаға ашылатын бөлме. Экседраны бағаналы галереядағы қисық бөлік ретінде де, мүмкін, жартылай шеңберлі орындықпен бірге көрсетуге болады. Әдетте, экседранда тас орындықты тіреп тұрған апсида тәрізді подиум болады. Дербес тұрған (ашық ауадағы) экседрандар, көбінесе қоладан жасалған портрет мүсіндерін ұстап тұрады және ежелгі Грек құрылыстарының ерекше белгісі болып табылады, олар қасиетті жолдардың бойында немесе Делос, Эпидавр сияқты киелі орындарда орналасқан. Кейбір экседрандар, Приенедегідей, қаланың агорасымен байланысты салынған. Ескерткіш сәулетшілері осы дербес стильді қазіргі заманда да пайдаланады.
An exedra (: exedras or exedrae) is a semicircular architectural recess or platform, sometimes crowned by a semi dome, and either set into a building's façade or free standing. The original Greek sense (ἐξέδρα, a seat out of doors) was applied to a room that opened onto a stoa, ringed with curved high backed stone benches, a suitable place for conversation. An exedra may also be expressed by a curved break in a colonnade, perhaps with a semicircular seat. The exedra would typically have an apsidal podium that supported the stone bench. The free standing (open air) exedra, often supporting bronze portrait sculpture, is a familiar Hellenistic structure, characteristically sited along sacred ways or in open places in sanctuaries, such as at Delos or Epidaurus. Some Hellenistic exedras were built in relation to a city's agora, as in Priene. Monument architects have also used this free standing style in modern times.
Көтеріліңіз
Экседра Рим империясы кезінде ежелгі Рим сәулетінде ерекше танымал болды. Біздің заманымыздың 1-ші ғасырында Неронның сәулетшілері оның Domus Aurea жобасына экседрларды енгізіп, мерекелік залдардың көлемін кеңейтті. Бұл Неронның сарайын дәстүрлі римдіктер үшін тым әсем әрі мақтаншақты етті, себебі бұрын ешкімде үйінде күмбездер мен экседрларды көрген емес. Экседр әдетте қоғамдық орын болған: римдік гимназияда риториктер мен философтар пікір таластырғанда, олар перистильге ашылатын экседрда жиналатын. Базиликаның кіреберісінен ең алыс бөлігінде үлкен экседр орналасқан, онда судьялар бірнеше сатыға көтеріліп отырып, істерді тыңдайтын. Бұл латын тілінде трибуна деп аталады, ал трибуна – көбінесе экседрдың ішінде орналасқан, қабырғаға сүйенген көтеріңкі еденнің бөлігін білдіреді.
The exedra achieved particular popularity in ancient Roman architecture during the Roman Empire. In the 1st century AD, Nero's architects incorporated exedrae throughout the planning of his Domus Aurea, enriching the volumes of the party rooms, a part of what made Nero's palace so breathtakingly pretentious to traditional Romans, for no one had ever seen domes and exedrae in a dwelling before. An exedra was normally a public feature: when rhetoricians and philosophers disputed in a Roman gymnasium it was in an exedra opening into the peristyle that they gathered. A basilica featured a large exedra at the far end from its entrance, where the magistrates sat, usually raised up several steps, in hearing cases. This was called a tribuna in Latin, and tribune is used for an area of raised floor backing onto a wall, often in an exedra.
Кейінгі қолданылуы
Римдегі үлгілерге сүйене отырып, экседра Рим құлағаннан кейін де архитектурада кеңінен қолданылып келді. Византиялық және романдық сәулеттерде бұл таныс элемент апсидаға айналып, толыққанды түрде онда қарастырылады. Экседра термині кейінгі Византия шіркеулерінің күрделі жоспарларындағы қосымша апсидерлер немесе нишаларды белгілеу үшін жиі қолданылады; тағы бір атау – жарым күмбездің әдеттегі қабықша пішімімен байланысты конх. Экседраның танымал мысалы – Донато Брамантенің Ватикан сарайындағы Кортиль дель Белведерге жасаған қосымшасы; бұл экседра бастапқыда аспанға ашық болған. Мұсылман сәулетінде экседра михрабқа айналады және қайда болса да, тіпті ең кішкентай өлшемде, дұға нишасы ретінде діни мағынасын сақтайды. Барокко және неоклассикалық сәулеттерде экседралар пайдаланылды. Барокко архитекторлары (мысалы, Пьетро да Кортона өз Вилла Пиньетосында) оларды жарық пен көлеңке арасындағы ойынды күшейту және экспрессивті көлемдерді дамыту үшін қолданды; ал неоклассикалық архитекторлар – қабырғаның биіктігінің ырғақты белгілілігін көрсету үшін. Шотландтық неоклассикалық сәулетші Роберт Адам және оның ізбасарлары ішкі экседраны кеңінен пайдаланды.
Following precedents from Rome, exedrae continued to be in widespread use architecturally after the fall of Rome. In Byzantine architecture and Romanesque architecture, this familiar feature developed into the apse and is fully treated there. The term exedra is still often used for secondary apses or niches in the more complicated plans of later Byzantine churches; another term is conch, named for the scallop shell form often taken by the half dome cap. A famous use of the exedra is in Donato Bramante's Cortile del Belvedere extension of the Vatican Palace; that exedra was initially open to the sky. In Muslim architecture, the exedra becomes a mihrab and invariably retains religious associations, wherever it is seen, even on the smallest scale, as a prayer niche. Both Baroque and Neoclassical architecture used exedrae. Baroque architects, (for example, Pietro da Cortona in his Villa Pigneto), used them to enrich the play of light and shade and give rein to expressive volumes; Neoclassical architects, to articulate the rhythmic pacing of a wall elevation. The interior exedra was richly exploited by Scottish neoclassical architect Robert Adam and his followers.
Бау-бақшалар
XVIII ғасырда экседра кең таралған бағдарламалық элементке айналды, көбінесе бақтың басқа бөлігін жасыру үшін әсем қисық қоршау ретінде қолданылды. Мысалдарды Белтон Хаус және Батыс Уайкомб паркінде кездестіруге болады. Экседранды ландшафт дизайнында бақ осін көзбен аяқтау үшін пайдалануға болады. Оларға отыруға арналған орын, фонтан, плиткалық жұмыс және ландшафтты жарықтандыру кіретін, дәстүрлі немесе заманауи стильде болуы мүмкін. Нью-Йорк қаласының Орталық саябағында, Консерватория суына қарап тұрған Уолдо Хатчинс орындығы – қисық Конкорд ақ граниттен жасалған экседра, ашық ауада орналасқан. Орындықтың биіктігі шамамен 1 метр, ұзындығы 8 метр, ал салмағы бірнеше тоннаға жетеді. Оның архитекторы Эрик Гуглер болды, ал 1932 жылы оны Вашингтон қаласындағы Линкольн ескерткішін жасаған Пичирилли бауырлары студиясы салды.
During the 18th century, an exedra became a popular garden feature or folly, often used as an ornamental curved screening wall to hide another part of the garden. Examples can be found at Belton House and West Wycombe Park. An exedra can be used in landscape design to visually terminate a garden axis. They can incorporate seating, a fountain, tile work, and landscape lighting; in traditional or contemporary styles. In New York City's Central Park, overlooking Conservatory Water, is the Waldo Hutchins bench, a curved Concord white granite exedra outdoor bench. The bench is almost 4 feet (1 m) tall by 27 feet (8 m) long, and weighs several tons. Its architect was Eric Gugler, and in 1932 it was executed by the Piccirilli Brothers studio, the firm that carved the Lincoln Memorial in Washington, D. C.