Кіріспе

Америкалық Азамат соғысы шайқасы
Америка Азамат соғысы кезінде болған шайқас

Конфедерация Уильямсбургке шегінді
|жауынгер1= (Одақ)
|жауынгер2= (Конфедерация)
|бас қолбасшы1= Джордж Б. МакКлеллан
|бас қолбасшы2= Джон Б. Магрудер, Джозеф Е. Джонстон
|күш1=шамамен 58 000, 102 670-ке дейін өсті
|күш2=72 379
|зардап1=182
|зардап2=300

Йорктаун қорғаушылары, генерал-майор Джон Б. Магрудер басшылығымен, бастапқыда 11–13 000 сарбазды құрады; Конфедерация күштерінің қалған бөлігі, генерал Джозеф Е. Джонстонның бас қолбасшылығымен, Вирджиния штатының шығысындағы Калпепер, Фредериксбург және Норфолк қалаларында тарап орналасқан. Магрудер Йорктауннан Йорк өзені арқылы, Уорвик өзені арқылы, Джеймс өзенінің Мулбери нүктесіне дейін қорғаныс желісін салды (1781 жылы Корнуоллис қазған кейбір траншеяларды да пайдаланды) және түбітманы толығымен жабуға мүмкіндік берді, бірақ сол кезде ол қорғаныс құрылыстарының ешқайсысын жеткілікті түрде қамтамасыз ете алмады. Бұл "Уорвик желісі" деп аталды. Макклелланның жоспары генерал-майор Сэмюэл П. Гейнцельманның III корпусын Йорк өзені маңындағы траншеяларда Конфедерация әскерлерін ұстап тұруға, ал бригада генералы Эразм Д. Киестің IV корпусын Конфедерацияның оң жағын қоршап алып, олардың байланыс жолдарын кесіп тастауды көздеді. Макклеллан мен оның штабы Магрудер желісінің ауқымын білмегендіктен, Конфедерация күштері Йорктаунға жақын жерде ғана шоғырланған деп есептеді.

