Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Атты әскер қолданған ұзын сүйек.
Long spear used by cavalry
Найза – атқа мінген жауынгер немесе атты әскердің (найзашының) қолдануына арналған ұзын ұрғышақ сүйек. Ежелгі және ортағасырлық соғыстарда ол атты әскер шабуылының басты қаруына айналды, ал жаяу әскерде қолданылатын сүңгі және найза сияқты қарулардан айырмашылығы, лақтыруға немесе қайталап ұруға жарамсыз болды. Найзалар көбінесе қозғалыс кезінде қолдың жоғары жылжуын болдырмайтын кішкентай дөңгелек қалқанмен жабдықталған, ал 14 ғасырдың соңынан бастап кеуде қалқанына бекітілген найза тірегімен бірге қолданылды. Еуропалық рыцарьлар мен қарулы адамдар қолданған әскери және спорттық қару ретінде кеңінен танымал болғанымен, найзалар қолдануға жарамды жануарлар бар болған Шығыс Азия, Таяу Шығыс және Солтүстік Африканың көптеген аймақтарында да қолданылды. Орта ғасырлардағы найзашылар қолма-қол шайқас үшін қылыштар, шайқас балғалары, соғыс балғалары, тоқмақтар және пышақтар сияқты қосымша қарулармен де қаруланған, өйткені найза көбінесе бір рет қолданылатын қару болды; егер найза алғашқы соққыдан сынбай аман қалса, ол көбінесе (найзаның түріне байланысты) тым ұзын, ауыр және жақын арадағы шайқаста қарсыластарға қарсы тиімді болмайтын.
A lance is a long thrusting spear designed to be used by a mounted warrior or cavalry soldier (lancer). In ancient and medieval warfare, it evolved into the leading weapon in cavalry charges, and was unsuited for throwing or for repeated thrusting, unlike similar weapons of the javelin and pike family typically used by infantry. Lances were often equipped with a vamplate, a small circular plate to prevent the hand sliding up the shaft upon impact, and beginning in the late 14th century, they were used in conjunction with a lance rest attached to the breastplate. Though best known as a military and sporting weapon carried by European knights and men at arms, the use of lances was widespread throughout East Asia, the Middle East, and North Africa wherever suitable mounts were available. Lancers of the medieval period also carried secondary weapons such as swords, battle axes, war hammers, maces, and daggers for use in hand to hand combat, since the lance was often a one use per engagement weapon; assuming the lance survived the initial impact without breaking, it was often (depending on the type of lance being used) too long, heavy, and slow to be effective against opponents in a melee.
Этимология
Атауы [[lancea (қару) — римдік көмекші әскерлердің сөресі немесе лақтыратын найзасы]] сөзінен шыққан. Бірақ, Оксфорд ағылшын тілінің сөздігіне (OED) сенегіміз, бұл сөз Иберия текті болуы мүмкін. Сондай-ақ, грек тіліндегі "найза" немесе "сөре" мағынасын білдіретін λόγχη (lónkhē) сөзімен салыстырыңыз. Алғашқы мағынасында найза – жеңіл лақтырылатын сөре немесе найза. Ағылшын тіліндегі "лақтыру, домалату, тастау" мағынасын білдіретін "to launch" етістігі осы терминнен (ескі француз тіліндегі lancier арқылы) және сирек немесе поэтикалық "to lance" сөзінен алынған. 17-шы ғасырдан бастап бұл термин ауыр атты әскердің, әсіресе, жарыс кезінде қолданылатын, лақтырылмайтын, ұстап соққы беруге арналған найзаларын атау үшін қолданылатын болды. Жаяу әскерде қолданылатын ұзын соққылы найзалар көбінесе "соққы" деп аталады.
The name is derived from the word [[lancea (weapon) — the Roman auxiliaries' javelin or throwing spear; although according to the OED, the word may be of Iberian origin. Also compare λόγχη (lónkhē), a Greek term for "spear" or "lance". A lance in the original sense is a light throwing spear or javelin. The English verb to launch "fling, hurl, throw" is derived from the term (via Old French lancier), as well as the rarer or poetic to lance. The term from the 17th century came to refer specifically to spears not thrown, used for thrusting by heavy cavalry, and especially in jousting. The longer types of thrusting spear used by infantry are usually referred to as pikes.
