Қара Жебе: Екі Гүл туралы әңгіме

Кіріспе

Роберт Луис Стивенсонның романы. "Қара жебе: Екі роза туралы әңгіме" – Роберт Луис Стивенсонның 1888 жылғы романы. Бұл тарихи және романтикалық шығарма. Ол алғаш рет 1883 жылы "Жас адамдар" журналында "Тунсталл орманы туралы әңгіме" деген тақырыппен, XXII томның 656-шы санында (30 маусым сенбі, 1883 жыл) жарияланып, XXIII томның 672-ші санында (20 қазан сенбі, 1883 жыл) аяқталды. Стивенсон оны жаздың соңына қарай аяқтаған. Роман капитан Джордж Норт псевдонімімен жарық көрді. "Қара жебе" романы үшін Стивенсоннің негізгі әдеби көзі Пастон хаттары болды. "Қара жебе" 79 926 сөзден тұрады.

Сюжетке кіріспе

"Қара жебе" Розалар соғысы кезінде Ричард (Дик) Шелтонның басынан өткен оқиғаны айтады: ол қалай рыцарь атанды, сүйіктісі Джоанна Седлиді құтқарып, әкесі, сэр Гарри Шелтонды өлтіргендерге әділдік орнатуға тырысады. Эллис Дакворт ұйымдастырған Тунсталл орманындағы қарақшылар, олардың қаруы және белгісі – қара жебе, Диктің қамқоршысы сэр Дэниел Брэкли мен оның адалдары әкесінің өліміне кінәлі деген күдікке жетелейді. Диктің күдігі Сэр Дэниелді оған қарсы қайыруға жеткілікті, сондықтан ол Сэр Дэниелден қашып, оған қарсы "Қара жебе" қарақшыларының қатарына қосылуға мәжбүр болады. Бұл күрес оны олардың бәрін қоршаған үлкен соғысқа тартады.

