Кіріспе

Анна (немесе Онна; 653 немесе 654 жылы қаза тапқан) – 640-шы жылдардың басынан өмірінің соңына дейін Шығыс Англияның патшасы болған. Ол Шығыс Англияның билеуші әулеті Вуффингалардың мүшесі және Энидің үш ұлының бірі, ол Экрик Мерсияның Пендасымен шайқаста қаза тапқаннан кейін патшалықты басқарған. Беда Аннаны христиан дініне берілгені үшін мақтаған және оның отбасының қасиеттілігімен танымал болған: оның ұлы Юрмин және барлық қыздары – Сеаксбург, Этельтрит, Этельбург және, мүмкін, төртінші Вихтбург – қасиетті деп жарияланған. Осы кезеңнен сақталған жазбалар аз болғандықтан Аннаның өмірі мен билігі туралы көп мәлімет белгілі емес. 631 жылы ол Devil's Dyke маңындағы Экснингте болған болуы мүмкін. 645 жылы Уэссекстің Ценвальхы Пендадан патшалығынан қуылды және Аннаның ықпалымен, ол Шығыс Англия сарайында жер аударылып тұрғанда христиан дініне көшті. Отанға оралғаннан кейін Ценвальх өз патшалығында христиан дінін қайта орнатты және Уэссекс халқы берік христиан болып қалды. 651 жылы Аннаның қызы Этельтритпен некелескеннен кейін Эли маңындағы жерлер Шығыс Англияға қосылды. Анна Кнобересбургтегі жағалаудағы монастырға жан-жақты көмек көрсетті. 651 жылы Пенданың Кнобересбургке жасаған шабуылынан кейін Анна, мүмкін, Магонсате патшалығына қашып кетуге мәжбүр болды. Ол шамамен 653 жылы Шығыс Англияға оралды, бірақ көп ұзамай патшалыққа Пенда тағы да шабуыл жасады және Булькамп шайқасында Анна басқарған Шығыс Англия әскері мерсиялықтардан жеңілді, соның салдарынан Анна мен оның ұлы Юрмин қаза тапты. Аннаның орнын оның інісі Этельхер иеленді. Ботольфтің Икендегі монастыры патшаның құрметіне салынған болуы мүмкін. Аннаның билігінен кейін Шығыс Англия одан күшті көршісі Мерсияның ықпалында қалған сияқты.

Ерте өмір және неке

Анна – Уффингтер әулетінің билік құрған Енидің ұлы, 600-625 жылдар аралығында Шығыс Англия патшасы болған Рæдвальдтың сіңілі ұлы. Шығыс Англия – қазіргі ағылшын графтықтары Норфолк пен Саффолк аймақтарына сәйкес келетін солтүстік және оңтүстік бөліктерінің қатар өмір сүрген англосаксон патшалығы. Анна үйленген; Беда әулие Сæтритты «Шығыс Англия патшасы Аннаның әйелінің қызы» деп еске алады. 11 ғасырда жазылған Аббот Фолкардтың «Жан Ботольф» еңбегінде Ботольфтың бір кезде патша Этельмундтың қарындастарының рухани жетекшісі болғаны айтылады. Фолкард Севараның екі туысын – Этельхер мен Этельвольд деп атайды. Бұл есімдер Аннаның екі бауырының есімдері болғандықтан, Стивен Планкетт Севараның Аннаға үйленгенін қарастыру «әсерлі» екенін, ал Этельмунд Аннаның толық аты болуы мүмкін немесе басқаша белгілі емес Шығыс Англияның қарастырылған патшасының аты болуы мүмкін деп болжайды. Liber Eliensis болса, Хилд, Уитби аббатиссасының қарындасы Хересвитті Аннаның әйелі және Сæтрит, Элидің Сæксбур және Этельтриттің анасы деп атайды. Алайда, Liber Eliensis тарихшылар тарапынан сақтықпен қарастырылады: Розалинд Лав Беданың Хересвит туралы берген ақпаратын түсіндірген ортағасырлық жазушылардың Аннамен және оның отбасымен байланысы туралы «қате пікірге келгенін» айтады. Беданың сөзіне қарағанда, Хересвит Анна тірі болған кезде жесір күйінде Шығыс Англиядан кеткен. Қазіргі тарихшылар Хересвиттің Аннаның қарындасы болғанын есептейді, ал кейбіреулері Анна Шығыс Англия патшалық отбасына үйленген кезде он жылдан бері патша болғанын ойлайды. 631 жылы Анна, мүмкін, Суффолк ауылы Экснингте болған, бұл патшалық байланыстары бар маңызды елді мекен, және Liber Eliensis бойынша, оның қызы Этельтриттің туған жері. Дәстүр бойынша Этельтрит Экснингте Сент-Миндред құдығы деп аталатын суға шомылдырылған. Экснинг стратегиялық тұрғыдан маңызды орын болды, себебі ол Devil's Dyke-тің Шығыс Англия жағында орналасқан, бұл Fen жиегі мен Stour өзенінің бастауы арасында созылған үлкен топырақ жұмысы, Шығыс Англия аймағын шабуылдан қорғау үшін бұрын салынған. Сол жерде табылған ерте англосаксон зираты жақын маңдағы маңызды орынның бар екенін көрсетеді, мүмкін, патшалық меншік немесе regio.