Соңғы Рим
III ғасырдың соңында Рим легиондарына қосылған атты әскердің қару-жарағы зымыран тастаушы найза мен қылыштан кейде ұзын сапты сүңгілерге (контус) дейін өзгерді. Оларды қолдану үшін екі қол да қажет болды.
During the late 3rd century the weapons of the cavalry attached to each Roman legion evolved from javelins and swords to sometimes include long reaching lances (contus). These required the use of both hands to thrust.
Орта ғасырлар
Византиялық ат әскері найзаларды (контос немесе контарион) тек қана қолданды, көбінесе атты садақшылар мен найзашылардың (курсоры мен қорғаушылар) аралас құрамында. Византиялықтар найзаларды қолдың үстінен және астынан ұстап, сондай-ақ қол астына (көлденең ұстап) жатқызып қолданды. Стандартты контарионның ұзындығы шамамен , бұл Батыс Еуропаның ортағасырлық рыцарінің найзасынан қысқа. Рыцарлардың құрамындағы жауынгерлер жауынгерлік немесе атты әскерге қарсы толық қатармен шабуыл жасағанда, көлденең ұстап соққы беруге арналған әскери найзаларды қолданды. Қолмен шабуылдың екі түрі пайда болды: француздық әдіс, en haie, екі қатарлы найзашылармен, және неміс әдісі, найзашылар көбінесе үшбұрыш тәрізді терең құралымда орналасқан. 11 ғасырда ескірген атты әскер мен шатырлардың (Ұлы шатырлар туралы дау) және тізелік шпорының (атты жақсырақ басқаруға мүмкіндік берген) дамуынан кейін, бұл Еуропалық ат әскерінің басым тактикасы болды деп есептеледі. Осылайша жабдықталған және орналастырылған ат әскері үлкен күшке ие болды және қазіргі уақыттағы жаяу әскердің көп бөлігін жеңуге қабілетті болды. Ұрғышпен соғылған найзаның тоқтату күші өте жоғары болғандықтан, ол орта ғасырдың соңында жаяу әскердің танымал қаруына айналды. Осыдан кейін найзаның ең ұзын түрі – пика пайда болды. Кавалерия найзасын жаяу әскерге бейімдеудің басты мақсаты – найзамен қаруланған кавалерияның шабуылын тоқтату болды. 14, 15 және 16 ғасырларда бұл қарулар, екі жаққа да орнатылған және орнатылмаған, өте тиімді болды, сондықтан найзашылар мен пикамендер әрбір батыс әскерінің негізгі бөлігі ғана емес, сонымен қатар жалдамалылар үшін де өте қажет болды. (Дегенмен, пиканы ежелгі уақытта Македонияның Филип II-і сарисса түрінде тиімді пайдаланған.) Еуропада, жарыс найзасы – рыцарь найзасының бір түрі, ол өзінің бастапқы соғыс дизайнынан өзгертілген. Жарыс кезінде найза ұштары көбінесе дөңгелек болып, тостаған немесе жиһаз аяғы сияқты кеңірек соққы беруге арналған бетке ие болды, қарсыластың салт аттысын тесіп өтпей-ақ құлату үшін. Мұндай найзалардың тірегі соққы кезінде сындыру үшін қуыс жасалған, бұл қосымша қауіпсіздік шарасы болды. Олардың орташа ұзындығы және найзаға орнатылған қол сақшылары бар, олар қарудың ұзындығының көп бөлігінде жиі тартылған. Ортағасырлық қайта жаңғырту фестивальдерінде көбінесе осы үлгілерді көруге болады. Соғыста найзалар бір қолмен қолдануға ыңғайлы, ұзын және теңдестірілген, өткір ұштары бар, мықты найзаларға ұқсас болды.