Одақтың алға жылжуы және Лидің диірмені

1862 жылғы 4 сәуірде Одақ әскері Магрудердің алғашқы қорғаныс шебін бұзып өтті, бірақ келесі күні оның тиімді Уорвик шебіне тап болды. Жердің сипаты Конфедерация күштерінің нақты орналасқан жерін анықтауды қиындатты. Макклелланның бағалауынша, қорғаныс шебінде 15-18 мың конфедерат әскері болған. Магрудердің сарбаздарының айтуынша, ол күшін жауға көбірек көрсету үшін әскерін әртүрлі бағыттарда қозғатып отырған. Луизианалық сарбаз күнделігіне: «Бүгін таңертең бізді «ұзақ дабылмен» шақырып, күні бойы жол жүрдік, көрінетіндей, жауға барынша көп нүктелерде көрінуден басқа мақсатымыз жоқ еді», - деп жазған. Бірақ Магрудердің өзінің есептерінде мұндай деректер жоқ. Магрудердің алдауы туралы хабар Ричмондқа жетті, Мэри Честнат күнделігінде: «Ол Макклелланның алдында он мың адамын шырақтар сияқты ойнатып, оны толығымен жаңылыстырды, бұл керемет нәрсе болды», - деп жазды. 6-7 сәуірде Макклеллан (Магрудердің күшеюін ескере отырып) Йорктаунда 30 мың әскер бар екенін бағалады. Әскерлер келуін жалғастырды, ал 20 сәуірде Макклеллан «80 мыңнан астам» адам Йорктауда екенін мәлімдеді. Макклелланның қолдығында бес дивизия болды және ол екі бағытта жылжыды. Кейстің басқаруындағы екі дивизиядан тұратын 4-ші корпус Ли Миллге қарай жылды, ал Хайнцелманның басқаруындағы екі дивизиядан тұратын 3-ші корпус Йорктаунға қарай жылды. Ол соңғы дивизиясын (Седжуик) резервте қалдырып, кез келген бағытқа жіберуге дайын болды. Кейстің корпусының жетекші дивизиясы, бригадир генерал У. Ф. Смит басқаруымен, 5 сәуір күні түстен кейін Ли Миллдегі жағдаймен байланысқа түсті. Смиттың қолында Дэвидсон мен Хэнкок бригадалары және Уилер батареясы болды, ол жаудың басым артиллериясын басуға тырысты. Ол атыстан жеңіліп, Макклелланның Кейске «тек штыкпен болса да, бар күшімен шабуылдауды» бұйырғанына қарамастан, Уорвик сотына қайта шегінді. 3-ші корпус тікелей Йорктаунға қарай жылды, бірақ ауыр артиллерия атысымен тоқтатылды. Сол күні кешке Макклеллан екі бригадаға жаудың барлық шебі бойынша жүруді бұйырды. Келесі күні (6 сәуірде) Хэнкок пен Бернс өз бригадаларының бөліктерін алып, жаудың отын ашуы үшін бүкіл майданды басып өтті. Хэнкок 6-шы Мэн және 5-ші Висконсин жұмыскерлерін солдан оңға, ал Бернс оңнан солға қарай жылжытты. Бұл өзендегі үзіліс шабуылға оңай түсетіндей емес екенін көрсетті. Сол күні кешке үлкен дауыл басталды, ол 10 сәуірге дейін барлық әскерлердің қозғалысын тоқтатты. Шабуылға әлсіз нүктені табу үшін қосымша барлаулар бұйырылды, ал 9 сәуірде Хэнкок Магрудердің Уорвикті кеңейтіп, жақын жерде су кедергісін жасаған Бірінші бөгеттің айналасын барлау жүргізді. Көтерілісшілердің пикеті өзеннің шығыс жағындағы Гарроу қырқасының бойында орналасқан. Хэнкок конфедерат пикеттерін ығыстырып, бірнеше тұтқынға алды. Смит пен оған қоса берілген инженер (Комсток) өзеннің шығыс жағалауы батыс жағалауынан жоғары болатын, сондықтан осал болатын жалғыз жер екенін атап өтті. Макклеллан Смиттен шабуылға мүмкіндік пайдаланбағаны үшін «Егер сіз барып, сәттілікке жетсеңіз, генерал-майор болар едіңіз» деп сөгіс жасады. Хэнкок бұл аймақты шептегі әлсіз нүкте деп санады, бірақ оның хабаршысы Смит штабына бара жатқанда көтерілісшілер тарапынан тұтқындалды. Кейс Уорвик шебінің бекіністерін шабуылмен алу мүмкін емес деп сенді және Макклелланды хабардар етті. Осы кезеңде Одақ армиясының аэростат корпусының профессоры Таддеус С. С. Лоу екі аэростатты – Конституцияны және Интрепидті – әуеден бақылау үшін пайдаланды. 11 сәуірде Интрепид V корпустың дивизия командирі, бригадир генерал Фитц Джон Портерді алып жүрді, бірақ күтпеген жел аэростатты жау шебіне қарай қауіпті жағдайға түсірді, басқа желдер оны қауіпсіз жерге қайтарғанша Одақ командасында үлкен алаңдау тудырды. Конфедерат капитаны Джон Брайан да Йорктаун шебіндегі әуе шарында осындай жел апатына ұшырады.