Сюжеттің қысқаша мазмұны

Роман "Ескі патша Генрих VI" (1422–1461, 1470–1471) билік құрған кезде және Розалар соғысы (1455–1487) кезінде орын алады. Оқиға Тунсталл қазба үйінің дабыл қоңырауымен басталады, ол сэр Дэниел Брэклидің жоқтығында Ризингхем шайқасына сарбаздарды шақыру үшін соғылады; сол шайқаста "Қара жебе" деп аталатын заңсыз топ Брэклидің "төрт қара жүрегі" үшін "төрт қара жебемен" шабуылдай бастайды, сондай-ақ оның үш адамына: Николас Апплиардқа, Беннет Хатчке және пастор сэр Оливер Оутске. Бұл шабуылдың себебін түсіндіретін өлең, сэр Дэниелдің қамқоршысы Ричард ("Дик") Шелтонды әкесі сэр Гарри Шелтонның өліміне қызықтырады. Кеттлиге жіберіліп, кейін Тунсталл қазба үйіне қайтарылғаннан кейін, ол Джон Матчем деген атпен жігіт кейпіндегі Джоанна Седлимен кездеседі: сэр Дэниел оны қорғаншылыққа алу және Ричардты бақылауда ұстау үшін оған үйлендіру мақсатымен ұрлаған мұрагер. Тунсталл орман арқылы саяхаттай келе, Джоанна Дикті "Қара жебе" заңсыз тобына көмектесу үшін сэр Дэниелге қарсы болуға көндіруге тырысады, олардың лагерін Гримстоун үйінің қираған орындарына жақын жерде табады. Ертесі күні олар орман ішінде сэр Дэниелмен кездеседі, ол Ризингхемде жеңілгеннен кейін алапеске айналып, қазба үйіне оралады. Дик пен Джоанна сэр Дэниелді қазба үйіне ертіп барады. Мұнда Дик сэр Дэниелдің әкесін өлтіргенін анықтайды және қазба үйінен жарақаттанып қашып құтылады. Оны "Қара жебе" заңсыз тобы құтқарады. Романның екінші жартысы, 3–5 кітаптары, Дик Джоаннаны "Қара жебе" тобының және Ричард Крукбек, Глостер герцогы, болашақ Англияның Ричард III басқаратын йоркшіл әскерінің көмегімен сэр Дэниелден қалай құтқаратынын айтады. Оқиғаның ортасы – Ланкастер әскерлері бекініп алған Солтүстік теңіз жағалауындағы Шорби қаласы. Сэр Дэниелді іздеп жүргенде, Дик пен заңсыз топ Джоаннаға қызығушылық танытқан тыңшылар тобымен кездеседі: оның заңды қамқоршысы, лорд Фокшем және оның адамы. Дик және оның заңсыз тобы түнгі шайқаста Фокшемді жеңеді. Фокшем рыцарьлық ар-ұяқты сақтап, келесі күні Шорбиден тыс жердегі Сент-Брайдс-Крост қаласында Дикке өзін тапсыруға келіседі. Олар жақын дос болады, ал Фокшем Джоаннаны Дикке үйлендіруге уәде береді. Алайда, бұл жоба сәтсіз аяқталады, Фокшем жараланып, Дикке жеке көмектесе алмайды. Ол йоркшілдердің басшысы герцог Ричард Крукбекке ұсыным хат жазады. 4-кітапта, "Камуфляж", Дик және оның заңсыз серігі Лоулес, Джоаннаға бару үшін сэр Дэниелдің Шорби сарайына кіру үшін монахтар кейпіне кіреді. Олар келесі күні таңертең сэр Дэниелдің Джоаннаны Ланкастердің магнаты лорд Шорбиге үйлендіретінін біледі және бұл туралы заңсыз топтың басшысы Эллис Даквортқа хабарлайды. Лоулес мас болғаннан кейін қиындықтар туындайды, ал лорд Шорбидің тыңшысы Раттер сэр Дэниелдің сарайын аралап, Дик пен Лоулес кіргенін көрсететін дәлелдерді табады. Дик Раттерді өлтіреді, оның денесі табылғаннан кейін сарайдағы қауіпсіздік күшейтіледі. Дик пен Лоулес сэр Оливердің күзетіне түседі, ол лорд Шорби мен Джоаннаның үйлену тойы жоспарланғандай болса, Дикке еркін кетіп қалуға рұхсат беретінін айтады. "Қара жебе" садақшылары тойды бұзып, күйеу жігітті өлтірген кезде, Дик пен Лоулес сэр Дэниелге тапсырылады. Дик аббат шіркеуінде сэр Дэниелден баспана іздейді, бірақ ақырында өзін және Лоулесті бейтарап судьяға, Ланкастердің магнаты, граф Ризингхэмге тапсырады. Дик граф Ризингхэмге сэр Дэниелдің екі жақты сатқын екенін дәлелдегенде, өзі үшін және Лоулес үшін бостандыққа ие болады. Крукбек 5-кітапта пайда болады. Дик Шорбиден кетіп бара жатқанда, Крукбекті жеті-сегіз Ланкастер шабуылшыларына қарсы тұрып, жеңіске жетуге көмектеседі. Диктің Шорбидегі Ланкастер әскерлерін жақсы білуі Крукбекке сол күні кешке бастаған шайқаста жеңіске жетуге көмектеседі. Дик сонымен қатар Крукбектің қолбасшыларының бірі ретінде табысқа жетеді. Крукбек Дикке жауынгерлік майданға шығады және жеңіске жеткеннен кейін оған Джоаннамен Шорбиден қашып кеткен сэр Дэниелді қуып жету үшін елу атты береді. Дик Джоаннаны құтқаруға қол жеткізеді, бірақ бұл процесте өз адамдарын жоғалтады. Олар Холивудқа барады, онда олар үйленеді. Осылайша Дик Джоаннаға берген уәдесін орындап, оны Холивудқа аман-есен жеткізеді. Той күнінің таңертеңінде Дик Францияға немесе Бургундияға қашу үшін Холивуд портына кіруге тырысатын қашқын сэр Дэниелді кездестіреді. Бұл оның үйлену күні болғандықтан, Дик қолын сэр Дэниелдің қанымен ластағысы келмейді, сондықтан ол оны қолмен қолмен күресуге немесе йоркшілердің периметрлік қарауылға хабарлау арқылы жолын тосады. Сэр Дэниел шегінеді, бірақ Эллис Дакворт оны атып түсіреді, ол оны ұзақ уақыт бойы іздеп келген. Содан кейін сэр Ричард пен леди Шелтон Розалар соғысының қалған бөлігінен мазаланбай, Тунсталл қазба үйінде тұрады. Лоулес зейнетақы алып, Тунсталл ауылына қоныстанды, онда ол өзінің бұрынғы өмірінен бас тартып, францискан тәртібіне қайта оралып, Адал бауыр деген ат алады.

