Кіріспе

553 жылы Үш тарау туралы дауға жауап ретінде өткен экуменикалық кеңес. Алайда, кеңес Үш тарауды айыптау үшін папасыз өтті. Кеңестің жетінші сессиясында епископтар Вигилийді кеңеске қатысудан бас тартқаны және оның шешімдерін мақұлдамағаны үшін диптихтерден алып тастады, бұл оны жеке өзі шіркеуден шеттетуге тең болды, бірақ Батыс шіркеуінің қалған бөлігіне әсер етпеді. Вигилий император тарапынан Константинопольде тұтқынға алынды, ал оның кеңесшілері елден қуылды. Алты айдан кейін, 553 жылдың желтоқсанында ол Үш тарауды айыптауға келісті, бұл оның бұрынғы тартынбауы кеңесшілерінің қате бағыт беруінен болды деп мәлімдеді. Оның кеңеске қолдауы екі құжатта білдірілді (8 желтоқсан 553 жылы Константинополь епископы Евтихийге жазған хат және 23 ақпан 554 жылғы екінші «Constitutum», көбінесе Батыс епископтарына арналған), ол өзінің билігімен және кеңеске сілтеме жасамай Үш тарауды айыптады. Солтүстік Италияда Милан және Аквилея шіркеу провинциялары Риммен рухани байланысты үзді. Милан бұл үкімді тек VI ғасырдың соңында ғана қабылдады, ал Аквилея шамамен 700 жылға дейін қабылдамады. Батыс шіркеуінің қалған бөлігі кеңестің шешімдерін қабылдады, бірақ оған аса ынталы болған жоқ. Экуменикалық кеңестердің бірі саналғанымен, ол батыста Никея немесе Халкидон сияқты мәртебеге ие болған жоқ. Визиготтар Испаниясында (Рекард жақында дінге қайта оралғаннан кейін) шіркеулер кеңесті қабылдаған жоқ; Рим оларға Константинопольдің үшінші кеңесі туралы хабарлағанда, ол алтыншы емес, бесінші экуменикалық кеңес ретінде қабылданды. Севильский Исидор өзінің «Хроникасында» және «De Viris Illustribus» еңбегінде Юстинианды православиеге қарсы тиран және қуғыншы деп бағалады, оны ересін жақтаған деп айыптады, оны шейіт саналған Гермианның Факундысы мен Туннунаның Викторымен салыстырды. Кеңес пен папа арасындағы қақтығысқа және Халкидондықтар мен Халкидондық еместерді татуластыру мүмкін болмауына қарамастан, кеңес маңызды теологиялық үлес қосты. Үш тарауды айыптаған каноннан бұрын Халкидондық христологияны жаңа дәлдікпен анықтаған он догматикалық канон келді, бұл Мәсіхтің бір тұлғада екі табиғаты бар екенін, яғни адам және құдайлық екенін көрсетті. Халкидонда анықталған «екі табиғат» енді бір тұлғаға, яғни Құдай Мәсіхке, Троицаның екінші тұлғасына тән қасиеттердің екі жиынтығы ретінде түсіндірілді. Кейінгі Византиялық христология, Максим Исповедник және Иоанн Дамаскиннің еңбектерінде осы негізге сүйенді. Егер келесі ғасырда мұсылмандық жаулаулар нәтижесінде екі топтың арасындағы байланыс үзілмегенде, Халкидондықтар мен Халкидондық еместердің қайта бірігуіне жеткілікті болар еді.

Іс-әрекеттер

Кеңес актілерінің түпнұсқасы грек тілінде жоғалып кетті, бірақ Вигилий үшін жасалған ескі латын нұсқасы сақталған, оның сындық басылымы бар, сондай-ақ қазір ағылшын тілінде аудармасы мен түсіндірмесі, ал заманауи грек тілінде де аударма мен түсіндірмесі бар. Бесінші Жиналының түпнұсқа актілері Монотелитизмнің пайдасына өзгертілген деген (әлде жалған) пікір айтылды. Бұл айыптаманы Рим Папасы Вигилий бекітті, ал келесі Экуменикалық Жиналыс (Константинопольдің үшінші Жиналысы) өзінің Иман Жарғысында бұрынғы бес Жиналысқа, оның ішінде "осы орында жиналған Бесінші қасиетті Жиналысқа, Теодор Мопсуэстийге, Оригенге, Дидимусқа және Евагрийге қарсы" деген келісім білдірді; оның толық Жиналыс өкілеттігі тек қазіргі заманда ғана күмәндануға түсті. 641 жылғы Мелкиттік жылнамасында осы Жиналыс туралы сирия тілінде жазылған мәлімет бар. Сондай-ақ, Константинополь Жиналысының актілерінің бірі – Мәриямның мәңгілік тазалығын мойындамағандарға қатысты айыптамалар болды.

Салдары

Юстиниан бұл империяның шығыс провинцияларында халцедондықтар мен монофизиттердің қайта бірігуіне көмектесетініне үміттенді. Эфес кеңесінен кейін Византия империясының ішінде осы тараптарды жақындастыруға көптеген императорлар төрт ғасыр бойы әртүрлі талпыныстар жасады, бірақ ешқайсысы сәтті болмады. Кейбір жақындастыру әрекеттері, мысалы, Үш тарауды соттау және бір кезде православиенің тірегі ретінде құрметтелген Теодорды өлгеннен кейін анафематизациялау, осы процесте жоғарыда аталған Үш тараудың жарылысы және моноэнергизм мен монотелетизмнің жартылай монофизиттік келісімдері сияқты қосымша жарылыстар мен ағымдар тудырды. Бұл ұсыныстар, сәйкесінше, Мәсіхтің адамдық энергиясы болмағанын, тек құдайлық функциясы немесе әрекет ету принципі болғанын (мақсатты түрде екіұшты және түсініксіз етіп жасалып, 610 және 622 жылдар аралығында Константинополь патриархы Сергий I-нің кеңесімен император Гераклий жариялады) және Мәсіхтің адамдық еркі болмағанын, тек құдайлық еркі болғанын, «ерік» дегеніміз – табиғатқа сай құштарлықтар мен тілектер екенін (638 жылы осылай жарияланды және Максим Исповедник оған ең қарсы болды) білдіреді.