Кіріспе

1876 жылғы Канада Парламенті актісі

Үндістан актісі – Канада Парламентінің актісі, ол тіркелген үндістер, олардың тайпалары және үндістердің резерваттары жүйесімен байланысты. Алғаш рет 1876 жылы қабылданған және түзетулермен бүгінгі күнге дейін күшінде, ол Канада Үкіметінің Канададағы 614 алғашқы ұлттар тайпасымен және олардың мүшелерімен қарым-қатынасын анықтайтын негізгі құжат. Ұзақ тарихы бойында акті дау-дамайдың нысаны болды және Канаданың аборигендері де, абориген емес азаматтары да оны әртүрлі интерпретациялады. Заңнама көптеген реттерге өзгертілді, соның ішінде 2002 жылы "бестен астам маңызды өзгеріс" енгізілді. Актінің ауқымы өте кең, ол басқару, жерді пайдалану, денсаулық сақтау, білім беру және үндістердің резерваттарындағы басқа да мәселелерді қамтиды. Ерекше айта келерлік жайт, бастапқы Үндістан актісі барлық аборигендерге әсер ететін екі элементті анықтайды:

Ол резерваттар мен тайпалардың қалай жұмыс істей алатынын көрсетеді. Акті үнді резерваттарын басқару ережелерін белгілейді, тайпалардың қалай құрылатынын және «тайпалық кеңестердің» өкілеттіктерін анықтайды. Тайпалар акті бойынша жұмыс істеу үшін резерват жерлеріне ие болуы міндетті емес. Бұл заңнама бойынша резерваттар – Канададағы ерекше құқықтарға ие болған аймақтар еді. «Франшиза» термині «сайлау құқығы» идеясынан туындаған, бірақ ол біртіндеп «дауыс беру құқығы» ретінде қарастырылатын болды. Сайлау құқығына ие болған аборигендер Канаданың ресми азаматтары (немесе 1947 жылға дейін – британдық подданныелары) болып саналды, өкілдерге дауыс беруге құқылы болды, салық төлеуге міндетті болды және «резерваттан тыс» өмір сүрді. Керісінше, резерватта тұратын адамдар басқа құқықтар мен міндеттерге ие болды. Резерватта тұру үшін үндінің ұрпағы болу қажеттілігі болды. Резерваттағы жерді иелену құқығы ұжымға немесе тайпаға ғана тиесілі болды, себебі ол Мемлекеттің қорғауында болды. Франшиза алған азаматтар мен үндістер арасындағы қарым-қатынас қатаң бақылауда болды; мысалы, 1763 жылғы Корольдік жарлығы бойынша франшиза алғандарға үндістермен арақ немесе жер саудасы жасауға тыйым салынды. Мемлекет (бұл жағдайда Үндістер департаменті) өз еркімен алған сенімгерлік міндеттемесі арқылы үнді халқының ерекшелігін сақтауға үміттенді. Бірақ кейіннен Канада провинциясының үкіметі «Жоғары мәдениет» заңының міндетті франшиза схемасын ойлап тапты. 1985 жылғы Үндістан актісіне енгізілген түзетулер франшиза идеясын жойды, бірақ сол кездегі статусты үндістер туғаннан-ақ Канада азаматтары болып есептелді.