The novel is set in the reign of "old King Henry VI" (1422–1461, 1470–1471) and during the Wars of the Roses (1455–1487). The story begins with the Tunstall Moat House alarm bell, rung to summon recruits for its absent lord Sir Daniel Brackley, to join the Battle of Risingham; at which the outlaw "fellowship" known as "the Black Arrow" begins to strike with its "four black arrows" for the "four black hearts" of Brackley and three of his retainers: Nicholas Appleyard, Bennet Hatch, and Sir Oliver Oates, the parson. The rhyme posted in explanation of this attack makes the protagonist Richard ('Dick') Shelton, ward of Sir Daniel, curious about the death of his father Sir Harry Shelton. Having been dispatched to Kettley, where Sir Daniel was quartered, and sent to Tunstall Moat House by return dispatch, he falls in with a fugitive, Joanna Sedley, disguised as a boy with the alias of John Matcham: an heiress kidnapped by Sir Daniel to obtain guardianship over her and to retain his control over Richard by marrying her to him. As they travel through Tunstall Forest, Joanna tries to persuade Dick to turn against Sir Daniel in sympathy with the Black Arrow outlaws, whose camp they discover near the ruins of Grimstone manor. The next day they are met in the forest by Sir Daniel himself, disguised as a leper and returning to the Moat House after his side was defeated at Risingham. Dick and Joanna then follow Sir Daniel to the Moat House. Here Dick confirms that Sir Daniel is the murderer of his father, and escapes injured from the Moat House. He is rescued by the outlaws of the Black Arrow. The second half of the novel, books 3–5, tells how Dick rescues Joanna from Sir Daniel with the help of both the Black Arrow fellowship and the Yorkist army led by Richard Crookback, Duke of Gloucester, the future Richard III of England. The action centre is Shoreby on the North Sea coast, where the Lancastrian forces are entrenched. While shadowing Sir Daniel, Dick and the outlaws encounter another group of spies interested in Joanna: her lawful guardian, Lord Foxham, and his retainers. Dick and his outlaws defeat Foxham in a night skirmish. Foxham in accordance with knightly honor agrees to yield himself to Dick at St. Bride's Cross outside Shoreby the next day. They become fast friends, and Foxham promises Joanna to Dick in marriage after a contemplated seaside rescue. This enterprise fails, leaving Foxham wounded and unable to personally help Dick. He writes Dick a letter of recommendation to the Yorkist leader, Duke Richard Crookback. In book 4, "The Disguise," Dick and his outlaw companion, Lawless, disguise themselves as friars to get into Sir Daniel's Shoreby mansion to visit Joanna. They discover that the next morning Sir Daniel will give Joanna in marriage to his fellow Lancastrian magnate, Lord Shoreby, and word is sent to Ellis Duckworth, the outlaw chief. Complications arise as Lawless gets drunk and Lord Shoreby's spy, Rutter, noses around Sir Daniel's mansion, discovering telltale evidence of Dick and Lawless's intrusion. Dick kills Rutter, and security in the mansion is heightened when his body is discovered. Dick and Lawless end up in the custody of Sir Oliver, who tells Dick that he is free to leave provided the wedding of Lord Shoreby and Joanna takes place as planned. When Black Arrow archers disrupt the wedding, killing the bridegroom, Dick and Lawless are turned over to Sir Daniel. Dick claims sanctuary from Sir Daniel in the abbey church, but, in the end, yields himself and Lawless to a more impartial judge, the Lancastrian magnate, Earl Risingham. Dick gains freedom for himself and Lawless when he produces evidence to Earl Risingham that Sir Daniel is a double dealing traitor. Crookback makes his appearance in book 5. As Dick is leaving Shoreby he sees Crookback holding his own against seven or eight Lancastrian assailants, and assists his victory. Dick's accurate knowledge of the Lancastrian forces in Shoreby aid Crookback in winning the battle that he wages later that day. Dick is also successful as one of Crookback's commanders. Crookback knights Dick on the field of battle and, following their victory, gives him fifty horsemen to pursue Sir Daniel, who has escaped Shoreby with Joanna. Dick succeeds in rescuing Joanna, but loses his men in the process. He and Joanna make their way to Holywood where they are married. In this way Dick fulfills his initial pledge to Joanna to convey her safely to Holywood. In the early morning of his wedding day Dick encounters a fugitive Sir Daniel trying to enter the Holywood seaport to escape to France or Burgundy. Because it is his wedding day, Dick does not want to soil his hands with Sir Daniel's blood, so he simply bars his way by challenging him either to hand to hand combat or alerting a Yorkist perimeter patrol. Sir Daniel retreats but is shot with the final black arrow by Ellis Duckworth who had been following him. Thereafter, Sir Richard and Lady Shelton live in Tunstall Moat House untroubled by the rest of the Wars of the Roses. Lawless is pensioned and settled in Tunstall hamlet, where he does a volte face by returning to the Franciscan order and taking the name, Brother Honestus.

