Кіріспе

Сэр Гарри Пейджет Флэшмен – Томас Хьюздің (1822–1896) жартылай автобиографиялық «Том Браунның мектеп күндері» (1857) және кейіннен Джордж Макдональд Фрейзердің (1925–2008) жасаған ойдан шығарылған кейіпкері. Гарри Флэшмен Фрейзердің 12 кітаптан тұратын сериясында, жиынтығында «The Flashman Papers» деп аталады, мұқабалары Артур Барбоза мен Джина Д’Ахилленің суреттерімен безендірілген. Флэшменді 1975 жылы Ричард Лестер түсірген «Royal Flash» фильмінде Малкольм Макдауэлл сомдады. «Том Браунның мектеп күндері» (1857) романында Флэшмен Том Браунды қудалаған, әрі мас болғандықтан мектептен қуылған, сосын жай ғана із-түзсіз жоғалып кеткен белгілі бір Регби мектебінің бұзақысы ретінде бейнеленген. Фрейзер Флэшменнің кейінгі өмірінің тарихын жазуға шешім қабылдады, онда мектеп бұзақысы «даңқты Виктория дәуірінің сарбазы» ретінде танылады, ол 19 ғасырдың көптеген соғыстарын және Ұлыбритания империясының оқиғаларын бастан өткеріп, Ұлыбритания армиясында жоғары шенге көтеріліп, ұлы батыр ретінде даңққа ие болады, бірақ сонымен қатар «құқықсыз, жалғаншы, алаяқ, ұры, қорқақ – және, иә, исіне басушы» болып қала береді. Флэшменнің өлімінен кейін ғана табылған деп есептелетін қағаздарында ол өзінің арсыз мінез-құлқын толыққанды ашып жазады. Фрейзердің Флэшмені – қауіптен жиі қашатын антигерой. Дегенмен, сәттілік пен айла-шарғының арқасында ол әрбір кітапты батыр ретінде аяқтайды.

Флэшменнің шығу тегі

Фрейзер Флэшманның өмір сүру мерзімін 1822 жылдан 1915 жылға дейін және туған күнін 5 мамырға белгіледі. Ол сондай-ақ Флэшманның бірінші және орта есімдерін берді, себебі Хьюздің романы Флэшманға тек бір есім берген болатын. Ол есімдерді Англсидің 1-ші маркизі Генри Пейджетке ирониялық сілтеме жасау үшін пайдаланды. Пейджет Ватерлоо шайқасының батырларының бірі болды, ол Веллингтон герцогінің ағасы Генри Уэлслиді алдап, кейіннен – сол кезеңнің ең танымал дауларының бірінде – Уэлсли оны адалдықтан айнығандықтан ажырастырғаннан кейін, Леди Англсиге үйленді. «Флэшман» романында Флэшман өзінің арғы атасы Джек Флэшманның Америкада ром, құлдар және «пираттықпен де айналысқан болуы мүмкін» деп айтады, осылайша отбасының байлығын жинаған. Байлыққа қарамастан, Флэшмандар «ешқашан лайықты емес еді»; Флэшман күндік жазушы Генри Гревиллдің «бірқатар ұрпақтар бойы, гүлдің түбіндегі тыңайтқыш сияқты, олардың нашарлығы көріне берді» деген пікірін келтіреді. Гарри Флэшманның толығымен ойдан шығарылған әкесі Генри Бакли Флэшман «Қара Аякс» (1997) романында пайда болады. Британдық атқыштар әскерінің батыл жас офицері Бакли 1809 жылы Талавера шайқасында жарақаттанды, содан кейін боксшы Том Молиноға (чемпиондыққа таласқан алғашқы қара нәсілді адам) демеушілік етіп, «әлеуметтік өмірге» жол ашты. Кейін бұл кейіпкер Флэшманның анасы, Леди Алисия Пейджетке, нақты Англси маркизінің туысына үйленеді. Хабарласады, Бакли Парламент мүшесі де болған, бірақ «Реформа кезінде жарамсыз деп танылды». Саясаттан басқа, Флэшман кейіпкерінің ішімдік ішу, түлкі аулау (атпен) және әйелдерге деген қызығушылығы бар.

