Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Әдеби және музыка жанры
Literary and music genre
Дитирамб (гр. dithyrambos) – ежелгі грек әнұраны, шарап және құнарлылық құдайы Дионис құрметіне орындалатын ән мен би. Бұл термин құдайдың эпитеті ретінде де қолданылған. Платон «Заңдар» атты еңбегінде түрлі музыка түрлерін талқылағанда, «Дионистің дүниеге келуі, мен ойлаймын, дитирамб деп аталады» дейді. Платон «Республика» кітабында дитирамбтар поэзияның ең анық мысалы екенін, онда ақын жалғыз сөйлейтін тұлға болып табылатынын атап көрсетеді. Алайда, «Апология» еңбегінде Сократ дитирамбтарға барып, олардың ең күрделі бөлімдерін түсіндіруді сұрады, бірақ «Маған сенесің бе?» деген жауап алды. Бұл «маған поэзияны ақындар даналықпен емес, белгілі бір дарын мен шабытпен жазатынын бірден көрсетті; олар болашақты болжайтын немесе жұлдыларды қарап білетін адамдар сияқты, көптеген әдемі нәрселерді айтады, бірақ олардың мағынасын түсінбейді» деген ойға келді. Плутарх дитирамбтың құмарлық пен шабытты күйін пеанмен салыстырды. Аристотельдің сөзіне сәйкес, дитирамб афиналық трагедияның бастауы болған. Құмарлықпен айтылған сөз немесе жазу кейде дитирамбиялық деп сипатталады.
The dithyramb ('/d////ɪ//θ//ɪ//r//æ//m/; διθύραμβος, dithyrambos) was an ancient Greek hymn sung and danced in honor of Dionysus, the god of wine and fertility; the term was also used as an epithet of the god. Plato, in The Laws, while discussing various kinds of music mentions "the birth of Dionysos, called, I think, the dithyramb." Plato also remarks in the Republic that dithyrambs are the clearest example of poetry in which the poet is the only speaker. However, in The Apology Socrates went to the dithyrambs with some of their own most elaborate passages, asking their meaning but got a response of, "Will you believe me?" which "showed me in an instant that not by wisdom do poets write poetry, but by a sort of genius and inspiration; they are like diviners or soothsayers who also say many fine things, but do not understand the meaning of them." Plutarch contrasted the dithyramb's wild and ecstatic character with the paean. According to Aristotle, the dithyramb was the origin of Athenian tragedy. A wildly enthusiastic speech or piece of writing is still occasionally described as dithyrambic.
Қазіргі дитирамбалар
Дитирамбтар ағылшын тіліндегі әдебиетте сирек кездеседі. Неміс әдебиетінде олар жиірек кездеседі, және 19-шы ғасырдан бері бірнеше шығармалар олардан шабыттанды.
Dithyrambs are rare in English language literature. In German literature they appear more frequently, and from the 19th century several compositions were inspired by them.
