Бірінші Фландрия шайқасы: Ыпрес шайқастары (1914)

Кіріспе

1914 жылғы Бірінші дүниежүзілік соғыстың шайқасы
Ипр шайқастарының тізімі

Ипрдің бірінші шайқасы (Erste Flandernschlacht, 19 қазан – 22 қараша 1914 жыл) – Бірінші дүниежүзілік соғыстың батыс майданында, Бельгияның Батыс Фландриядағы Ипр маңында болған шайқас. Бұл шайқас Фландрияның бірінші шайқасының бір бөлігі болды, онда неміс, француз, бельгиялық әскерлер және британдық экспедициялық күш (BEF) 10 қазаннан қарашаның ортасына дейін Францияның Аррасынан Бельгия жағалауындағы Ниупортқа дейін шайқасты. Ипрдегі шайқастар «Теңізге қарай бәсекелесу» аясында басталды, ол неміс және франко-британ әскерлерінің қарсыластарының солтүстік фланғын асып өтуге жасаған өзара талпыныстар болды. Ипрден солтүстікке қарай, шайқас Изер шайқасында (16–31 қазан) жалғасты, онда неміс 4-армиясы, бельгиялық армия және француз теңіз жаяу әскерлері қатысты. Жауынгерлік қимылдар бес кезеңге бөлінді: 19–21 қазан аралығындағы кездесу шайқасы, 21–24 қазан аралығындағы Лангемарк шайқасы, 2 қарашаға дейін Ла-Бассе және Арментьер шайқастары, Ипрдегі және Гелувельдедегі (29–31 қазан) шайқастармен бірге, 11 қарашада Нонне Босшен шайқасында аяқталған төртінші кезең – соңғы үлкен неміс шабуылы, содан кейін қарашаның соңында аяқталған жергілікті операциялар. Бригад генерал Джеймс Эдмондс, британдық ресми тарихшы, «Ұлы соғыстың тарихында» Ла-Басседегі II корпустың шайқасын жеке қарастыруға болатынын, бірақ Арментьерден Мессенге және Ипрге дейінгі шайқастарды екі бөлімнен тұратын бір шайқас ретінде қарастыру дұрыс екенін жазды: 12–18 қазанда III корпус пен кавалерия корпусының шабуылына қарсы немістер шегінді, ал 19 қазаннан 2 қарашаға дейін неміс 6-шы және 4-ші армияларының шабуылы, 30 қазаннан бастап, негізінен Лис өзенінің солтүстігінде болды, сол кезде Арментьер және Мессен шайқастары Ипр шайқастарымен бірікті. BEF (фельдмаршал сэр Джон Френч), бельгиялықтар және француздың 8-ші армиясы Бельгияда Ипрден тыс жерде аз ғана жетістіктерге жетті. Неміс 4-ші және 6-шы армиялары екі жаққа да үлкен шығын келтіре отырып, Изер шайқасында және одан әрі оңтүстікке қарай Ипрде аз ғана аумақты басып алды. Оберсте Хереслютунгтің (OHL, неміс бас штабы) басшысы, генерал Эрих фон Фалькенхайн, 19 қазаннан 22 қарашаға дейін Ипр мен Монт-Кеммельді (Кеммельберг) басып алу үшін шектеулі шабуылға тырысты. Екі тарап та Фландрияға күштерін шешуші жеңіске жету үшін жеткілікті жылдам жеткізе алмады және қараша айына қарай екі тарап та шаршады. Әскерлерде оқ-дәрі жетіспеді, көтеріңкі рух төмендеді және кейбір жаяу әскер бөлімдері бұйрықтарды орындаудан бас тартты. Фландриядағы күзгі шайқастар жазғы маневрлік шайқастардан айырмашылығы, статикалық, тозу операцияларына айналды. Француз, британдық және бельгиялық әскерлер, далалық импровизацияланған қорғаныс құрылыстарында, төрт апта бойы неміс шабуылдарын тойтарды. 21–23 қазан аралығында неміс резервістері Лангемаркте (Langemark) көптеген шабуылдар жасады, салдарынан 70 пайызға дейін шығынға ұшырады, бірақ аз нәтиже берді. Өнеркәсіптік революцияның және оның кейінгі дамуының қаруларымен жабдықталған жаппай әскерлер арасындағы соғыс шешілмейтін болып шықты, өйткені далалық бекіністер көптеген шабуылдау қаруларын бейтараптандырды. Артиллерия мен пулеметтердің қорғаныс атыс күші майданға үстемдік етті және әскерлердің өздерін жабдықтау және шығынды ауыстыру қабілеті шайқастарды апталар бойы созуға мүмкіндік берді. Фландрия шайқастарында 34 неміс дивизиясы 12 француз, 9 британдық және 6 бельгиялық дивизияларға, сондай-ақ теңізшілер мен аттан түскен ат әскеріне қарсы күш түсті. Қыс бойы Фалькенхайн Германия стратегиясын қайта қарады, өйткені «Жою стратегиясы» (Vernichtungsstrategie) және Франция мен Ресейге диктат бейбітшілігін таңу Германияның ресурстарынан асып кетті. Фалькенхайн Ресейді немесе Францияны дипломатиялық және әскери іс-қимыл арқылы одақтастар коалициясынан ажыратудың жаңа стратегиясын ойлап тапты. Тозу стратегиясы (Ermattungsstrategie) одақтастар үшін соғыстың құны тым жоғары болғанша жалғасатын еді, содан кейін біреуі шығып, жеке бейбітшілікке келісетін еді. Қалған соғысушылар келіссөздер жүргізуі керек немесе Германияның қалған майданда жиналған күштерімен бетпе-бет келуі керек еді, бұл Германияға шешуші жеңіліс әкелуге жеткілікті болар еді.