Бірінші бөгет

Конфедерация әскерлерінің таңғалысы, олар Одақтың күшін 200 000 деп есептеген, бұл нақты сандан төрт есе көп, және президент Авраам Линкольннің көңіліне күйік тигені – Макклеллан дереу шабуылға көшпеді. Макклеллан амфибиялық операция арқылы позицияны айналып өтуді немесе шабуыл сәтті болу мүмкіндігі бар әлсіз жерді табуды қалады. Теңіз күштері ынтымақтастыққа бас тартты, бірақ 14 сәуірде Макклелланның бас инженері Джон Г. Барнард Уорвик өзенінде орналасқан №1 бөгетте әлсіз жер табылды деп хабарлады. Осыған орай Макклеллан шабуыл жоспарын жасады. Алғашқыда дивизия (Смит) бөгеттерге қарап тұрған Гарроу Риджді басып алып, нығайтады. Бұл көтерілісшілердің өзен жағасында салып жатқан бекіністі одан әрі дамытуына кедергі келтіріп, көтерілісшілердің барлаушыларына жиналатын шабуыл күштерін анықтауға мүмкіндік бермейтін еді. Содан кейін ол үлкен күшті қырқаның артында жинап, көтерілісшілердің бекіністеріне шабуыл жасауды жоспарлады. 15 сәуірде Смитқа Гарроу Риджді басып алу және өткелдің артындағы орманда ашық жер бар ма екенін анықтау үшін көтерілісшілердің бекіністерін тексеруге бұйрық берілді. Барлық резервтегі бөлімшелерге (Кейси дивизиясы, Ричардсон дивизиясы және [Генри] Нагли бригадасы) келесі күндері шабуылға дайын болуға бұйрық берілді. Смиттің 16 сәуірде өткізген операциясы сәтсіз аяқталды. Гарроу Риджді басып алуда және көтерілісшілерді ығыстыру үшін шағын күшті алға жылжытуда бастапқыда сәтті болғанмен, Макклеллан міндетті орындалған деп есептеді және шабуыл күштерінің орналасуын ұйымдастыру үшін штаб-пәтеріне оралды. Смит бұйрығына қайшы келіп, дамбаға қарсы Вермонт штатынан келген шағын күшті алға жылжытуға шешім қабылдады. Олар генерал-бригадир Хауэлл Коббтың бригадасының, тағы екі бригаданың қолдауымен шабуылға ұшырап, кері шегінді. Осы процесте олар дамбаны қиратты және өткелді жойды. Бұл жоспарланған шабуылды мүмкін емес етті. Смит сәтсіздігі үшін қатты сынға ұшырады және Вермонт сенаторының шабуылдарына түсті. №1 бөгеттегі батылдығы үшін барабаншы Джулиан Скотт, аға сержант Эдвард Холтон және капитан Сэмюэл Э. Пингриге Құрмет медалі табысталды.