Хронология және география

Романдағы берілген мәліметтерден повесті құрайтын екі оқиғаның уақытын нақты анықтауға болады: 1460 жылдың мамыр айы және 1461 жылдың қаңтары. Маңызды уақыт белгісі – 30 желтоқсан 1460 жылы болған Уэйкфилд шайқасы, оны Стивенсон 3-томның бірінші тарауында сипаттаған. 1461 жылдың қаңтарында Ричард Крукбек (кейін Англияның Ричард III) Гүлдер соғысында белсенді, ересек адам ретінде бейнеленгендіктен, Стивенсон мынадай түсіндірме береді: «Бұл оқиғаның уақытында Ричард Крукбек Глостер герцогы бола алмаған; бірақ оқушының кешірімімен, оны осылай атауға рұқсат етіледі». Ричард 1452 жылы туған, демек, осы оқиға кезінде оған 8 жас болған. Кейінірек жазылған түсіндірмеде бұл мәселе тағы да назарға алынады: «Ричард Крукбек осы күні [яғни 1461 жылдың қаңтары] шынымен де жас болған». Стивенсон Уильям Шекспирден үлгі алып, Ричардты Глостерді Гүлдер соғысының ертерек кезеңіне енгізіп, оны қатал, дөңгелек адам ретінде көрсетеді. Стивенсон: «қорқынышты дөңгелек». («Генрих VI», 2-бөлім; «Генрих VI», 3-бөлім; және «Ричард III» қараңыз). Бұл бейнелеу Тюдор мифінмен тығыз байланысты, бұл дәстүр Ричардты Глостерді тым жамандап, барлық Англияның XV ғасырын Тюдор дәуірінің заң мен тәртібімен салыстырғанда қанды, варварлық хаос ретінде көрсетті. 1948 жылғы «Қара жебе» фильмінде Ричард Глостер романдағыдан гөрі жақсы жағдайда бейнеленген, бұл Пауль Мюррей Кендалдың оны ақтау жұмысына көңіл бөлуге мүмкіндік берді (Кендалл, «Ричард III», 1956). Ричардқа «сен одан да мейірімдісің» делінгенде, ол әзілмен мұндай қауесет оның «намысын» жоятынын айтады – Тюдор мифін қайта қарастырылуда ма? Стивенсон Ричард Крукбектің кейіпкерін ұнатып, оның туралы қайтадан жазуға ниеттенгенін білдірді. Стивенсон «Қара жебе» романына және Ричард Крукбекке сілтеме жасай отырып, «Қара зымыран» фразасын Сидни Колвинге жазған хатында қолданды, бұл хат «Жас адамдар» журналында «Қара жебе» романының соңғы бөлімі жарияланған айда (1883 жылдың қазаны) жазылған.