The First Battle of Ypres (, Erste Flandernschlacht, 19 October – 22 November 1914) was a battle of the First World War, fought on the Western Front around Ypres, in West Flanders, Belgium. The battle was part of the First Battle of Flanders, in which German, French, Belgian armies and the British Expeditionary Force (BEF) fought from Arras in France to Nieuwpoort (Nieuport) on the Belgian coast, from 10 October to mid November. The battles at Ypres began at the end of the Race to the Sea, reciprocal attempts by the German and Franco British armies to advance past the northern flank of their opponents. North of Ypres, the fighting continued in the Battle of the Yser (16–31 October), between the German 4th Army, the Belgian army and French marines. The fighting has been divided into five stages, an encounter battle from 19 to 21 October, the Battle of Langemarck from 21 to 24 October, the battles at La Bassée and Armentières to 2 November, coincident with more Allied attacks at Ypres and the Battle of Gheluvelt (29–31 October), a fourth phase with the last big German offensive, which culminated at the Battle of Nonne Bosschen on 11 November, then local operations which faded out in late November. Brigadier General James Edmonds, the British official historian, wrote in the History of the Great War, that the II Corps battle at La Bassée could be taken as separate but that the battles from Armentières to Messines and Ypres, were better understood as one battle in two parts, an offensive by III Corps and the Cavalry Corps from 12 to 18 October against which the Germans retired and an offensive by the German 6th Army and 4th Army from 19 October to 2 November, which from 30 October, took place mainly north of the Lys, when the battles of Armentières and Messines merged with the Battles of Ypres. Attacks by the BEF (Field Marshal Sir John French) the Belgians and the French Eighth Army in Belgium made little progress beyond Ypres. The German 4th and 6th Armies took small amounts of ground, at great cost to both sides, during the Battle of the Yser and further south at Ypres. General Erich von Falkenhayn, head of the Oberste Heeresleitung (OHL, the German General Staff), then tried a limited offensive to capture Ypres and Mont Kemmel (Kemmelberg), from 19 October to 22 November. Neither side had moved forces to Flanders fast enough to obtain a decisive victory and by November both sides were exhausted. The armies were short of ammunition, suffering from low morale and some infantry units refused orders. The autumn battles in Flanders had become static, attrition operations, unlike the battles of manoeuvre in the summer. French, British and Belgian troops, in improvised field defences, repulsed German attacks for four weeks. From 21 to 23 October, German reservists had made mass attacks at Langemarck (Langemark), with losses of up to 70 per cent, to little effect. Warfare between mass armies, equipped with the weapons of the Industrial Revolution and its later developments, proved to be indecisive, because field fortifications neutralised many classes of offensive weapon. The defensive firepower of artillery and machine guns dominated the battlefield and the ability of the armies to supply themselves and replace casualties prolonged battles for weeks. Thirty four German divisions fought in the Flanders battles, against twelve French, nine British and six Belgian divisions, along with marines and dismounted cavalry. Over the winter, Falkenhayn reconsidered Germany strategy because Vernichtungsstrategie and the imposition of a dictated peace on France and Russia had exceeded German resources. Falkenhayn devised a new strategy to detach either Russia or France from the Allied coalition through diplomacy as well as military action. A strategy of attrition (Ermattungsstrategie) would make the cost of the war too great for the Allies, until one dropped out and made a separate peace. The remaining belligerents would have to negotiate or face the Germans concentrated on the remaining front, which would be sufficient for Germany to inflict a decisive defeat.

Шығыс майданы

9 қазанда Варшаваға қарсы алғашқы неміс шабуылы Варшава (9-19 қазан) және Ивангород (9-20 қазан) шайқастарымен басталды. Төрт күннен кейін, Пшемысльді австро-венгр әскерлері босатты, ал Галицияда 13 қазан – 2 қараша аралығында Хыров шайқасы басталды. Буковинадағы Черновиц 22 тамызда австро-венгр әскерімен қайта басып алынды, бірақ 28 қазанда ресейлік әскерге қайтадан берілді. 29 қазанда Осман империясы Ресейге қарсы соғыс ашты, түрік соғыс кемелері Одесса, Севастополь және Феодосияны бомбалады. Келесі күні Галициядағы Станиславты ресейлік әскерлер басып алды, ал серб әскері Дрина желісінен шегінуді бастады. 4 қарашада ресейлік әскер Түркияның Азия шекарасын өтіп, Азапты басып алды. Ұлыбритания мен Франция 5 қарашада Түркияға соғыс жариялады, ал келесі күні ресейлік әскер Бергман шабуылы барысында (2-16 қараша) Армениядағы Кеупри-Кениді басып алды. 10 қазанда Пшемысль ресейлік әскермен қайтадан қоршауға алынды, Екінші қоршау басталды; бір күннен кейін Шығыс Пруссиядағы Мемельді ресейліктер басып алды. 14 қарашада Кеупри-Кени Осман әскерімен қайта басып алынды, Сұлтан Жыхад жариялады, келесі күні Краков шайқасы (15 қараша – 2 желтоқсан) басталды және Солтүстік Венгрияға екінші ресейлік шабуыл (15 қараша – 12 желтоқсан) басталды. Варшаваға қарсы екінші неміс шабуылы Лодзь шайқасымен (16 қараша – 15 желтоқсан) басталды.