Жыныстық кемсітушілік

Канада үкіметі Канададағы аборигендердің құқықтық мәртебесіне гендерлік теңсіздік талаптарын қолданды. Алғаш рет «Тәртіпті түрде құқық беру туралы» заңның бір бөлігі ретінде қабылданғанда, мәртебелі үнді әйелі мәртебесіз үнді емес еркекке үйленсе, мәртебесінен айырылатын болды. Заңдық мәртебесі жоқ абориген әйелдері келісімшарт бойынша берілетін пайдаларды алуға, өздерінің резервациясында тұруға, отбасылық мүлікті мұраға алуға немесе ата-бабаларымен бірге резервацияда жерленуге құқылы болмады. Туған қауымдастығына қатысуы шектелгендіктен, заңдық мәртебесі жоқ абориген әйелдері дәстүрлі жерлеріндегі рәсімдер мен салтырларға қатыса алмады. Алайда, бұл шарттар мәртебелі емес әйелдерге үйленген мәртебелі үнді еркектеріне қолданылмады; олар өз мәртебесін сақтай алды. Заңның 12-бабының 1-тармағы (b) абориген әйелдерінің жағдайын нашарлатты және абориген отбасыларын жоюға, әйелдерді олардың жерінен бөліп тастауға жасалған әрекет деп қарастырылуы мүмкін. Гендерлік дискриминациялық заңдарды қолдану арқылы Канада үкіметі абориген әйелдерін шеттетуге және кемсіртуге ұшыратты. 12-бап әйелдер қозғалысының назарына түсіп, реформаға қатысты түрлі ұсыныстарға ықпал етті. 1985 жылы C-31 заң жобасы енгізіліп, 12-бап жойылды және осы жағдайға ұшырағандарға мәртебе қайта берілді. 1985 жылғы түзетулер көптеген абориген әйелдері мен олардың балаларының мәртебесін қайтаруға әкелді, бірақ олардың үнді тайпасына қабылдануына кепілдік берілмеді. Он жыл өткен соң, шамамен 100 000 адамның мәртебесі қалпына келтірілді, ал тайпалар мүшелікке қатысты жауапкершілікті Үнді істері департаментінен алды. Алайда, мәртебесі қайта қалпына келтірілген әйелдердің балалары 6(2) тармақша бойынша тіркеуге жатады. Бұл әрекет, түпкілікті алғанда, Біріккен Ұлттар Ұйымының Азаматтық және саяси құқықтар туралы халықаралық конвенциясын бұзуға әкелді, себебі Үндістан актісіндегі кемсітушілік амалдар абориген әйелдері мен олардың ұрпақтарының мәдениетін білдіру құқығына қарсы келеді. Бұл шешім 2007 жылы Британдық Колумбияның Жоғарғы сотында Шэрон МакИвор мен оның ұлы Джейкоб Гриснердің ісі бойынша шығарылған үкімге негізделген. БҰҰ Адам құқықтары жөніндегі кеңесі (UNHRC) C-31 заң жобасы Халықаралық конвенцияның 3- және 26-баптарын, сондай-ақ 27-бабына сәйкес бұзғанын анықтады. Сонымен қатар, шешімнің 2(3)(a) бабында Канада үкіметі тиімді өтемақы беруге міндетті. Біріккен Ұлттар Ұйымының Азаматтық және саяси құқықтар туралы халықаралық конвенциясына сәйкес, Канада үкіметі 180 күн ішінде мына талаптарды орындауы керек: 6-бабының 1-тармағының (a) бөлігінің жыныс және гендерлік белгісіне қарамастан, бұрын тіркелмегендерді тіркеуге мүмкіндік беретіндей етіп түсіндірілуін қамтамасыз ету, Үндістан актісінде аборигендерге қатысты жыныс және гендерлік дискриминацияны ескеру және осыған ұқсас болашақ дискриминацияны болдырмау. S-3 заң жобасы 2017 жылдың желтоқсан айында корольдік келісімді алып, 2019 жылдың тамызынан бастап толық күшіне енді.

Мектеп-интернаттар

1894 жылы Үндістан туралы заңға енгізілген түзетулер 7 мен 16 жас аралығындағы табиғи халықтың балаларының мектепке баруын міндетті етті. Өзгерістерге мектеп орналасқан жері, балалардың денсаулығы және олардың бұрынғы мектеп емтихандарын тапсыруына қатысты бірқатар бос алулар енгізілді. Канаданың табиғи халықтың интернат мектептері балаларды күштеп дін өзгертуге, ауруға, зорлық-зомбылыққа және Шындық және Татуласу комиссиясы мәдени геноцидке талпыну деп сипаттаған жағдайға ұшыратты. Интернат мектептері отбасылық байланыстарды үзіп, дәстүрлі мәдениеттің таралуын азайтты, бұл табиғи халықты Канада қоғамына ассимиляциялауға бағытталған әрекет болды, және 2008 жылдың 11 маусымында Канада үкіметі осы үшін өтініш айтты.

Діни рәсімдерге тыйым салу ("Потлач заңы")

1885 жылы заңға енгізілген түзету Батыс жағалау халықтарының Потлач салтанатын тыйым салды.

Сотқа кіруді шектеу

1900 жылдардың басында Нискаа алғашқы ұлты өздерінің дәстүрлі аумағын бақылауға алу үшін бірнеше сот процесін бастады немесе бастауға тырысты. Бірқатар әрекеттер Британдық Колумбия үкіметі тарапынан қабылданбады немесе Канада үкіметі тарапынан қарастырылмады. 1927 жылғы түзетуде (141-тармақ) Канадаға қарсы талап қою мақсатында алғашқы ұлттың немесе тайпаның адвокатты жалдауына тыйым салынды, сондай-ақ адвокатты жалдау үшін ақша жинауға тыйым салынды, бұл қылмыс үшін түрмеге жабу жазасы көзделді.