From the information given in the novel two time references for the two blocks of action that constitute the narrative can be pinpointed: May 1460 and January 1461. The important time indicator is the Battle of Wakefield, 30 December 1460, which Stevenson describes in the first chapter of Book 3: It is because Richard Crookback (later Richard III of England) is presented as an adult active in the Wars of the Roses in January 1461 that Stevenson provides the footnote: "At the date of this story, Richard Crookback could not have been created Duke of Gloucester; but for clearness, with the reader's leave, he shall so be called." Richard was born in 1452, so he would have been merely 8 years old at the time of this story. A later footnote emphasises this again: "Richard Crookback would have been really far younger at this date [i. e. January, 1461]." Stevenson follows William Shakespeare in retrojecting Richard of Gloucester into an earlier period of the Wars of the Roses and portraying him as a dour hunchback—Stevenson: "the formidable hunchback." (See Henry VI, part 2; Henry VI, part 3; and Richard III.) This characterisation closely follows the Tudor myth, a tradition that overly vilified Richard of Gloucester and cast the entire English Fifteenth century as a bloody, barbaric chaos in contrast to the Tudor era of law and order. The 1948 film The Black Arrow portrays Richard of Gloucester in a more favourable light than in the novel, somewhat anticipating the work of Paul Murray Kendall to rehabilitate him (Kendall, Richard III, 1956). When Richard is told he is "more than kind," he replies jokingly that such rumours would ruin his [bad] "reputation": the revision of the Tudor myth? Stevenson liked his characterisation of Richard Crookback, and expressed his desire to write about him again. Stevenson alludes both to his novel The Black Arrow and Richard Crookback with the phrase "the Sable Missile" in a letter he wrote Sidney Colvin in the month the final instalment of The Black Arrow appeared in Young Folks (October 1883):

5-томның басты оқиғасы болып табылатын Шорби шайқасы Гүлдер соғысындағы Сент-Олбанстың бірінші шайқасынан үлгі алынған. Тарихта да, романда да бұл шайқас Йорк әулеті үшін жеңіске айналды. Шорбидегі аббат шіркеуінің болуы 1471 жылдың 4 мамырында болған шайқастан кейін Ланкастерлер пана іздеп келген Теуксберидің аббат шіркеуін еске салады. «Прологта» Стивенсон «Қара жебе» романындағы Тунсталлдың нақты жер екенін айтады: «Тунсталл ауылы сол кезде, ескі Генрих VI патшаның тұсында, бүгінгідей көрініс тапқан». Англияның оңтүстік-шығысындағы Суффолк қаласында, Ипсвичтен 18 миль солтүстік-шығыста, Солтүстік теңізден 10 мильден аз жерде «Тунсталл» орналасқан. Стивенсон отбасы 1873 жылы Саффолкке сапар шеккен. Осы Тунсталл, Саффолк қалаларының атаулары романдағы атауларға ұқсас болуы бұл Стивенсонның Тунсталлы екендігін көрсетеді: Кеттли, Ризингхэм және Фокхэм, шын мәнінде, Кеттлбург, Фрэмлингхэм және Фарнхэм. Шорби мен Холивудтың орналасқан жерлері тиісінше Орфорд пен Лейстон болуы мүмкін. Орфорд Солтүстік теңізде орналасқан және Фрэмлингхемге солтүстік-батысқа қарай баратын жолмен байланысқан («Ризингхемнен Шорбиге дейінгі жол»), ал Лейстон да Солтүстік теңізде, романдағы Холивуд сияқты ортағасырлық аббатханамен орналасқан. Романның 1-томда көп кездесетін Тиль өзені шын мәнінде Дебен өзені. Дебен өзені Кеттлбургке жақын жерде ағады. Басты кейіпкер Ричард Шелтонның аты мен оның мұрасы Тунсталл, шын мәнінде тарихи тұлға – сэр Ричард Тунсталдың аты мен атағы болды. Ол Ланкастерлік және Англия королі Генрих VI-ның жақтасы ретінде 1465 жылдан 1468 жылға дейін Едуард IV билігінің алғашқы кезеңінде йоркшілдерге қарсы Харлех қасқын ұстады. Керісінше, «Қара жебе» романының соңында Тунсталлдың салт аттысына айналған Ричард Шелтон – берік йоркист. Романдағы тағы екі анахронизм – сэр Оливер және басқалар «Симнел» және «Волсингхемдер» туралы «Қара жебе» қауымдастығының ұйымдастырушылары ретінде айтады. Ламберт Симнел Генри VII (1485–1509) тұсында көтерілістің басты нүктесі болды, ал «Волсингхемдер», Стивенсонның Вудвиллдерді қайта атауы, 1464 жылдың мамыр айынан кейін ғана Эдуард IV Елизавета Вудвиллге үйленгеннен кейін ғана рөл атқарған болар еді.