Үлкен бас сауғалау

Ұлы шегіну – 1914 жылдың 24 тамызынан 28 қыркүйегіне дейін, неміс армиясының Шекара шайқасындағы (7 тамыз – 13 қыркүйек) жеңісінен кейін француз және британ әскерлерінің Марнаға жасаған ұзақ қайтарылуы. Шарлеруа шайқасында (21 тамыз) француздың Бесінші армиясының және Монс шайқасында (23 тамыз) BEF-тің жеңіліске ұшырауынан кейін екі әскер де қоршаудан қашу үшін жылдам қайтарылды. Француздар мен BEF-тің Гизадағы бірінші шайқасында (29-30 тамыз) жасаған қарсы шабуыл неміс әскерінің алға жылжуын тоқтатуға мүмкіндік бермеді, және франко-британдық әскерлері Марнадан одан әрі шегінді. 5-12 қыркүйек аралығында Марнадағы бірінші шайқас қайтарылуды аяқтады және неміс әскерлерін 13-28 қыркүйек аралығында Эна өзеніне қарай шегінуге мәжбүр етті.

Фландрия

Француздық Бесінші армиясы мен BEF-тің шегінуінен кейін, тамыздан қазанға дейін жергілікті операциялар жүргізілді. 25 тамызда генерал Фурньеге Мобьеж бекінісін қорғауға бұйрық берілді, ол екі күннен кейін неміс әскерінің VII резервтік корпусымен қоршалды. Мобьежді он төрт бекініс, 30 000 француздық территориялық әскер және шамамен 10 000 француз, британдық және бельгиялық қалып қойған әскерлер қорғады. Бекініс негізгі Кельн-Париж теміржол желісін тосқауылдады, тек Трирден Льежге, Брюссельге, Валенсиенге және Камбрейге созылатын желі ғана немістерге ашық қалды. Бұл желі Айндағы әскерлерге жарақ-жабдық жеткізуге, ал 6-армияның әскерлерін Лотарингиядан Фландрияға солтүстікке тасымалдауға қажет болды. 7 қыркүйекте гарнизон, Намур қамалынан келген аса ауыр артиллерия бекіністерді қиратқаннан кейін, капитуляциялады. Немістер 32 692 әскерді тұтқынға алып, 450 қару-жарақты басып алды. Бельгия, Франция және Ұлыбритания әскерлерінің шағын бөлімдері Бельгия мен Солтүстік Францияда неміс атты әскеріне және Ягерлерге қарсы операциялар жүргізді. 27 тамызда Корольдік Әскери-әуе қызметінің (RNAS) эскадрильясы Брюгге, Гент және Ипр арасында барлау мақсатында Остендке ұшты. Корольдік теңізшілері 19/20 қыркүйек түні Дюнкеркте десантқа түсті, ал 28 қыркүйекте бір батальон Лилльді басып алды. Бригаданың қалған бөлігі 30 қыркүйекте Кассельді басып алды және елді автокөліктермен барлады; RNAS бронеавтомобиль бөлімі, көліктерді оқтан қорғайтын болатпен жабдықтау арқылы құрылды. 2 қазанда Теңіз бригадасы Антверпенге жіберілді, содан кейін 6 қазанда 63-ші (Корольдік Теңіз) дивизиясының қалған бөлігі Дюнкеркте 4/5 қазан түні десантқа түсіп, 6 қазанда Антверпенге жетті. 6-7 қазанда 7-ші дивизия мен 3-ші кавалерия дивизиясы Зеебрюггеге десант түсірді. Доверде жиналған теңіз күштері жеке бөлімге біріктіріліп, Каналда және француз-бельгиялық жағалауда операция жүргізу үшін Довер патрулі құрылды.

БЭҚ

Қыркүйек айының соңында маршал Жозеф Жоффр мен фельдмаршал Джон Френч британдық күштерді континентте біріктіру, Англиядан британдық байланыс желілерін қысқарту және Антверпен мен Канал порларын қорғау мақсатында BEF-ті Эненнен Фландрияға ауыстыруды талқылады. Британ әскерлерінің француздық байланыс желілерін кесіп өтуіне қарамастан, француз күштері Эна шайқасынан кейін солтүстікке қарай жылжыған кезде, Жоффр француздардың жеке британдық бөлімшелерін олар келген кезде операцияларға қолжетімді ету шартымен келісті. 1 қазанға қараған түні BEF-тің Эна майданынан ауыстырылуы құпия түрде басталды. Шерулер түнгі уақытта жасалды және орналасқан әскерлерге күндізгі уақытта сыртқа шығуға тыйым салынды. 3 қазанда неміс радиохабары ұсталды, онда BEF әлі де Энада деп есептелді. II корпус 3/4 қазан түнде қозғалды, ал III корпус 6 қазаннан бастап, I корпуспен бірге бір бригаданы қалдырды, ол 13/14 қазанға дейін сонда болды. II корпус 8-9 қазанда Аббевиль маңына келді және Генн-Иверни, Гешар, Ле-Буазьль және Рей маңында солтүстік-шығысқа қарай топтасты, Бетунға шабуылға дайындалды. 2-ші кавалерия дивизиясы 9 қазанда Сен-Поль мен Эсдинге келді, ал 1-ші кавалерия дивизиясы бір күннен кейін жетті. Бас штаб (GHQ) Фэр-ан-Тарденойден шығып, 13 қазанда Сен-Омерге келді. III корпус 11 қазанда Сен-Омер мен Азебрук маңында жинала бастады, содан кейін II корпустың сол жақ фланкінің артынан Байель мен Армантьерге шабуыл жасау үшін жылжыды. I корпус 19 қазанда Азебрукқа келді және шығысқа қарай Ипрге қарай жылжиды.