The Byzantine cavalry used lances (kontos or kontarion) almost exclusively, often in mixed formations of mounted archers and lancers (cursores et defensores). The Byzantines used lances in both overarm and underarm grips, as well as being couched under the arm (held horizontally). The length of the standard kontarion is estimated at , which is shorter than that of the medieval knight of Western Europe. Formations of knights were known to use underarm couched military lances in full gallop closed ranks charges against lines of opposing infantry or cavalry. Two variants on the couched lance charge developed, the French method, en haie, with lancers in a double line, and the German method, with lancers drawn up in a deeper formation which was often wedge shaped. It is commonly believed that this became the dominant European cavalry tactic in the 11th century after the development of the cantled saddle and stirrups (the Great Stirrup Controversy), and of rowel spurs (which enabled better control of the mount). Cavalry thus outfitted and deployed had a tremendous collective force in their charge, and could shatter most contemporary infantry lines. Because of the extreme stopping power of a thrusting spear, it quickly became a popular weapon of infantry in the Late Middle Ages. These eventually led to the rise of the longest type of spears, the pike. This adaptation of the cavalry lance to infantry use was largely tasked with stopping lance armed cavalry charges. During the 14th, 15th, and 16th centuries, these weapons, both mounted and unmounted, were so effective that lancers and pikemen not only became a staple of every Western army, but also became highly sought after mercenaries. (However, the pike had already been used by Philip II of Macedon in antiquity to great effect, in the form of the sarissa.) In Europe, a jousting lance was a variation of the knight's lance which was modified from its original war design. In jousting, the lance tips would usually be blunt, often spread out like a cup or furniture foot, to provide a wider impact surface designed to unseat the opposing rider without spearing him through. The centre of the shaft of such lances could be designed to be hollow, in order for it to break on impact, as a further safeguard against impalement. They were on average long, and had hand guards built into the lance, often tapering for a considerable portion of the weapon's length. These are the versions that can most often be seen at medieval reenactment festivals. In war, lances were much more like stout spears, long and balanced for one handed use, and with sharpened tips.
Ланс (бірлік ұйым)
14 және 15 ғасырларда рыцарь шайқасқа шыққанда оны қоршап тұратын шағын топ ретінде найза бір немесе екі шәкірттен, рыцарьдің өзінен, бірден үшке дейін қарулы адамдардан және мүмкін, бір садақшыдан тұрған болуы мүмкін. Найзалар көбінесе жоғары ранкті дворянның туы астында бірігіп, уақытша жасалған бөлім ретінде әрекет ететін рыцарьлар отрядын құрайтын.
As a small unit that surrounded a knight when he went into battle during the 14th and 15th centuries, a lance might have consisted of one or two squires, the knight himself, one to three men at arms, and possibly an archer. Lances were often combined under the banner of a higher ranking nobleman to form companies of knights that would act as an ad hoc unit.
Батыс Еуропадағы 17 және 18 ғасырлардағы құлдырау
Дөңгелекті құлып технологиясының пайда болуы Батыс Еуропада найзаның тарихқа келуін білдірді, рейтерлер мен курассиерлер сияқты жаңа ауыр атты әскер түрлері ескі қаруды қолданудан бас тартып, ескі жандарм типіндегі ортағасырлық атты әскерді ығыстырды. Ренессанс дәуірінің көптеген командирлері, мысалы, сэр Роджер Уильямс найзаның артықшылықтарын жақтады, ал Франсуа де ла Ну сияқтылар оны тастауға ашық түрде шақырып, пистолеттің қапталдан тесіп өту қабілетіне, ыңғайлылығына және жалпы пайдалылығына назар салды. Сонымен қатар, көптеген жаяу әскер бөлімдерінің шырша және оқ ату тактикасын қабылдауы, найзашылардың жылдам шабуылының күшін әлсіретті, оларды, қымбат аттарына байланысты, курассиерлер мен рейтерлерге қарағанда тиімсіз әскери бөлімдерге айналдырды, олар көбінесе тек секіріп шабуылдайтын және төмен сапалы жылқымен де қолдана алатын. Француз дін соғыстары кезінде пистолетпен қаруланған гугенот ауыр атты әскерінің француздық роялист әскерлеріне қарсы жеңісінен кейін, Батыс Еуропаның көптеген елдері өздерінің найзашыларын бастапқыда қосымша қару ретінде, содан кейін толықтай алмастыру ретінде қайта қаруландырды, испандықтар найзаны ең ұзақ сақтап қалды. Тек Польша-Литва мемлекеті атты әскерге, шляхта ақсүйектерінің көптігіне және жауларының жалпы әскери технология деңгейінің төмендігіне басымдық бергендіктен, найзаны едәуір дәрежеде сақтап қалды, ал әйгілі қанатты польшалық гусарлар 17 және 18 ғасырларда түрлі жау әскерлеріне қарсы өзінің даңқын көрсетті. 1860 және 1870 жылдары саксон, Вюртемберг, Бавария және Пруссия армияларының улан полктерінде әр түрлі ұзындықтағы найза саптарын жасау үшін күл, бамбук, бук немесе қарағай ағашын қолдану кеңінен таралды, олардың барлығы болат ұштары мен саптарымен жабдықталған.