The Battle of Shoreby, a fictitious battle that is the main event of Book 5, is modelled after the First Battle of St Albans in the Wars of the Roses. This battle in history as in the novel was a victory for the House of York. The presence of an abbey church in Shoreby is reminiscent of the abbey church of Tewkesbury to which the Lancastrians fled for sanctuary after the battle on 4 May 1471. In the "prologue" Stevenson intimates that the Tunstall of The Black Arrow is a real place: "Tunstall hamlet at that period, in the reign of old King Henry VI., wore much the same appearance as it wears today." In south east Suffolk, England, 18 miles NE of Ipswich, less than 10 miles from the North Sea a "Tunstall" is located with an accompanying forest. Stevenson and his family had visited Suffolk in 1873. The similarity of place names near this Tunstall, Suffolk to place names in the novel also suggest that this is Stevenson's Tunstall: Kettley, Risingham and Foxham are probably Kettleburgh, Framlingham and Farnham in actuality. The identities of Shoreby on the Till and Holywood are probably Orford and Leiston respectively. Orford is on the North Sea and is joined to Framlingham by a road going to the northwest (the "highroad from Risingham to Shoreby"), and Leiston is also on the North Sea with a medieval abbey like Holywood of the novel. The River Till, which figures largely in book 1 of the novel, would then be the River Deben in actuality. The River Deben flows near Kettleburgh. The name of the main character Richard Shelton and his inheritance, Tunstall, were the name and title of an actual historical personage, Sir Richard Tunstall. He, as a Lancastrian and ardent supporter of King Henry VI of England, held Harlech Castle against the Yorkists from 1465 to 1468 during the first part of Edward IV's reign. In contrast, Richard Shelton, who becomes the knight of Tunstall at the end of The Black Arrow, is a staunch Yorkist. Two other anachronisms in the novel are Sir Oliver and others speaking of "Simnel" and "the Walsinghams" as suspected organizers of the Black Arrow fellowship. Lambert Simnel was the focus of rebellion in Henry VII's reign (1485–1509), and "the Walsinghams," Stevenson's renaming of the Woodvilles, would have played a part only after May 1464, when Edward IV married Elizabeth Woodville.