Теңізге жүгіру

15 қыркүйекте майданды аралап көргеннен кейін, неміс бас штабының (Oberste Heeresleitung, OHL) жаңа бастығы, генерал Эрих фон Фалькенхайн Франциядағы неміс әскерлерінің оң жақ қанатын Айненен кері шегінуді жалғастыруды жоспарлады. Бұл шегіну стратегиялық қайта топтасу үшін уақыт беруге бағытталған болатын, соның үшін 6-армияны Лотарингиядан көшіру қажет еді. Шешуші нәтижеге (Schlachtentscheidung) 6-армияның шабуылы арқылы қол жеткізу жоспарланған, бірақ 18 қыркүйекте француз шабуылдары неміс әскерлерінің солтүстік қанатын қауіпке ұшыратты. Сондықтан 6-армия француздардың шабуылын тойтару үшін Лотарингиядан алғашқы бөлімшелерді жұмылдырды. Француздар бұрылмаған теміржол және байланыс желілерін пайдаланып, әскерлерін немістерге қарағанда жылдамдатып жеткізе алды. Алайда, екі тарап та шешуші шабуылды бастауға мүмкіндік таппады, өйткені қарсыластың шабуылдарына қарсы бірліктерді бөліп-бөліп алға жіберуге мәжбүр болды. Бұл жағдай "Теңізге қарай бәсеке" деп аталды (бірақ бұл атау дұрыс емес, өйткені екі тарап та теңізге қарай шаппады, керісінше, қарсыласын одан бұрын қоршауға тырысты және оларға кеңістік қалдырмауға ұмтылды). 24 қыркүйекте неміс шабуылы француздарды қорғанысқа көштірді, ал Жоффре Екінші армияның солтүстік қанатын күшейтті. BEF әскерлері келгеннен кейін, операциялар солтүстік қанатта бөліп-бөліп басталды. Бельгия армиясы Жоффренің Бельгияның ұлттық бекінісін тастап, неміс байланыс жолдарына шабуыл жасау туралы өтінішін қабылдамады. Оның орнына, франко-британдық шабуыл Лилль және Антверпен бағытына ауыстырылды. Одақтас әскерлер Лилль және Лис өзеніне қарай ілгеріледі, бірақ 20 қазанда неміс шабуылымен тоқтатылды. "Жүгіру" 17 қазанда Бельгия жағалауында аяқталды, сол кезде Диксмуидтен Солтүстік теңізге дейінгі соңғы ашық аймақты Антверпен қоршауынан кейін (28 қыркүйек – 10 қазан) Антверпеннен шығып жатқан Бельгия әскерлері басып алды. Қанаттан орап өту әрекеттері Артуа және Фландрия аймақтарында Ла-Бассе шайқасында (10 қазан – 2 қараша), Мессен шайқасында (12 қазан – 2 қараша) және Арментьер шайқасында (13 қазан – 2 қараша) шешілмейтін ұрыстарға әкелді.

After a tour of the front on 15 September, the new chief of the German General Staff (Oberste Heeresleitung, OHL), General Erich von Falkenhayn planned to continue the withdrawal of the right flank of the German armies in France from the Aisne, to gain time for a strategic regrouping, by moving the 6th Army from Lorraine. A decisive result (Schlachtentscheidung), was intended to come from the offensive of the 6th Army but on 18 September, French attacks endangered the German northern flank instead and the 6th Army used the first units from Lorraine to repulse the French as a preliminary. The French used undamaged rail and communications networks, to move troops faster than the Germans but neither side could begin a decisive attack, having to send units forward piecemeal, against reciprocal attacks of the opponent, in the Race to the Sea (The name is a misnomer, because neither side raced to the sea but tried to outflank their opponent before they reached it and ran out of room.) A German attack on 24 September, forced the French onto the defensive and Joffre reinforced the northern flank of the Second Army. As BEF units arrived, operations began piecemeal on the northern flank; the Belgian army refused a request by Joffre to leave the National redoubt of Belgium and sortie against German communications. A Franco British offensive was substituted towards Lille and Antwerp. The allied troops managed to advance towards Lille and the Lys river but were stopped by German attacks in the opposite direction on 20 October. The "race" ended on the Belgian coast around 17 October, when the last open area from Diksmuide to the North Sea, was occupied by Belgian troops withdrawing from Antwerp after the Siege of Antwerp (28 September – 10 October). The outflanking attempts resulted in indecisive encounter battles through Artois and Flanders, at the Battle of La Bassée (10 October – 2 November), the Battle of Messines (12 October – 2 November) and the Battle of Armentières (13 October – 2 November).

