Кіріспе

Швед және норвег тілдерінде "қажетті мөлшерде" деген сөз – Лагом (LAWgom деп айтылады) – швед тілінде "қажетті мөлшерде" немесе "артық емес, кем емес" деген мағынаны білдіреді. Бұл сөзді әртүрлі түрде "шамалы", "тепе-теңдік", "қарапайым", "жеткілікті", "идеал" және "қолайлы" (мөлшер жағынан) деп аударуға болады. "Жеткілікті" және "орташа" сияқты сөздер белгілі бір дәрежеде шектеу, жетіспеушілік немесе сәтсіздікке сілтесе, лагом орындылықты білдіреді, бірақ міндетті түрде кемелділік емес. "Lagom är bäst" деген швед мақалы "Қажетті мөлшер – ең жақсысы" деп аударылады, сондай-ақ "Жеткіліктісі де тойға жетеді" немесе "Шекпенділікте пайда бар" деп те аударуға болады.

Этимология

Терминнің шығу тегі – lag ("заң") деген архаикалық dative көпше түрі, бірақ бұл жағдайда сот заңына емес, ақылға қонымды, жалпыға ортақ құқыққа сілтеме жасайды. Сөздің тікелей мағынасы – "заң бойынша", бірақ одан да жақын аудармасы – "дәстүр бойынша" немесе "ақылға сәйкес" болар еді. Бұл сөздің ең ерте кезде қолданылған жазбалары 17 ғасырға тән мәтіндерде кездеседі. Көптеген жалған этимологиялар оны "laget om" ("топтың айналасында") деген сөздің қысқартылған түрі деп санайды; аңыз бойынша, викингтер дәуірінде мүйізден ішетін медының мөлшерін анықтау үшін, әркімге тең үлес берілуі үшін осы тіркес қолданылған. Оны сондай-ақ, шектеуші фактор ретінде де қарастыруға болады: "Тым жақсы немесе тым бай болмауың керек". Бір сөзбен айтқанда, лагом – швед ұлттық мінез-құлқының, келісім мен теңдікке негізделгенін көрсетеді. "Менің тәтем жиырылған қолын жайып: "Осы қолға қанша сыйғыза аласың? Ашық қолмен бірдеңе алу әлдеқайда оңай", – дейтін".

Басқа тілдердегі салыстырмалы терминдер

"Лагом" сөзі норвег тілінде де, бокмол және нюнорск тілдерінде де кездеседі. Дегенмен, норвег тіліндегі мағыналық түйсіктер швед тілінен шамалы өзгеше. Норвегия тілінде бұл сөздің "қолайлы, лайықты, ыңғайлы, жақсы, дұрыс, жақсы жасалған/пропорционалды" синонимдері бар. Кейбір синонимдер мағынасы жағынан біршама ұқсас болса да (мысалы, "лайықты" және "ақылға қонымды", "қолайлы" және "тепе-теңдік"), швед тілінде кездесетін көптеген синонимдер норвег тілінде жоқ, керісінше. Норвегиялық "passelig" және одан да көп қолданылатын "passe" сөздері өте ұқсас, ағылшын тілінде шамамен "қолайлы, жеткілікті, лайықты" деп аударылады. "Passe" шведтің "lagom" сөзі қолданылатын барлық жағдайда қолданылуы мүмкін, мысалы, "passe varm" (дұрыс температура/жеткілікті жылы), "passe stor" (дұрыс өлшем) және т.б. Фин тілінде "sopivasti" деген сөз бар, ол "қажетті мөлшерде" дегенге ұқсас мағынаны білдіреді. "Лагом" ұғымы орыс немесе украин тілдеріндегі "нормально" (нормально, сөзбе-сөз – нормалды) деген сөзбен ұқсас, ол жеткілікті және тұрақты жағдайды, мысалы, адамның күнкөрісін көрсетеді. Орыс тілінде бұл сөз "қалайсың?" деген сұраққа жауап ретінде жиі қолданылады. Поляк тілінде "w sam raz" деген сөз "лагом" сөзімен бірдей мағынаны білдіреді. Салыстырмалы терминдер кейбір оңтүстік славян тілдерінде де кездеседі, мысалы, серб-хорват тіліндегі "umereno" немесе "umjereno". Словакияда "tak akurát" деген сөз қолданылады. Ежелгі грек тілінде Клеобулдың әйгілі сөзі – "метрон аристон" (μέτρον ἄριστον), яғни "өлшеу [сөзбе-сөз: өлшем] – ең жақсысы". Албан тілінде "taman" сөзі де осылай қолданылады. "Taman" сөзі Осман түрік тіліндегі "tamam" сөзінен шыққан, ол "нақты" деген мағынаны білдіреді, араб тілінен алынған, ол "толық", "кеміл" деген мағынаны білдіреді. Албан тілінде "лагом" сөзі сияқты, "a taman amount", "not a taman person" (қалыпты емес адам), "taman!" (келісім, жарайды) және т.б. қолданылады. Бұл сөз ("taman") кейбір славян тілдерінде (оңтүстік славян тілдерінде) де қолданылады және бұл тілдерде "лагом" сөзін толыққанды аударады. Тай тілінде "พอเพียง" (phor phiang) сөзі ұқсас мағынаны білдіреді. Индонезияда, индонезия және яван тілдерінде бұл үшін жиі қолданылатын сөз – "pas", ол дұрыс мөлшер (санауға болатын өлшем), сәйкестік, жеткіліктілік дегенді білдіреді. Швейцариялық неміс диалектілерінде "gäbig" сөзі бар, ол "лагом" сөзіне ұқсас, неміс тілінде "жайлы", "қолайлы", "қол жетімді" деген мағынаны білдіреді, ал заттарға немесе адамдар мен жағдайларға қатысты – "мейірімді", "жағымды", "ықыласшыл" дегенді білдіреді.