The advent of wheellock technology spelled the end of the lance in Western Europe, with newer types of heavy cavalry such as reiters and cuirassiers spurning the old one use weapon and increasingly supplanting the older gendarme type Medieval cavalry. While many Renaissance captains such as Sir Roger Williams continued to espouse the virtues of the lance, many such as François de la Noue openly encouraged its abandonment in the face of the pistol's greater armor piercing power, handiness and greater general utility. At the same time the adoption of pike and shot tactic by most infantry forces would neuter much of the power of the lancer's breakneck charge, making them a non cost effective type of military unit due to their expensive horses in comparison to cuirassiers and reiters, who usually charging only at a trot could make do with lower quality mounts. After the success of pistol armed Huguenot heavy horse against their Royalist counterparts during the French Wars of Religion, most Western European powers started rearming their lancers with pistols, initially as an adjunct weapon and eventually as a replacement, with the Spanish retaining the lance the longest. Only the Polish–Lithuanian Commonwealth with its far greater emphasis on cavalry warfare, large population of Szlachta nobility and general lower military technology level among its foes retained the lance to a considerable degree, with the famously winged Polish hussars having their glory period during the 17th and 18th centuries against a wide variety of enemy forces. The 1860s and 1870s saw the increasing common usage of ash, bamboo, beech, or pine wood for lance shafts of varying lengths, each with steel points and butts, adopted by the uhlan regiments of the Saxon, Württemberg, Bavarian, and Prussian armies.
Пайдаланудың қараңғысы
Америка Азамат соғысында 6-шы Пенсильвания кавалерия полкі Наполеон Бонапарттың Франциядағы әскеріне ұқсас найзалармен жабдықталды. Америка әскерлері бұрын ешқашан жауынгерлік іс-қимылдарда найза қолданған емес. Найзалар шайқаста тиімсіз болып шықты және 1863 жылы карабин мылтықтарымен ауыстырылды. 1870 жылғы Франко-пруссия соғысында екі тараптың да атты әскері найзамен кеңінен қаруланды. Осы қаруды шешуші түрде қолдану мүмкіндігі нақты қақтығыстар кезінде сирек болғанымен, соғыстан кейінгі Императорлық неміс армиясының барлық атты корпусы (гусарлар, драгундар, курасиерлер және уландар) найзаны негізгі қару ретінде қабылдады. 1893 жылдан бастап стандартты неміс атты әскерінің найзасы тартылған түтікшелі болаттан жасалған, мөлдір лакпен жабылған және қымызбен жабылған сапталған тұтқасымен жабдықталған. Ол сол кезде қолданыстағы ең ұзын нұсқа болды. Австрия атты әскері 1784 жылдан бері найзамен қаруланған полктерді қамтыды. 1884 жылы найза әскери қызметте немесе парадта қолданылатын қару ретінде тоқтатылды. Дегенмен, он бір улан полкі 1918 жылға дейін стандартты атты әскерінің семсерімен қаруланып, өмір сүруін жалғастырды. Екінші Бур соғысы кезінде британдық әскерлер 1899 жылғы 21 қазандағы Эландслагте шайқасында Бурларды кері шегінуге қарсы бір рет найзаны сәтті қолданды. Алайда, Бурлар траншеялық соғысты, жылдам атуға қабілетті артиллерияны, үздіксіз атуға қабілетті пулеметтерді және соғыстың басынан бері ұзақ қашықтықтағы қайта зарядталатын мылтықтарды тиімді пайдаланды. Бұл әсердің салдары қатты болды, сондықтан британдық атты әскердің көп бөлігі жаяу әскер ретінде орналастырылып, жаяу шайқасқа түсті. Бур соғысынан кейін бірнеше жыл бойы британдық алты найзашы полкі парадтар мен басқа да салтанатты шаралар үшін ғана найзаны ресми түрде алып жүрді. Полк деңгейінде найзаны қолдану бойынша оқу жалғасты, негізінен жаңадан келгендердің атқа міну дағдыларын жақсарту мақсатында. 1909 жылы болат басы бар бамбук немесе емен найзасы әскери қызметте жалпы қолдануға қайтадан рұқсат етілді. Атты әскерлер үшін найза мен семсердің салыстырмалы құндылығы Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейінгі жылдардағы дау-дамайдың тақырыбы болды. Найзаға қарсылар оның ұңғыма, көзге түсетін, оңай бұрылатын және жақын шайқаста тиімсіз екенін айтты. Найзаны сақтап қалуды қолдаушылардың пікірі "темір қоршауымен" алға жылжыған атты әскердің моральдық әсеріне және қарсыластары қашқанда оның тиімділігіне бағытталды. Неміс уландары "ұзын найзаларымен қиналды және көптегендері оларды тастап кетті". 