Кейіпкер

Флэшмен - ірі денелі, бойы 2 метр, салмағы 82 килограмм шамасындағы адам. "Флэшмен мен жолбарыс" романында ол өзінің немерелерінің бірінің жас кезіндегі өзіне ұқсас қара шашы мен көзі бар екенін айтады. Оның қара түсті болуы оған паштун болып көрінуге (жасырыну үшін) мүмкіндік берді. Ол тек үш табиғи қабілеті бар екенін мәлімдейді: атқа міну шеберлігі, шетел тілдерін оңай меңгеру және әуесқойлық. Ол көп еңбектенгеннің арқасында (Регби мектебінде спортқа қатысу үшін оған қолдау қажет болды және регби ойнаудан қорқып жүрді) крикетте шеберлікке жетеді. Қалауынша, адамдарды өз тарапына тарта алады және өзінен жоғары тұрғандарға құлшынбай мақтау айтуға өте шебер. Ол өзінің "Жазбаларында" мойындағандай, Флэшмен - қорқақ, қауіп болса, одан қашуға тырысады және кейде үрейге келіп қалады. Оның әлсіздігін жасырудың бір артықшылығы бар: қорқып қалғанда беті ақ емес, қызыл болады, сондықтан оны батылдықпен, ашумен немесе қуанышпен толған деп қателеседі. Регби мектебінен мас болғандықтан қуылғаннан кейін жас Флэшмен оңай өмір сүруді көздейді. Ол бай әкесінен сәнді 11-ші жеңіл драгун полкіне офицерлік шен сатып алуға рұқсат сұрайды. Лорд Кардиган басқаратын 11-ші полк, кейін Жеңіл бригада шабуылына қатысқан, Үндістаннан оралған және жақын арада шетелге жіберілмейді. Флэшмен 11-ші полк ұсынған әлеуметтік өмірге толыққанды қатысады және Кентербери қоғамының белгілі бір тұлғасына айналады. 1840 жылы полк көк және қызыл түсті әсем киім киіп, гусарларға айналады, бұл Флэшменге әскери мансабының соңына дейін әйелдердің назарын аударуға көмектеседі. Француз куртизанкасы үшін басқа офицермен болған дуэль оның Шотландиядағы Пейсли қаласына уақытша орналасуына себеп болады. Ол жерде ол бай тоқыма өндірушінің қызы Эльспет Моррисонмен танысып, оны күштеп үйленуге мәжбүр етеді (оның жеңшесі тарапынан қамшымен ұру қорқынышымен). Бірақ қарапайым кәсіпкердің қызына үйлену оны 11-ші гусар полкінен ауыстырып жібереді. Ол Шығыс Үндістан компаниясының армиясында мансап жасау үшін Үндістанға жіберіледі. Айырықша тілдік қабілеті мен жағымпаздығының арқасында ол генерал-губернатордың назарына ілігеді. Губернатор оған (ешқандай қаламаған) генерал Эльфинстоунның Ауғанстандағы көмекшісі болуын тапсырады. Флэшмен Кабулдан шегіну кезінде (Викторияның билігіндегі британ әскерінің ең ауыр жеңілісі) таза сәттілік пен еңбек етпейтін қорқыныштың арқасында аман қалады. Ол еңбек етпеген батырға айналады: Пайпер фортының қорғаушысы, онда ол жалғыз тірі қалған ақ адам, және оны жеңіп шыққан әскерлер туды ұстап, жаудың мәйіттерімен қоршап алады. Әрине, Флэшмен фортқа кездейсоқ келді, шайқасқа