No 1 бөгеттің салдары

17 сәуірдің таңында шабуылға түсудің ешқандай мүмкіншілігі жоқ екені анық болды. Осы кезде Макклеллан «тәсілдемелерді» жүргізуге келісіп, ауыр артиллерия үшін параллель қазбалар жасауды бұйырды. Йорктаундағы қоршауға дайындықтар 15 батареядан тұрды, онда 70-тен астам ауыр қару, соның ішінде екі 200 фунттық Parrott және он екі 100 фунттық Parrott, ал қалғандары 20 фунттық және 30 фунттық Parrott және Rodman қоршау мылтықтарына бөлінді. Бұларға 41 миномет қосылды, олардың мөлшері 10 тоннадан асып, 220 фунт салмақтағы снарядтарды атты. Бір уақытта атылғанда, бұл батареялар бір залпта жаудың позицияларына 7 мың фунттан астам қару-жарақ жеткізе алатын. Макклеллан Йорктаунды басып алу үмітін тастамады. Йорк флотилиясының командирі Мисрун өзінің кемесінің нашарлығын айтып, Йорктаун батареяларына жақындасудан бас тартты. Бірақ 16 сәуірде USS Sebago флотилияға қосылды, ал оның капитаны Мисрунның «батылсыздығын» дереу хабарлады. Мисрун, егер Глостер Пойнттағы қарсы бекініс алдымен жойылса ғана Йорктаунға шабуыл жасайтынын айтып, одан әрі кешіктіруге тырысты. Макклеллан оған жаңадан келген Франклин дивизиясын десант күші ретінде берді, бірақ Мисрун оларды түсіруге себеп іздеп жүрді. Соңында 30 сәуірде Мисрун қызметтен босатылып, оның орнына командир Уильям Смит тағайындалды. Смит дереу Йорктаун батареяларын жауып, бомбалауға кірісті. Бұл Джонстонның шегінуін жеделдетті. Сәуірдің қалған бөлігінде Конфедерация, қазір шамамен 72 000 саяхатқа дайын әскер және Джонстонның тікелей басшылығымен, қорғанысын күшейтті, ал Макклеллан 5 мамырда орналастыруды жоспарлаған алып қоршау артиллериялық батареяларын тасымалдау және орналастырудың қиын процесін бастады. Одан кейін алты дивизия «Бөлшекке» қарсы шабуылға түсуі керек болды, бұл екі бекініс (Қызыл редут және Ақ редут деп аталды) қамтитын бекітілген желі, Уорвик өзенінің бастауы мен Йорктаунның негізгі бекінісі арасындағы үздіксіз траншеялармен байланысты. Джонстон үшін 30 сәуірдегі теңізден бомбалау және 1 мамырда қоршау қаруларының алғашқы федералдық бомбалауы уақыттың таусылғанын білдірді. Джонстон өзінің жабдықтау колоннасын (Йорктаун сумен жабдықталғандықтан, ол шағын болды) 3 мамырда Ричмондқа қарай жіберді. Сол түні көтерілісшілер қуып жете алмау үшін барлық қару-жарақты қолданды. Соңғы көтерілісші жаяу әскерлері өз позицияларына тұзақтар мен миналар қойып, шегінгенде, артиллериялықтар қалған оқ-дәріге ұзын қысқаша фитильдер орнатып, шегінуге қосылды. 4 мамырдың түн ортасынан кейін екі қашқан құл Хэнкок бригадасына келді. Олар көтерілісшілер шегініп жатыр деді. Хэнкок Смитқа хабар жіберді, ол таңғы сағат 2-де оянды және осы ақпаратты алды, содан кейін лейтенант Джордж Кастер оны шарықтан көргенін хабарлады. Әлі де шаршаған Смит хабаршыны Кейзге жіберіп, таңертең тергеу жүргізуді бұйырды. Кастер оған қанағаттанбады, Брукстың Вермонт бригадасына барып, оған айтты. Ол дереу бригадасын оятып, таңертеңгі шабуылға дайындады. Таңғы сағат 5:30-да Вермонттықтар 16 сәуірде кері қайтарылған бекіністерді басып алды. Кейстің хабары таңның көп бөлігінде ғана жетті. Осы арада таңғы сағат 3:15 пен 4:00 аралығында сол күнгі окоптардың генералы генерал Джеймсонға Йорктаунда жарылыстар мен пикет атыстары болғаны туралы хабарланды. Ол қоршаудың директоры генерал Портерді оятты. Портер Йорктаунға қарап, көтерілісшілер шегініп жатыр деген қауесетті жоққа шығарды. Бірақ таңғы сағат 4:30-да үш көтерілісші сарбаз федералистерге беріліп, Джеймсонға әкелінді. Ол Портерге қайта оралды, ол бұл ақпаратты қабылдады, дереу барлаушыларды жіберуге және таңертең Йорктаунды бірнеше полкпен басып алуға бұйрық берді. Таңғы сағат 5:30-да хабар Макклеллан штаб-пәтеріне жетті. Жаңалықтан оянған ол Самнер, Смит және Портерге хабар жіберіп, мәселенің шындығын анықтауға шақырды. Көп ұзамай басқа да жаңалықтар келді, және Макклеллан жалпы қуғын-сүргінге бұйрық берді. Ол бригаданың қолбасшылығымен ат әскерін генерал Джордж Стоунманмен қуып жететін етіп, генерал Уильям Б. Франклиннің дивизиясын әскери-теңіз көлігіне қайтадан мінгізіп, Йорк өзенімен жоғары жүзіп, Джонстонның шегінуін кесіп тастауға бұйрық берді. Осылайша Уильямсбург шайқасы мен Элтам жерінің шайқасы үшін жағдай жасалды.

Жауынгерлік алаңның сақталуы

Азаматтық соғыс қоры (Америкалық шайқас алаңдары қорының бөлімшесі) және оның серіктестері шайқас алаңының Ли Милл бөлігін сатып алып, сақтап қалды.