Салықтан босату

87-бапта үндістер екі түрдегі мүліктен салық төлеуден босатылады: а) үнді немесе тайпаның қорық жерлеріндегі немесе қайтарылған жерлердегі үлесі; және б) үнді немесе тайпаның қорықта орналасқан жеке мүлігі.

Конституциямен байланыс

1982 жылғы Конституция заңына сәйкес, Үндістандықтарға ғана арналған құқықтар Конституциялық шағымдарға төтеп бере алмайды. 1982 жылғы Конституция заңының 25-бабы Канаданың Құқықтар мен бостандықтар хартиясының Канаданың аборигендерінің, келісімшарттарының және басқа да құқықтарын жоққа шығаруға бағытталмағанын қамтамасыз етеді.

88-бөлім

Заңның 88-бабында провинциялық заңдар егер олар "жалпы қолданыста" болса, аборигендерге әсер етуі мүмкін деп көрсетілген, яғни олар аборигендермен қатар басқа адамдарға да әсер етеді. Осылайша, провинциялық заңдар федералдық заңға енгізіледі, әйтпесе провинциялық заңдар конституцияға қайшы болар еді. Крюгер және басқалар The Queen (1978) ісінде Жоғарғы Сот аборигендерге басқа адамдарға қарағанда күштірек әсер ететін провинциялық заңдарды қолдауға болатынын анықтады, себебі "біркелкі әсер ететін заңдар көп емес". Конституциялық сарапшы Питер Хогг Дик қарсы Королева (1985) ісінде Жоғарғы Соттың "88-баптың мағынасын өзгертіп білгенін" айтады. 88-бап енді аборигендердің негізгі мәселелеріне қатысты провинциялық заңдарды қорғауға және тіпті аборигендердің құқықтарын шектеуге мүмкіндік береді.