қатыспай, үрейге келіп құлап, бағыныстысы оны тұрып, қарсы тұруға мәжбүр етті және толық қорқақ екені анықталды. Ол туды қорғауға емес, тапсыруға тырысқан. Бақытымызға орай, барлық куәгерлер өлтірілді. Бұл оқиға Флэшменнің өміріне бағыт береді. Келесі 60 жылға жуық уақыт бойы ол 19-ғасырдың көптеген ірі әскери қақтығыстарына қатысады, әрқашан өз міндетін орындаудан қашуға тырысқанмен. Ол өзінің батырлығымен танылғандықтан жиі қауіпті жұмыстарға таңдалады. Ол көптеген танымал адамдармен кездеседі және сол кезеңнің ең ауыр әскери апаттарынан аман қалады (Бірінші ағылшын-афған соғысы, Жеңіл бригада шабуылы, Каунпур қоршауы, Кіші Бигхорн шайқасы және Исандлуана шайқасы), әрқашан батырлық лаврлармен шығады. Оның соңғы оқиғасы шамамен 1900 жылы Боксерлер көтерілісіне қатысқан кезде болды. Ол 1915 жылы қайтыс болды. Өзінің қорқыныштылығына қарамастан, Флэшмен қажет болған кезде күресуге шебер. Ол қауіптен мүмкіндігінше қашып, ешкім көрмеген кезде қашып кетсе де, Пайпер форты оқиғасынан кейін ол әдетте қорқынышын бақылайды және көбінесе батыл әрекет етеді. Әр кітапта Флэшменмен күресуге немесе басқа да қатал әрекеттерді орындауға тура келетін бір немесе бірнеше оқиғалар бар, және ол оны аяқтауға жеткілікті уақыт ұстайды. Мысалы, оған атақты шабуылға шыққан Жеңіл бригаданы сүйемелдеуді тапсырады және орыс оқ-дәрілеріне дейін жүреді. Алайда, осы "батырлық" әрекеттердің көпшілігі оның мүлдем басқаша мүмкіндігі болмаған кезде ғана жасалады және басқа ештеңе жасамаса, ол қорқақ ретінде ашылып, қоғамдағы құрметке ие мәртебесін жоғалтады немесе дезертирлік үшін атуы мүмкін. Ол жазасыз қалу үшін қорқақ болып әрекет ете алатын болса, ол әрқашан солай істейді. Флэшмен куәгерлердің алдында бірнеше рет ғана қорқынышқа бой алдырады және оны ешқашан ұстай алмайды. Пайпер фортын қоршау кезінде бірінші романда Флэшмен соңғы шабуыл басталғанда төсегінде жылап жатыр; осының куәсі қайтыс болады. Ол Раджа Брукпен бірге пираттармен шайқас кезінде құлап, жылайды, бірақ шу оның жылауын жабады, және ол теңізшілерден тұратын шабуыл тобына басшылық етуге жетеді (өзін оқтан сақтау үшін топтың ортасына орналасады). Жеңіл бригада шабуылынан кейін ол батареядағы шайқастан үрейлене қашады, бірақ қателікпен толық орыс полкіне шабуыл жасайды, осылайша батырлық беделін арттырады. Көптеген кемшіліктеріне қарамастан, Флэшмен өз заманының байыпты байқаушысы ретінде бейнеленеді ("Мен кейбір жағдайларда көптеуін көрдім"). The Economist газеті Джордж Макдональд Фрейзердің қайтысы туралы хабарлағанда, реалистік көрегенділік ("басқа ештеңе болмаса") Флэшменмен оның авторының ортақ қасиеті екенін айтты.