Жер бедері

Францияның шалқары солтүстігі мен Бельгияның солтүстік-батысы Фландрия деп аталады. Солтүстік-батыста, Арас пен Кале арасындағы сызықтың батысында әктас жартастар жатыр, олар өңдеуге жарамды топырақпен жабылған. Сызықтың шығысындағы жер Дуай, Бетун, Сент-Омер және Кале қалаларын байланыстыратын каналдармен шектелген Фландрия жазығына қарай төмендейді. Оңтүстік-шығыста Ленс, Лилль, Рубе және Кортре арасында каналдар, Кортреден Гентке дейінгі Лис өзені, ал солтүстік-батыста теңіз орналасқан. Жазық көбінесе тегіс, бірақ Кассельден шығысқа қарай Мон-де-Катс, Мон-Нуар, Мон-Руж, Шерпенберг және Мон-Кеммельге дейін төменгі төбелер тізбегі созылады. Кеммельден солтүстік-шығысқа қарай төменгі қырат жатыр, биіктігі төмендеп, Уитшате (Вицшате), Гелувельт және Пассендейл (Пассендейле) арқылы өтеді, содан соң солтүстікке, одан кейін солтүстік-батысқа қарай Диксмуйдеге дейін иіліп, жазықпен бірігеді. Жағалау жолағы шамамен кең, теңіз деңгейіне жуық және құмды дөңгелектермен шектелген. Ішкі аймақтар көбінесе шабындықтар, олар арналармен, бөгеттермен, дренаждық арналармен және жолдармен тілгіленген. Лис, Изер және Жоғарғы Шельда каналдандырылған, олардың арасындағы жер асты суының деңгейі жер бетіне жақын, күзде одан да көтеріліп, кез келген ойысты толтырады, содан кейін оның беткейлері құлайды. Жер беті тез арада қаймақ тәрізді консистенцияға айналады және жағалауда қырау болмаса, көлік тек жолдармен ғана мүмкін болады. Фландрия жазығының қалған бөлігінде орман мен шағын егістіктер, ағаштармен тігілген тік қоршаулармен бөлінген, кішкентай ауылдар мен шаруашылықтардан өңделген егістіктер болды. Жер бедері бақылаудың нашар болуынан жаяу әскердің қимылдары қиын болды, көптеген кедергілерден туындағандықтан атты әскердің қимылдары мүмкін емес болды, ал шектеулі көріс артиллерия үшін қиындық тудырды. Ла-Бассе каналының оңтүстігінде, Ленс және Бетун маңында көмір өндіру ауданы орналасқан, ол шлак үйінділерімен, шахталармен (фосс) және шахтерлердің үйлерімен (корон) толы. Каналдың солтүстігінде Лилль, Туркуан және Рубе қалалары өндірістік кешен құрады, ал Лис өзені бойындағы Арментьер, Комин, Халлуан және Менең (Менең) қалаларында шеткі өнеркәсіп орындары, қант қызылшасы мен спирт зауыттары және Эйр-сюр-ла-Лис маңындағы болат зауыты орналасқан. Аралық аймақтар кең жолдары бар ауыл шаруашылық аймақтары болды, Францияда олар таяз негізде салынған немесе топырақ жолдар болды. Белгия шекарасы мен ішкі аймақтарында тас төселген жолдар салынған. Францияда жергілікті билік қырау кезінде жолдарды жабып, бетін сақтау үшін «Barrières fermées» белгілерімен белгілейтін, бірақ британдық жүк көліктерінің жүргізушілері оларды елемейтін. Жаздың соңында көлік қиындықтары жолдарды күтіп-ұстауға жұмылдырылған еңбек күшінің көп бөлігін жұтып қойды, ал майдан қорғанысын алдыңғы қатардағы әскерлер салуға қалдырды.

The far north of France and the north west Belgium are known as Flanders. West of a line between Arras and Calais in the north west are chalk downlands, covered with soil sufficient for arable farming. East of the line, the land declines in a series of spurs into the Flanders plain, bounded by canals linking Douai, Béthune, Saint Omer and Calais. To the south east, canals run between Lens, Lille, Roubaix and Courtrai, the Lys river from Courtrai to Ghent and to the north west lies the sea. The plain is almost flat, apart from a line of low hills from Cassel, eastwards to Mont des Cats, Mont Noir, Mont Rouge, Scherpenberg and Mont Kemmel. From Kemmel, a low ridge lies to the north east, declining in elevation past Ypres through Wytschaete (Wijtschate), Gheluvelt and Passchendaele (Passendale), curving north then north west to Diksmuide where it merges with the plain. A coastal strip is about wide, near sea level and fringed by sand dunes. Inland the ground is mainly meadow, cut by canals, dykes, drainage ditches and roads built up on causeways. The Lys, Yser and upper Scheldt are canalised and between them, the water level underground is close to the surface, rises further in the autumn and fills any dip, the sides of which then collapse. The ground surface quickly turns to a consistency of cream cheese and on the coast movement is confined to roads, except during frosts. In the rest of the Flanders Plain were woods and small fields, divided by hedgerows planted with trees and fields cultivated from small villages and farms. The terrain was difficult for infantry operations because of the lack of observation, impossible for mounted action because of the many obstructions and awkward for artillery because of the limited view. South of La Bassée Canal around Lens and Béthune was a coal mining district full of slagheaps, pitheads (fosses) and miners' houses (corons). North of the canal, the city of Lille, Tourcoing and Roubaix formed a manufacturing complex, with outlying industries at Armentières, Comines, Halluin and Menin (Menen), along the Lys river, with isolated sugar beet and alcohol refineries and a steelworks near Aire sur la Lys. Intervening areas were agricultural, with wide roads, which in France were built on shallow foundations or were unpaved mud tracks. Narrow pavé roads ran along the frontier and inside Belgium. In France, the roads were closed by the local authorities during thaws to preserve the surface and marked by Barrières fermėes signs, which were ignored by British lorry drivers. The difficulty of movement after the end of summer absorbed much of the labour available on road maintenance, leaving field defences to be built by front line soldiers.