1914 жылғы 12 тамызда Халендегі төрт неміс атты әскер полкінің, барлығы найзамен қаруланған, қайталап шабуыл жасау әрекеті сәтсіз аяқталды. Бельгиялық қорғаушылардың арасында аттан түскен бір найзашы полкі болды. Траншеялық соғыстың пайда болуымен найзалар мен оларды алып жүрген атты әскер маңызды рөл атқаруын тоқтатты. Найзаны соғыс бойына алып жүрген ресейлік атты әскер офицері осы қарумен қарсыласты өлтірген бір ғана жағдайды тіркеді. Грек-түрік соғысында (1919-1922) түрік Ұлттық армиясының атты әскері арасында найзалар күтпеген оянды. Соғыстың соңғы кезеңдерінде Кіші Азияның ашық далаларындағы сәтті шабуылдары кезінде түрік атты әскерлері әскери қоймадан алынған бамбук сапты найзалармен қаруланды және кері шегінген грек армиясына ауыр зиян келтірді. Бірінші дүниежүзілік соғыстың соңында найзаны әлі де қызметтік қару ретінде сақтап қалған көптеген армиялардың атты әскері 1920 және 1930 жылдары салтанатты жағдайлардан басқа барлық жағдайларда оларды тастады. Бұл дәуірде Польша атты әскері сияқты ерекшеліктер болды, олар 1934 немесе 1937 жылға дейін жауынгерлік қолдану үшін найзаны сақтап қалды, бірақ танымал аңызға қайшы, оны Екінші дүниежүзілік соғыста қолданбады. Неміс атты әскері 1927 жылға дейін, ал британдық атты әскері 1928 жылға дейін найзаны (Stahlrohrlanze) қызметтік қару ретінде сақтап қалды. Аргентиналық атты әскердің 1940 жылдарға дейін найза алып жүргені туралы құжаттар бар, бірақ бұл белсенді қызметке дайындық емес, жаңадан келгендерді атқа мінуге үйретудің бір бөлігі болған сияқты.
In the American Civil War, the 6th Pennsylvania Cavalry Regiment was equipped with lances modeled after Napoleon Bonaparte's forces in France. American troops had never previously used the lance in combat. The lances proved ineffective in battle and were replaced with carbine rifles in 1863. The Franco Prussian War of 1870 saw the extensive deployment of cavalry armed with lances on both sides. While the opportunities for decisive use of this weapon proved infrequent during the actual conflict, the entire cavalry corps (hussars, dragoons, cuirassiers, and uhlans) of the post war Imperial German Army subsequently adopted the lance as a primary weapon. After 1893 the standard German cavalry lance was made of drawn tubular steel, covered with clear lacquer and with a hemp hand grip. At it was the longest version then in use. The Austrian cavalry had included regiments armed with lances since 1784. In 1884, the lance ceased to be carried either as an active service or parade weapon. However the eleven Uhlan regiments continued in existence until 1918, armed with the standard cavalry sabre. During the Second Boer War, British troops successfully used the lance on one occasion against retreating Boers at the Battle of Elandslaagte (21 October 1899). However, the Boers made effective use of trench warfare, rapid fire field artillery, continuous fire machine guns, and accurate long range repeating rifles from the beginning of the war. The combined effect was devastating, so much of the British cavalry was deployed as mounted infantry, dismounting to fight on foot. For some years after the Boer War, the six British lancer regiments officially carried the lance only for parades and other ceremonial duties. At the regimental level, training in the use of the lance continued, ostensibly to improve recruit riding skills. In 1909, the bamboo or ash lance with a steel head was reauthorized for general use on active service. The relative value of the lance and the sword as a principal weapon for mounted troops was an issue of dispute in the years immediately preceding World War I. Opponents of the lance argued that the weapon was clumsy, conspicuous, easily deflected, and inefficient in a melee. Arguments favoring the retention of the lance focused on the impact on morale of having charging cavalry preceded by "a hedge of steel" and on the effectiveness of the weapon against fleeing opponents. German uhlans being "hampered by