Фильм

1975 жылы Малкольм Макдауэлл Ричард Лестер режиссерлік еткен "Royal Flash" фильмінде Гарри Флэшмен рөлінде ойнады.

Басқа еңбектердегі сілтемелер

Хьюздің немесе Фрейзердің бұл туралы білгені белгісіз, бірақ «Флэшмен» есімінің әдебиетте алғаш рет 2 ғасырда, Лукианның «Шын оқиға» повесінде Күннің елшісі ретінде кездесетіні мәлім. Джексон Спид естеліктерінде Роберт Пичер Джексон Спид кейіпкерін жасау үшін Джордж Макдональд Фрейзердің Флэшменінен көптеген элементтер алды. Флэшмен сияқты, Спид әйелдерге құмар және қорқақ, бірақ айналасындағылар оны лайықсыз батыр ретінде көреді. Пичер Фрейзердің «табылған» естеліктер әдеби тәсілін де қабылдайды. Ағылшын Флэшменінен ерекшелігі, Спид – америкалық, ол Мексика-Америка соғысы, АҚШ Азамат соғысы және 19 ғасырдың басқа да америкалық қақтығыстарына қатысқан. Жазушы Кит Лейдлер «Картон шежіресінде» Флэшмен туралы жаңа көзқарас ұсынды, Флэшменнің Чарльз Диккенстің «Екі қаланың әңгімесі» классикалық туындысының батыры Сидней Картонның заңды емес ұлы екенін ашты. Лейдлер Сидней Картонның гильотинаның алдында ойын өзгертіп, өлімнен құтылып, Француз революциясының қорқыныштары арқылы адасқан және махаббатқа толы саяхатқа шығады. Осы кезеңде ол британдық және француздықтарға тыңшылық жасайды, Дантонның өліміне себепкер болады, Робеспьерді атып өлтіреді және үйленген дворян әйелінің «Лестерширдегі» шөптер арасындағы қарым-қатынасын еске алады, нәтижесінде 1822 жылдың 5 мамырында «Флэшмен» атты ұл дүниеге келеді. Сэнди Митчеллдің «Уорхаммер 40,000» комиссары Циафас Кейн кейіпкері Флэшменнен шабыттанған. Комикстерде жазушы Джон Острендер «Өзін-өзі өлтіруші отряд» сериясындағы қорқақ жау капитан Бумерангтың бейнесі үшін Флэшменді үлгі еткен. Серияның соңғы санының хаттар бетінде Острендер бұл ықпалды тікелей мойындайды. Капитан Бумеранг кейіпкерінде Флэшменнің әйелдермен сәтті қарым-қатынасы байқалмайды. Ким Ньюманның «Қанды қызыл барон» (Anno Dracula сериясының бөлігі) атты альтернативті тарих романында Флэшмен кейіпкердің ішкі монологында арсыз офицердің мысалы ретінде келтіріледі. Кейінгі «Аквариус» повесінде (1968 жылғы, Флэшмен қағаздарының бірінші томы жарық көрмес бұрын бір жыл бұрын) Лондон университетіндегі ойдан шығарылған Сент-Бартольф колледжінде Гарри Пейджеттің Флэшмен асханасы болған, бірақ жақында оның атауы кампустағы белсенділерді басу үшін Че Гевара залына өзгертілді. Флэшменнің портреті (аты жоқ, бірақ анық аялдамасы мен ерекшеліктері бар) С. М. Стирлингтің «Пешавар лансерлері» атты альтернативті тарих романының басты кейіпкерінің үйінде ілінген: отбасы Флэшмен сияқты Пайпердің бекінісін ұстаған ата-бабасы болғанын мәлімдейді; басты кейіпкер өзінің жалғыз дағдылары атқа міну және тілдер екенін айтады және оның қызметінде «Ибраһим Хан» (Флэшменнің ауған қан бауыры және қызметшісі Ильдерим Хан) бар; кітаптың соңында ол Флэшменнің «Флэшмен және Аждаһа» романынан ұрлаған сипаттамасына сәйкес келетін «қара нефрит шахмат жиынтығында» Еврей Елиаспен ойнайды; кітаптың басты қарсыласы Игнатьев, Флэшменнің орыс жауы Николай Игнатьевқа сілтеме. Стирлингтің Флэшменге жасаған тағы бір сілтемесі оның «Ли бригадасының шабуылы» атты қысқа әңгімесінде кездеседі, ол альтернативті тарих антологиясында