Тактикасы

Қазан айында Ұлыбританияның соғыс жөніндегі мемлекеттік хатшысы Герберт Китченер ұзақ соғыс болатынын болжап, 24 дивизия армиясын жарақтандыруға жеткілікті көп сандаған далалық, орташа және ауыр қарулар мен гаубицалар жасау туралы тапсырыс берді. Тапсырыс жақын арада артты, бірақ оқ-дәрі өндірісінің қарқыны операцияға бірден әсер етті. BEF әлі де Эна майданында болғанда, далалық қарулар мен гаубицалар үшін айына 10 000 снаряд өндірілді, ал 60 фунттық қару үшін айына бар болғаны 100 снаряд жасалды; Соғыс басқармасы қазан айында Францияға тағы 101 ауыр қару жіберді. Әскерлер Фландрияға солтүстікке қарай жылжығанда, көптеген үйлер, өнеркәсіптік нысандар, ағаштардың жапырақтары мен дала шекаралары салдарынан көріс шектелді және британдық артиллерия әдістерін өзгертуге тура келді. Бақылаудың жетіспеушілігі ішінара артиллерияны жаяу әскер бригадаларына тарату және қаруларды алдыңғы қатарға орналастыру арқылы шешілді, бірақ бұл оларды жауға оңай нысанаға айналдырды және Аррас пен Ипр арасындағы шайқаста бірнеше батареялар жаудың қолына түсті. Қаруларды басқаруды децентрализациялау далалық телефондардың жетіспеуі және тұман мен тұманның сигнал жалауларын жасыруы себепті артиллерияның шоғырланған атысын ұйымдастыруды қиындатты. Британдық ауыр артиллерияны бөлісу үшін француз күштерімен ынтымақтастық орнатылды, ал француз артиллериялықтарымен болған әңгімелер нәтижесінде француздық тәжірибе – жаяу әскер шабуылға шығар алдында далалық артиллерияның күшті атысын (рафаль) жүргізіп, содан кейін атысты тоқтату, британдықтардың бақыланатын нысаналарға тікелей атуға дайындығы біріктірілді, бұл жайнап бара жатқан артиллериялық жабынның дамуының бастамасы болды. III корпус алға жылжығанда және Метеренге шабуыл жасағанда, 4-дивизия дивизиялық артиллерияға артиллерия отын шоғырландыруға баса назар аударуды бұйырды, бірақ шайқас кезінде артиллерияшылар мүмкіндік туғанда нысаналарға атып, өйткені неміс позициялары өте жақсы жасырылған еді. Соғыс солтүстікке қарай Бельгия Фландриясына қарай жылжығанда, артиллерия шрапнельдің ғимараттарға тиімсіз екенін анықтады және жарылғыш оқ-дәрілерді сұрады. 18 қазандағы жалпы шабуыл кезінде неміс қорғаушылары британдық шабуылдардың нашар ұйымдасқандығына байланысты қорғанысқа сәтті қол жеткізді, олар тек артиллерияның жақын қолдауы болған жерде ғана табысқа жетті. Неміс 4-армиясының күтпеген күші британдықтардың кемшіліктерін күшейтті, бірақ жартылай оқытылған, нашар басқарылған және жабдықталмаған неміс резервтік корпусы ауыр шығынға ұшырады. Неміс тактикасы Ипр маңындағы шайқастар кезінде дамыды, атты әскерлер әлі де тиімді болды, бірақ одақтас атты әскерлері сияқты, қоршаған егістіктер, теміржол желілері және қалалық құрылыстар олардың қимылын шектеді, бұл жерді қорғаныс шайқасына қолайлырақ етті. Неміс есептері одақтас снайперлердің атуының дәлдігін атап көрсетеді, бұл әскерлерді Пикельхаубе шлемдерінен тікті алып тастауға және офицерлердің көзге түспеу үшін мылтықтарды алып жүруге мәжбүр етті. Артиллерия жаяу әскерді өлтірудің негізгі құралы болып қала берді, әсіресе француздық 75 мм далалық қарулары, неміс резервтік бөлімшелеріндегі артиллерияға қарағанда жақын арақашықтықтағы нысаналарға шрапнель атып, олардың тиімділігі төмен болды, себебі олардың оқуы жетіспеді және оқ-дәрілер жиі жетіспеді. Ипр мен оңтүстік-шығыстағы және шығыстағы биік жерлер арасындағы төмендіктерде көптеген өзендер мен арықтармен суарылған, биік тік тұқымдар мен арықтармен бөлінген шағын егістіктер, жолдар топырақты болды және аймақ үйлер мен шаруа қожалықтарымен толы болды. Ағаштар көрісті шектеді, ал ашық кеңістіктерге жабық орындардан бақылауға болады және шағын қарулар мен артиллерия атысымен тұрақсыз етілді. Қыс жақындағанда, артиллериялық бомбалаудан орман мен бұталар кесіліп, көріс кеңейді және жер, әсіресе төменгі жатқан жерлерде, қатты жұмсарып, лайлы болды.