their long lances and a good many threw them away". A major action involving repeated charges by four regiments of German cavalry, all armed with lances, at Halen on 12 August 1914 was unsuccessful. Amongst the Belgian defenders was one regiment of lancers who fought dismounted. With the advent of trench warfare, lances and the cavalry that carried them ceased to play a significant role. A Russian cavalry officer whose regiment carried lances throughout the war recorded only one instance where an opponent was killed by this weapon. The Greco Turkish War (1919–1922), saw an unexpected revival of lances amongst the cavalry of the Turkish National Army. During the successful Turkish offensives of the final stages of the war across the open plains of Asia Minor, Turkish mounted troops were armed with bamboo shafted lances taken from military storage and inflicted heavy losses on the retreating Greek Army. The cavalry branches of most armies which still retained lances as a service weapon at the end of World War I generally discarded them for all but ceremonial occasions during the 1920s and 1930s. There were exceptions during this era, such as the Polish cavalry, which retained the lance for combat use until either 1934 or 1937, but contrary to popular legend did not make use of it in World War II. The German cavalry retained the lance (Stahlrohrlanze) as a service weapon until 1927, as did the British cavalry until 1928. The Argentine cavalry were documented as carrying lances until the 1940s, but this appears to have been used as part of recruit riding school training, rather than serious preparation for use in active service.
Ту таяғы ретінде пайдалану
АҚШ атқыштар әскері туды тіреу үшін найза тәрізді таяқша қолданды.
The United States Cavalry used a lance like shaft as a flagstaff.
Полицияның ат үстінде пайдалануы
Канаданың Солтүстік-Батыс атты полициясы құрылғанда, ол найза қолданған британдық атты әскер бөлімдерінің үлгісімен жасалған. 1870 жылдары бұл қаруды кішкентай топтарда, көбінесе жергілікті халықтарға әсер ету мақсатында шектеулі түрде қолданды. Қазіргі Канада Корольдік атты полициясы, Солтүстік-Батыс атты полициясының мұрагері, салтанатты, бірақ қолданысқа жарамды, бамбуктан жасалған найзаларды пайдаланады. Олардың жалаушасы қызыл және ақ түсті, иілген құйрыққа ұқсайды. Жаңа Оңтүстік Уэльс штатының Сидней қаласындағы Редферн казармасында орналасқан атты полициясы салтанатты шараларда теңіз көгілдірі және ақ түсті жалаушасы бар найзаны тасымалдайды.
When the Canadian North West Mounted Police was established, it was modeled after certain British cavalry units that used lances. It made limited use of this weapon in small detachments during the 1870s, intended to impress indigenous peoples. The modern Royal Canadian Mounted Police, the North West Mounted Police's descendant, employs ceremonial, though functional, lances made of male bamboo. They feature a crimped swallowtail pennant, red above and white below. The New South Wales Mounted Police, based at Redfern Barracks, Sydney, Australia, carry a lance with a navy blue and white pennant on ceremonial occasions.
Басқа қарулар
"Ланса" – кейбір антропологтар атлатлдармен (жасақпен лақтыратын таяқтар) лақтырылатын жеңіл, иілгіш найзаларға (техникалық тұрғыдан – жебелерге) берген атау, бірақ олар көбінесе "атлатл найзалары" деп аталады. Олардың кейбіреулері жебеден аса үлкен болмаған, әдетте жебе сияқты қауырсынмен жабдықталған, және көптеген найзалар мен найзалардың басым бөлігінен ерекшеленген (бір ерекшелік – баллистадан атылатын оқтардың түрлері, механикалық түрде лақтырылатын найза). "Көлденең найза" – геральдикада найзаны білдіретін термин.
"Lance" is also the name given by some anthropologists to the light flexible javelins (technically darts) thrown by atlatls (spear throwing sticks), but these are usually called "atlatl javelins". Some were not much larger than arrows, and were typically feather fletched like an arrow and unlike the vast majority of spears and javelins (one exception would be several instances of the many types of ballista bolt, a mechanically thrown spear). A "tilting spear" is a heraldric term for a lance.