жарияланды. Альтернативті генералдар (1998, Гарри Тертлдоувтің редакторы). Мұнда сэр Роберт Ли – Қырым соғысындағы британдық генерал, ол офицерге, әрине, Флэшманға (шерешекті шалбар, шайқаста команч сияқты жүреді) Жеңіл бригаданың жақсы жоспарланған шабуылына қатысуға бұйрық береді. Флэшмен шабуыл кезінде қаза табады, Ли оны тек жүйкелілік деп санайтын нәрсеге қарамастан, батылдық көрсетеді. Осы нұсқада Флэшмен қайтадан батыр болып шығады. Бірақ – ол өзі айтқандай, ол өлген батыр. Терри Пратчетт Флэшмен сериясының жанкүйері болды және Диск әлемі кейіпкері Ринсвинд – тілге шебер, қауіптен үнемі қашып жүретін, бірақ жағдайға байланысты күмәнді батыр ретінде пайда болатын, сондықтан ол одан әрі қауіпті кәсіпорындарға таңдалады. Бұл жағынан ол Флэшменге ұқсайды, бірақ басқа жағынан мүлдем өзгеше. «Ринс» сөзі жылдам қозғалатын нәрсені білдіреді, сондықтан «Ринсвинд» – бұл Апаштар Флэшменге берген «Желді жоятын жылдамдықпен жүретін ақ атты» деген атаудан қысқартылған атау болуы мүмкін. Диск әлемі романы «Пирамидалар» Анк Морпорк Ассасиндер Гильдиясы мектебінің бұрынғы басшысы Флимоэ кейіпкерін бейнелейді, ол Том Браунның Мектеп күндерінен Флэшменнің бастапқы нұсқасының пародисі (жаңа оқушыларды «тостау» сияқты). Ассасиндер Гильдиясының жылнамасында және күнделігінде Флимоэ «сенімсіз өтірікші және сәтсіз басшы» болып өскенін айтады. Оның аты «Speedicut» және «Flymo» (екісі де газон шабу машинасының брендтері) сияқты. The Guardian газетінің 2011 жылғы 14 мамырдағы редакторы Дэвид Камеронды «Флэшмен» деп атау туралы мақаласы Гарри Флэшменнің авторлық стилінде жазылған және Флэшменнің баяндамасымен берілген. Флэшменнің ұлы Гарри II «Көлеңкелі адамдардың әңгімелері» сериясы үшін жазылған кейбір қысқа әңгімелерде кейіпкер ретінде пайда болады. Ол алғаш рет сегізінші томда пайда болды. Оның ұлы әкесінің көптеген қасиеттерін мұра еткен, бірақ одан кем қорқақ көрінеді. Флэшмен Эрик Николдың «Таулы Дикенс» романында маңызды емес кейіпкер ретінде пайда болады. Бұл роман Фрэнсис Дикенс туралы ойдан шығарылған әңгіме және Флэшмен кітаптары сияқты, табылған естелік түрінде жазылған. Флэшмен Питер Брайанның «Солтүстік және Оңтүстік Снукс» және «Снукс президенттің адамы» романдарында кейіпкер болады. Бұл кітаптардың басты кейіпкері Снукс, ол Том Браунның Мектеп күндерінен тағы бір кейіпкер. Брайанның кітаптарында Снукс АҚШ Азамат соғысына қатысады және Гарри Флэшменнің атын пайдаланып өзінің кім екенін жасырады. Осылайша, Флэшменге жатқызылатын оқиғалар шындығында Снуксқа орын алады. Pax Pamir ойынында, Ұлы ойын туралы ойын картасында Флэшменнің картасы бар. Бірінші Флэшмен романында ол Бірінші Ағылшын-Ауған соғысы үшін Ауғанстанда болады және Кабулдан британдықтардың шегінуіне қатысады. Комикстер суретшісі Майк Дорей «The Victor» комиксі үшін Флэшменнің үлгісімен жасалған «Cadman the Fighting Coward» кейіпкерін жасады. Джеральд Кадман, бұрынғы Принц Руперт атты әскерінің «43-ші шайқас атты» офицері, Бірінші дүниежүзілік соғыста қорқақ және адал емес офицер болды. Флэшмен сияқты, оның қорқақтығы оған көптеген медальдар ұтуға кедерес болмады, соның ішінде Виктория кресі, DSO, MC және әртүрлі шетелдік ордендер, олардың ешқайсысын ол лайықты алмады.