In October, Herbert Kitchener, the British Secretary of State for War, forecast a long war and placed orders for the manufacture of a large number of field, medium and heavy guns and howitzers, sufficient to equip a 24 division army. The order was soon increased by the War Office but the rate of shell manufacture had an immediate effect on operations. While the BEF was still on the Aisne front, ammunition production for field guns and howitzers was 10,000 shells a month and only 100 shells per month were being manufactured for 60 pounder guns; the War Office sent another 101 heavy guns to France during October. As the contending armies moved north into Flanders, the flat terrain and obstructed view, caused by the number of buildings, industrial concerns, tree foliage and field boundaries, forced changes in British artillery methods. Lack of observation was remedied in part by decentralising artillery to infantry brigades and by locating the guns in the front line but this made them more vulnerable and several batteries were overrun in the fighting between Arras and Ypres. Devolving control of the guns made concentrated artillery fire difficult to arrange, because of a lack of field telephones and the obscuring of signal flags by mists and fog. Co operation with French forces to share the British heavy artillery was implemented and discussions with French gunners led to a synthesis of the French practice of firing a field artillery rafale (squall) before infantry moved to the attack and then ceasing fire, with the British preference for direct fire at observed targets, which was the beginning of the development of creeping barrages. During the advance of the III Corps and an attack on Méteren, the 4th Division issued divisional artillery orders, which stressed the concentration of the fire of the artillery, although during the battle the gunners fired on targets of opportunity, since German positions were so well camouflaged. As the fighting moved north into Belgian Flanders, the artillery found that Shrapnel shells had little effect on buildings and called for high explosive ammunition. During a general attack on 18 October, the German defenders achieved a defensive success, due to the disorganised nature of the British attacks, which only succeeded where close artillery support was available. The unexpected strength of the German 4th Army opposite, compounded British failings, although the partly trained, poorly led and badly equipped German reserve corps suffered high casualties. German tactics developed during the battles around Ypres, with cavalry still effective during the early manoeuvring, although just as hampered by hedges and fenced fields, railway lines and urban growth as the Allied cavalry, which made the ground far better suited to defensive battle. German accounts stress the accuracy of Allied sniper fire, which led troops to remove the spike from Pickelhaube helmets and for officers to carry rifles to be less conspicuous. Artillery remained the main infantry killer, particularly French 75 mm field guns, firing shrapnel at ranges lower than Artillery in German reserve units was far less efficient, due to lack of training and shells often fell short. In the lower ground between Ypres and the higher ground to the south east and east, the ground was drained by many streams and ditches, divided into small fields with high hedges and ditches, roads were unpaved and the area was dotted with houses and farmsteads. Observation was limited by trees and open spaces could be commanded from covered positions and made untenable by small arms and artillery fire. As winter approached, the views became more open as woods and copses were cut down by artillery bombardments and the ground became much softer, particularly in the lower lying areas.

Жоспарлар

Фландриядағы француз, бельгиялық және британдық күштерде біріңғай басқару үшін ұйым болған жоқ, бірақ генерал Фох 4 қазанда Жоффре тарапынан Le Groupe des Armées du Nord командашысы болып тағайындалды. Бельгия армиясы Антверпеннен 80 000 саяқты әскерді құтқарып, Изерге қайтарылды. Формальды түрде британдық және бельгиялық күштерге басшылық етпесе де, Фох екі контингенттен де ынтымақтастыққа қол жеткізді. 10 қазанда Фох пен француз Лильдің солтүстігі мен шығысындағы, Лизден Шельдаға дейінгі француз, британдық және бельгиялық күштерді біріктіруге келісті. Фох Ипрден Ньюпортқа дейін, Розеларе (Рулер), Торут және Гистельден, Остендтен оңтүстікке қарай бірлескен шабуылды жоспарлады. Фохтың мақсаты – Антверпеннен шабуылдап келе жатқан неміс әскерінің III резервтік корпусын Фландриядағы негізгі неміс күштерінен оқшаулау болды. Француз және бельгиялық күштер немістерді теңізге қарай ығыстыруға тиіс болды, ал француз және британдық күштер Мененнен Гентке дейін Лиз өзеніне қарай оңтүстік-шығысқа бұрылып, өзенді кесіп, неміс әскерлерінің солтүстік фланкіна шабуыл жасауға дайындалды. Фалькенхайн 4-армия штабын Фландрияға жіберді, ол Антверпен қоршауынан кейін (28 қыркүйек – 10 қазан) III резервтік корпусты және оның ауыр артиллериясын – жиырма батарея ауыр далалық гаубицаларын, он екі 210 мм гаубица батареясын және алты 100 мм зеңбірек батареясын қабылдады. Соғыс басталғаннан кейін еріктілерден құрылған алты жаңа резервтік корпус – XXII, XXIII, XXVI және XXVII резервтік корпус 8 қазанда Германиядан III резервтік корпустың құрамына қосылуға бұйрық алды. Неміс резервтік корпусының жаяу әскерлері нашар жаттығудан өткен және жеткіліксіз жабдықталған болды, бірақ 10 қазанда Фалькенхайн 4-армияға Изерден өтіп, шығындарға қарамастан алға жылжуға, Дюнкерк пен Калені оқшаулауға, содан кейін Сент-Омерге қарай бұрылуға нұсқау берді. Оңтүстіктегі 6-армия одақтастарға қауіпсіз майдан құруға және әскерлерді солтүстікке ауыстыруға мүмкіндік бермеуі тиіс болды, ал 4-армия француз және бельгиялық Фландриядағы француз, бельгиялық және британдық күштерге ойсыратындай соққы беруге міндеттелді.