Кiрiсу және басқару

632 немесе 633 жылдары Нортумбрияның Эдвині, Хэмбер өзенінің солтүстігіндегі христиандық билік орталығымен, құлатты. Эдвин өлтірілді, ал Нортумбрияны Мерция патшасы Пенда қолдаған Кадуэллон ап Кадфан қиратты. Мерсиялықтар шығыс аңғалдар патшалығына және олардың патшасы Экгрикке қарсы шықты. Белгісіз бір уақытта (640-шы жылдардың басында болуы мүмкін) олар шығыс аңғалдар әскерін талқандап, Экгрик пен оның алдыңғысы Сигеберхт екеуі де қаза тапты. Пенданың жеңісі Редвальдтан тікелей тараған шығыс аңғалдар патшаларының сызығының аяқталуын белгіледі. Пенданың жеңісінен кейін Анна шығыс аңғалдар королі болды, бірақ оның таққа отырған күні белгісіз. Liber Eliensis Аннаның патшалық құрған он тоғызыншы жылы қайтыс болғанын айтады, ал ол 650-ші жылдардың ортасында қайтыс болғандықтан, бұл 635 жыл шамасындағы күнді білдіреді. Алайда, кейбір тарихшылар Liber Eliensis-ті осы тұрғыда сенімді емес деп санайды, сондықтан Анна солтүстік аңғалдардың көмегімен патша болған болуы мүмкін. Ол өзінің билігі кезінде Пенданың мерция агрессиясының құрбаны болды, бірақ ол Пенданың билігінің артуына қарсы шыққан сияқты. Орта ағылшындармен күресуге ұмтылудың салдарынан Мерсия мен шығыс аңғалдар мұрагерлік жауларға айналған болуы мүмкін. 630-жылдардың ортасынан 654-жылға дейін Пенда шығыс аңғалдарға бірнеше рет шабуыл жасаған. Анна қызы Сеаксбург пен Кенттік Еорценберхтың арасындағы маңызды дипломатиялық некеге тұрып, екі патшалық арасындағы одақты нығайтты. Осылай некелесу арқылы Кент патшалары басқа патша әулеттерімен тығыз байланыста болды. Бірақ Аннаның барлық қыздары патшаның басқа әулетіне үйленбеген. 640 жылдары Аннаның қызы Этельбург және оның өгей қызы Сетрит Фаремутьерс аббатханасына Галлияға абыстай Фараның басшылығымен діни өмір сүру үшін кірді. Аннаның қыздары неге бетін бүркеп тұрғаны айтылмаған. Йорк шығыс аңғалдардың ханшайымы туралы жазба құжаттардың аздығына тоқталып, олардың англосаксондық корольдік монастырларды құрудағы маңызды рөлін ескереді. Уфингалар әулеті Фарамутьерс маңындағы монастырь негіздерімен Аннаның алдыңғы адамы Сигеберт арқылы байланысты болуы мүмкін. Сигеберт бірнеше жыл Галлияда жер аударылып, монахтық өмірдегі тәжірибесі арқасында құлшынысты және білімді христианға айналған. 641 жылы Нортумбрияның Освальдты Пенда шайқаста (бәлкім, Шропширдегі Освестриде) өлтірген. Оның өліміне байланысты Нортумбрия екіге бөлінді. Солтүстік бөлігі Берниция Освальдтың ағасы Освиуды жаңа патша ретінде қабылдады, бірақ оңтүстік Дейран оны қабылдаудан бас тартты және оның орнына бастапқы Дейран үйінің патшасы Освин билік етті. Көп ұзамай Уэссекстің Ценвалх, Освальдтың жесірінің ағасы және Пенданың әпкесімен үйленген, әйелінен бас тартты. 645 жылы, англосаксондық хроникаға сәйкес, Пенда Ценвалхты өз патшалығынан қуып, жер аударылды. Келесі жылы, Аннаның сарайында босқын болған кезде, ол христиан дініне айналды, 648 жылы Вессексті христиан патшасы ретінде басқаруға оралды. Аннаның патшалығының батыс шекарасына иелігі 651 жылы (немесе сәл кейінірек) оның қызы Этельтриттің Оңтүстік Гирве князі Тондбертке, Элидің айналасындағы аймақта қоныстанған болуы мүмкін фендерде тұратын халыққа, некелесуімен күшейтілді. Этельтрит өзінің министр Оуинмен бірге Элиден Нортумбрияға екінші рет Эгфритке үйленгенде сапар шекті. Монастырьды 633 жылы Фурси шығыс аңғалдарға келгеннен кейін салған. Уақыт өте келе, патшалыққа шабуылдан шаршаған Фурси шығыс аңғалдарды біржола тастап, монастырды ағасы Фойланға қалдырды. 651 жылы Пенда монастырға шабуыл жасағанда, Анна өзінің адамдарымен келіп, мерсиялықтарды ұстап қалады. Бұл Фойлан мен оның монахтарына кітаптары мен құндылықтарымен қашып кету үшін жеткілікті уақыт берді, бірақ Пенда Аннаны жеңіп, оны батыс Шропширдегі Магонсаетанның Меревалх патшалығына жер аударылды. 654 жылы шығыс аңғалдарға оралған.