Сын

Стивенсон өзінің "Қара жебе" шығармасын алғашқы сыншысы ретінде бағалап, оны ежелгі ағылшын тіліндегі диалогтарына сілтеме жасай отырып, "тұншықты" деп атады. 1883 жылдың мамыр айында Х.Е. Хенлиге жазған хатында Стивенсон: "Грипп мені жақсылап шаршатып жіберді; күшім қалмады, басым ауырады. Сондықтан, жақсы "Қызыл Арыстан" тавернасының иесі тағы бір "Қасаптың ұлы" туралы өтініш білдіргенде, мен өзімді "Не ойлайсың?" деп сұрадым. Түшерриге, әрине! Иә, дос, тұншықтың толық хикаясы. Әрбір тұшер мені тегін тұшерлейді, егер бұл нәрсенің құны бір тұшерге де тұрмаса, мен тұшерлей берсін! "Қара жебе: Тунсталл орманның ертегісі" – оның аты: тұш! Келеке! Бұл сыншы мен автордың "бірге тіршілік етуін" және "ошақтың" символы ретінде "үйді" білдіреді. Стивенсон өзінің шығармаларының жоспарланған он төрт томдық Эдинбург басылымы үшін "Қара жебе" кітабына кіріспе жазудан бас тартқанын мәлімдеді, бірақ оның әйелі Фанни 1905 жылғы оның шығармаларының Биографиялық басылымы үшін оны жазды. "Қара жебе" Стивенсон ұнатпаған "Доктор Джекилл және мистер Хайдтың ерекше жағдайы" сияқты жақсы компанияда. "Қара жебе" романына 137 жылдық тарихында әдеби сыншылар тарапынан сирек мақтаулар айтылды, бірақ романшы Джон Галсворси оны "орта ғасырлық дәуірдің басқа да көркем әдебиеттерге қарағанда көбірек тірі суреттемесі" деп жазды. Бұл Стивенсоннің өзінің "Қара жебе" романына наразылығынан және оның "тұншықты" деп атаған нәрсесіне деген көзқарасын дұрыс түсінбеуінен туындады. 2003 жылғы Signet Classic басылымының кіріспесінде профессор Гэри Хоппенстанд "Қара жебе" кітабының бағасы төмендеуін, оның "Қазына аралынан" "көбірек психологиялық тереңдігі бар, бай роман" екенін айтады: "Дегенмен, "Қара жебе" кітабын Стивенсоннің готикалық шедеврі "Доктор Джекилл және мистер Хайдтың ерекше жағдайы" сияқты бай психологиялық роман ретінде қарағандар, адам жағдайының күрделілігіне түсінік беретін құнды тәжірибе алады".

Анотацияланған басылым

2007 жылдың 18 желтоқсанында "Penguin Books" баспасы Джон Сазерлендтің кіріспесі мен түсіндірмелерімен "Қара жебе" ромасының тұңғыш түсіндірмелі басылымын жариялады. Сазерленд осы басылымда кітап туралы ағылшын тіліндегі Уикипедия мақаласын еске алады. Кітаптың мұқабасында Ланкастер және Йорк үйлері үшін қызыл және ақ раушанмен шайқасқан екі он бесінші ғасырдың әскері бейнеленген. Мұқабадағы ақ раушан қызыл раушандан ірілеу, бұл әңгіме соңында Йорк әулетінің басымдығын көрсетеді. Сурет роман атауының символдық бейнесін ұсынады.

Комикстер нұсқасы

1946 жылдың қазан айында Нью-Йорктегі «Гилбертон» компаниясы «Қара жебе» романының Classics Illustrated комикс нұсқасын «№ 31» деп шығарды. 1964 жылы Мексикадағы «Сей / Новаро» баспасы «Tesoro De Cuentes Clasicos» жинағының #89 санында «La Flecha Negra» комикс бейімдемесін жариялады.

Бастапқы қолжазба және мәтіндік тарих

Роберт Луис Стивенсонның түпнұсқа қолжазбаларының жартысы жоғалып кетті, оның ішінде «Қазына аралы», «Қара жебе» және «Баллантрейдің шебері» кітаптарының қолжазбалары да бар. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде (1914-1918) оның мұрагерлері оның құжаттарын сатты; олардың көп бөлігі 1918 жылы аукционда сатылды. 1883 жылы «Жас адамдар: нұсқаулық және ойын-сауық әдебиетіне арналған ұлдар мен қыздар газеті» журналының 22-23 томдарында, 1883 жылғы маусым-қазан айларында алғаш рет жарияланған мәтін Оңтүстік Каролина университеті арқылы қолжетімді болды. Стивенсон 1888 жылы кітап ретінде басып шығару үшін 1883 жылғы мәтінін өзгертті.

Цифрлық басылымдар

1883 жылғы «Қара жебе» романы «Жас адамдар: білім беру және ойын-сауық әдебиеті» журналының 22-23 томдарында, 1883 жылғы маусымнан қазанға дейін бөлім-бөлім жарияланды.