Конфедерациядан кейінгі кезең

1868: Канада Мемлекеттік хатшысының департаментін ұйымдастыру және үнді және арсеналдық жерлерді басқаруды қамтамасыз ететін акт құрылды. 1869: Үндістерді біртіндеп бостандыққа шығару, үндістердің істерін жақсы басқару және 31-ші Виктория актісінің 42-тарауының ережелерін кеңейту туралы акт бостандыққа шығару процесіне өзгерістер енгізді. 1874: Үндістерге қатысты белгілі бір заңдарды өзгерту және үндістерге қатысты белгілі бір заңдарды Манитоба және Британдық Колумбия провинцияларына тарату туралы акт үндістерге қатысты канадалық заңнаманың әсерін батысқа қарай кеңейтті. 1876: Үндістерге қатысты заңдарды (түпнұсқалық Үндістер заңы) өзгерту және біріктіру туралы акт қабылданды. 1879: 1876 жылғы Үндістер заңына түзетулер енгізу туралы акт «жартылай тайпалық» адамдарға келісімнен шығуға мүмкіндік беру үшін заңға өзгерістер енгізді; резервацияларға заңсыз кіру үшін жазалауға рұқсат беру; бас және кеңес өкілеттіктерін айыппұл, сомасы немесе бас бостандығынан айыру жазасын енгізуге кеңейту; және жыныс сату үйлерін тыйым салу. 1880: Үндістерге қатысты заңдарды өзгерту және біріктіру туралы акт қабылданды. 1881: Үндістер департаментінің қызметкерлерін, оның ішінде үндістер агенттерін заңды бейбітшілік соттарының өкілі етіп өзгерту. Келесі жылы оларға судьялармен тең заңдық өкілдік берілді. Бұдан әрі, Прерия провинцияларындағы үндістердің ауыл шаруашылығы өнімдерін үндістер агентінен тиісті рұқсатсыз сатуға тыйым салуға қатысты түзетулер енгізілді. 1884: Үндістердің жастарын мектепке қатысуға міндеттеу үшін түзету енгізілді. Сонымен қатар, қызметтен шеттетілген тайпа басшыларының қайта сайлануына жол берілмейді. 1884: Потлач және Таманава билерін тыйым салуға қатысты түзету енгізілді. 1894: Резервацияларда тұратын бейтуыс адамдарға тайпалық бақылауды жою туралы түзету енгізілді. Бұл өкілеттік енді Үндістер істері жөніндегі бас инспектордың қолында болды. 1896: Потлач және Таманава билерін тыйым салуды кеңейту үшін жануарлар мен адамдарды жарақаттауға немесе ақша немесе заттар беруге қатысы бар барлық билер, рәсімдер мен мерекелерді заңсыз деп жариялады. 1905: 8000-нан астам тұрғыны бар қалалардың жанындағы резервациялардан аборигендерді шығаруға рұқсат беру үшін түзетулер енгізілді. 1906: Резервациялық жерлерді сатудан түскен табыстың 50% -ын жерді берген тайпа мүшелеріне беруге рұқсат беру үшін түзетулер енгізілді. 1911: Муниципалитеттер мен компанияларға жолдар, теміржолдар және басқа да қоғамдық жұмыстар үшін резервациялардың бөліктерін иеліктен шығаруға рұқсат беру үшін түзетулер енгізілді. Бұдан әрі, судьяға қажет деп танылған жағдайда, бүкіл резервацияны муниципалитеттен алыстатуға рұқсат беру үшін түзетулер енгізілді. Бұрынғы нұсқалар бойынша, осы жерлерді алған адамдар мәртебелі үндістер ретінде тіркелуге құқығы жоқ. Канада Сенатында бұл заң жобасын жаңадан тағайындалған сенатор Джеймс Гладстон 1958 жылдың 12 тамыздағы алғашқы сөзінде талқылады. Гладстонның сөзі парламенттік отырыста Каинай тайпасының қара аяқ тілінде алғаш рет қолданылды. 1958 жылдың 13 тамызында заң жобасына патша қол қойды. 1961: Ерлер мен тайпалардың міндетті бостандыққа шығаруын тоқтату үшін түзетулер енгізілді. 1970: R. v. Drybones, [1970] S. C. R. 282 ісінен кейін, Үндістер заңының 94 және 96-баптары Канаданың құқықтар туралы заңының 1-бабын бұзатындықтан түзетулер енгізілді. 1985: Үндістер заңына түзетулер енгізілді. Мәртебелі үнді әйелдеріне «басқа тайпаға үйленгеннен кейін» өз мәртебесін сақтауға немесе қайта алуға және осындай некеден туған балаларға (бірақ немерелеріне емес) мәртебе беру құқығы берілді. Бұл түзету Парламентте C 31 заң жобасы ретінде талқыланды. Бұл түзету бойынша толық мәртебелі үндістер 6-1 деп аталады. 6-1 мәртебесі бар адам мен мәртебесі жоқ адамның арасындағы некеден туған бала 6-2 (жартылай) мәртебесіне ие болады. Егер бұл бала өсіп, мәртебесі жоқ адаммен үйленсе, онда оның баласы мәртебесі жоқ болып саналады. Егер 6-2 6-1 немесе басқа 6-2 адаммен үйленсе, балалар 6-1 мәртебесіне қайта оралады. Қандық байланыс ескерілмейді, немесе, керісінше, «екі буынды кесу» шартымен ауыстырылады. Үндістер заңына енгізілген түзетулерге сәйкес (C 31 заң жобасы) Мишель тайпасының мүшелеріне жеке үнді мәртебесі қайта берілді. C 31 заң жобасында Мишель тайпасына қолданылған тайпалық бостандыққа шығару ережесі бойынша мәртебені қалпына келтіру туралы ереже жоқ. Томас Кингтің айтуынша, қазіргі кезде мәртебелі үндістердің жартысы мәртебесі жоқ адамдармен үйленеді, яғни бұл заң бірнеше буын ішінде толыққанды заңды ассимиляцияны жүзеге асырады. 2011: Үндістерді тіркеуде гендерлік теңдік туралы заң (C 3 заң жобасы) Үндістер заңының ережелерін өзгертті, олар Британдық Колумбия апелляциялық соты McIvor v. Canada ісінде конституциялық емес деп тапқан. 2011 жылдың 31 қаңтарында C 3 заң жобасын күшке енгізу нәтижесінде, мәртебесін жоғалтқан әйелдердің құрметті немерелері тіркелуге (үнді мәртебесіне) құқылы болды. Бұл заңның нәтижесінде шамамен 45 000 адам жаңадан тіркелуге құқылы болды. 2012: Жұмыс және өсу туралы заң (C 45 заң жобасы). 2013: 13 жылдық сот дауынан кейін 200 000 метис және 400 000 мәртебесі жоқ үндістер федералдық үндістерге жауапкершілікке енгізілді. 2016: Жұмыс және өсу туралы заңға өзгерістер енгізілді (C 45 заң жобасы). 2017: Гендерлік теңсіздіктер жойылды (S 3 заң жобасы).