Өлім, жерленген жері және мұрагерлері

653 жылдан кейін Пенда өзінің ұлы Пеаданы Орта Англияның билеушісі етіп тағайындағаннан соң (бірақ өзінің елін басқаруын тоқтатпаған), Мерсияның Шығыс Англияға жасаған шабуылы қайталанды. Пенда мен Аннаның әскерлері Суффолк графтығындағы Блайтбургке жақын Булкампте кездесті. Шығыс Англиялықтар жеңіліске ұшырады, көптеген адамдар қаза тапты, олардың ішінде Анна патша және оның ұлы Юрмин болды. Булкамптан бір шақырым қашықтықта орналасқан және Блайт өзенінің бастауына жақын Блайтбург, кейін Анна мен Юрминнің қабірлерінің орны деп есептелді. Осы жерге жақын 8 ғасырға жататын кит сүйегінен жасалған диптих немесе діни мақсатта қолданылған жазу тақтасының бөлігі табылды. Әйіргі Святой Ботольф Аннаның қаза болған жылы, мүмкін патшаның құрметіне Иканхода, қазір Икен, Суффолк жерінде монастырь құрылысын бастады. Этельхер Пенданың марионетка билеушісі болған немесе оның одақтасы болған болуы мүмкін, себебі ол 655 немесе 656 жылы Винвэд деп аталатын белгісіз жерде Нортумбрияның Освиуына шабуыл жасаған кезде Пендамен бірге болған 30 дұктардың бірі болды. Пенда өзінің билігін 13 жыл бойы нығайтқаннан кейін Винвэдте қаза тапты. Этельхер (Винвэд шайқасында қаза тапқан) мен Этельвольдты Аннаның кіші інісі Этельриктің ұрпақтары мұрагерлік етті. Беда өзінің "Англия халқының шіркеу тарихында" Аннаның діншілдігін жоғары бағалады, ал қазіргі тарихшылар Аннаны берілген патша деп есептейді, бірақ оның христиан дініне адалдығының себебі негізінен оның ұлы мен төрт қызының бәрі англосаксон әулиелеріне айналғандығында. Оның қайтысынан бес жүйылдан кейін, Блайтбургтегі қабірі (Liber Eliensis бойынша) әлі де "адал жандардың құрметті құрметімен қастерленген" еді.

Отбасы

Аннаның балаларының бәрі қасиетті деп жарияланды. Ең үлкені, Сеаксбург, Кент патшасы Эорценберттің әйелі болған. Ол 664 жылдан бастап, ұлы Эггберт есейгенге дейін Кентті басқарды. Англосаксон жылнамасына сәйкес, Этельтрит 673 жылы Элидегі монастырды құрды. Тағы бір қызы, Этельбур, өмірін Фаремутье монастырында өткізді. Аннаның ұлы Юрмин 653 жылы шайқаста қаза тапқанда жауынгерлік жасқа жеткен еді. Дәстүр бойынша, Аннаның төртінші қызы Вихтбур болған, ол Дерхемде (немесе, мүмкін, Батыс Дерхемде) әйелдер монастырының басшысы болды, онда патшалық екі монастырь болған. Ол мүлдем болмаған болуы мүмкін: Беда оны есімдерін атамаған және ол алғаш рет 10-ғасырдың соңындағы Босворт псальмындағы күнтізбеде пайда болады. Ол, мүмкін, Елидегі діни қауым арнайы жасаған кейіпкер болған, оның сүйегі Дерхемнен ұрланғаннан кейін алынып, қасиетті дене бүлінбегендігінің көрінетін дәлелі ретінде пайдаланылған, оның денесі қабірінде тексерілмейтін әпкесі Этельтриттің орнына. 1100 жылға жуық жазылған «Англосаксон жылнамасының» F қолжазбасында Вихтбурдың өлімі туралы айтылады. Оның қайтыс болған күні 743 жыл деп есептелінеді, бұл оның 636 жылы туған Этельтриттің қарындасы болуы үшін тым кеш.