Музыка және би
XIX ғасырдан бастап дитирамбалар классикалық музыкада, ән және аспаптық шығармалардың ішінде жиі кездеседі. Франц Шуберт Шиллердің «Дитирамбе» (801, Op. 60 № 2, 1826 ж.) өлеңіне негізделген басқа дауысқа арналған ән жазды. Шуберттің осы өлеңді кеңейтілген вокалдық ансамбльге қоюға жасаған алғашқы тырасы аяқталмай қалды (1813 ж.). Шуберттің До мажордағы фантазиясы, Op. 15 (D. 760), көбінесе «Жолшықтар фантазиясы» деп аталады, 1868 жылғы 2 желтоқсанда профессор Зигмунд Лебертке жазған хатында Франц Лист оны «ұлы Жолшықтар дитирамбы» деп атады. Иоганн Фридрих Райхардт (Шиллердің лирикалық өлеңдерінің 2-томы, шамамен 1809 ж. жарық көрген) және Вильгельм Тауберт (Op. 144 № 2, 1864 ж.) Шиллердің өлеңін әндерге қойған басқа композиторлардың қатарында болды. Дитирамбаларға негізделген вокалды музыка жазған композиторлардың ішінде Джузеппе Верди («Бриндизи», 1845 жылғы «Album di Sei Romanze» жинағының № 6) және Макс Брух (Op. 39, 1871 ж.) бар. Отмар Шоктың 1911 жылғы «Дитирамбе», Op. 22, Гётенің аты-жөні көрсетілмеген бір өлеңіне негізделген. Роберт Волкман және Герман Риттер инструменталды дитирамбалар жазды. Николай Медтнер бірнеше дитирамба жазды, оның ішінде жеке фортепианоға арналған үш дитирамбадан тұратын жинақты 10-шы Opusu ретінде жазды. Сонымен қатар, оның бірінші скрипкалық сонатасының соңғы бөлімі осы атауды алып жүреді, ал оның соңғы «Vergessene Weisen» Op. 40 – «Danza ditirambica» болып табылады. Игорь Стравинскийдің скрипка мен фортепианоға арналған «Двойной концерттің» соңғы бөлімі «Дитирамбе» деп аталады. Ричард Эдвард Уилсонның 1983 жылғы «Дитирамбы» гобой мен кларнетке арналған. Вольфганг Рихм 2000 жылы «Концерт» атты 30 минуттық шығармасын жазды, оның қосымша атауы «Дитирамбе» және орындаушылар құрамы скрипкалық квартет пен оркестрден тұрады. 1961 жылы американдық хореограф Джеймс Уоринг «Флюкс» суретшісі Джордж Брехттің музыкасы мен заттарымен «Дитирамбе» атты би шығармасын жасады. Швед композиторы Тур Рангстрем (1884–1947) 1909 жылы «Дитирамбе» атты симфониялық поэмасын жазды, ол 1948 жылы Курт Аттербергпен қайта қарастырылды.
From the 19th century dithyrambs appear frequently in classical music, as well in vocal as instrumental compositions. Franz Schubert wrote a song for bass voice based on Schiller's Dithyrambe ( 801, published as Op. 60 No. 2 in 1826). Schubert's earlier attempt at setting the same poem for a more extended vocal ensemble had remained unfinished (, 1813). Schubert's Fantasie in C Major, Op. 15 (D.760), often called the "Wanderer Fantasy", was referred to as "the splendid Wanderer Dithyramb" by Franz Liszt in his letter to Professor Siegmund Lebert of December 2, 1868. Johann Friedrich Reichardt (in Schillers lyrische Gedichte volume 2, published around 1809) and Wilhelm Taubert (Op. 144 No. 2, 1864) were other composers setting Schiller's poem. Other composers basing vocal music on dithyrambs include Giuseppe Verdi ("Brindisi", No. 6 of his 1845 Album di Sei Romanze), and Max Bruch (Op. 39, 1871). Othmar Schoeck's 1911 Dithyrambe, Op. 22 is based on an unnamed verse by Goethe. Instrumental dithyrambs were composed by Robert Volkmann and Hermann Ritter. Nikolai Medtner composed several dithyrambs, including a set of three for solo piano as his Opus 10. Additionally, the final movement of his first violin sonata carries the title, and the last of his Vergessene Weisen Op. 40 is a Danza ditirambica. The last movement of Igor Stravinsky's Duo Concertant for violin and piano is entitled Dithyrambe. Richard Edward Wilson's 1983 Dithyramb is for oboe and clarinet. Wolfgang Rihm composed a 30 minute work, Concerto, in 2000, with the subtitle Dithyrambe and a scoring for string quartet and orchestra. In 1961 the American choreographer James Waring created a dance piece entitled Dithyramb with music and objects by the Fluxus artist George Brecht. The Swedish composer, Ture Rangström, 1884–1947, wrote an early symphonic poem, “Dithyramb” in 1909, revised in 1948 by Kurt Atterberg.