The French, Belgian and British forces in Flanders had no organisation for unified command but General Foch had been appointed commandant le groupe des Armées du Nord on 4 October by Joffre. The Belgian army managed to save 80,000 men from Antwerp and retire to the Yser and although not formally in command of British and Belgian forces, Foch obtained co operation from both contingents. On 10 October, Foch and French agreed to combine French, British and Belgian forces north and east of Lille, from the Lys to the Scheldt. Foch planned a joint advance from Ypres to Nieuwpoort, towards a line from Roeselare (Roulers), Thourout and Gistel, just south of Ostend. Foch intended to isolate the German III Reserve Corps, which was advancing from Antwerp, from the main German force in Flanders. French and Belgian forces were to push the Germans back against the sea, as French and British forces turned south east and closed up to the Lys river from Menin to Ghent, to cross the river and attack the northern flank of the German armies. Falkenhayn sent the 4th Army headquarters to Flanders, to take over the III Reserve Corps and its heavy artillery, twenty batteries of heavy field howitzers, twelve batteries of 210 mm howitzers and six batteries of 100 mm guns, after the Siege of Antwerp (28 September – 10 October). The XXII, XXIII, XXVI and XXVII Reserve corps, of the six new reserve corps formed from volunteers after the outbreak of the war, were ordered from Germany to join the III Reserve Corps on 8 October. The German reserve corps infantry were poorly trained and ill equipped but on 10 October, Falkenhayn issued a directive that the 4th Army was to cross the Yser, advance regardless of losses and isolate Dunkirk and Calais, then turn south towards Saint Omer. With the 6th Army to the south, which was to deny the Allies an opportunity to establish a secure front and transfer troops to the north, the 4th Army was to inflict an annihilating blow on the French, Belgian and BEF forces in French and Belgian Flanders.

Изер шайқасы

Француз, британдық және бельгиялық әскерлер бельгиялық және британдықтардың Антверпеннен Ипрге және Изерден Диксмуидтен Ниувпортқа дейінгі шегінуін қамтамасыз етті. Жаңа 4-ші армияға жағалаудан 6-шы армиямен қосылған жерге шабуыл жасап, Дюнкерк пен Кале қалаларын басып алу бұйырылды. Неміс шабуылдары 18 қазанда басталды, бұл Ипр маңындағы шайқастармен бірге болды және Терваетеде Изер өзенінде бекініс алды. Француздық 42-дивизия Ниупортта бельгиялықтарды күшейту үшін бір бригаданы бөліп шығарды, ал жағалауда британдық басқарудағы одақтас кемелер неміс ауыр артиллериясына қарсы тұрып, неміс артиллериялық позицияларын бомбалады және немістерді ішкі аймаққа шабуыл жасауға мәжбүр етті. 24 қазанда немістер он бес рет шабуылдап, белгілі бір учаскеде Изерді кесіп өтті. Француздар 42-дивизияның қалған бөлігін орталыққа жіберді, бірақ 26 қазанда бельгиялық командир Феликс Вилеманс бельгиялық патша бұйрығына дейін бельгиялық армияға шегінуге бұйрық берді. Келесі күні Ниувпорт жағалауындағы шлюздер ашылды, бұл Изер мен теміржол бөгеті арасындағы аймақты су басып, Диксмуидтен солтүстікке қарай созылды. 30 қазанда неміс әскерлері Рамскапельде (Ramskapelle) бөгетті кесіп өтті, бірақ су көтерілген соң, келесі күні кешке кері шегінуге мәжбүр болды. Су тасқыны соғысты жергілікті операциялар деңгейіне дейін төмендетті, олар 30 қарашадағы шайқастың аяқталуына дейін азайды.

Лангемарк шайқасы

Лангемарк шайқасы 21-24 қазан аралығында, 19 қазанда басталған неміс 4-ші және 6-шы армияларының шабуылынан кейін өтті, сол кезде BEF-тің сол жақ фланкі Менен және Розеляреге қарай жылдамдады. 20 қазанда Ипрдің солтүстік-шығысындағы Лангемарк (Лангемарк) қаласын француздық аумақтық бөлімшесі мен оңтүстіктегі британдық IV корпусы бақылап тұрды. I корпус (генерал-лейтенант Дуглас Хейг) 21 қазанда шабуылға түсу бұйрығымен келуге тиіс болды. 21 қазанда бұлтты ауа болды және түстен кейін неміс позицияларын барлауға жасалған әрекеттер неміс әскерлерінің қозғалысын анықтамады; тұтқындардың көрсетулері, радиокешенің тыңдауы және неміс шабуылдарының күшеюі арқасында төрт жаңа неміс резервтік корпусының келгені анықталды; 5 1/2 жаяу әскер корпусы енді Лиздің солтүстігінде, төрт атты әскер корпусымен бірге, 7 1/3 британдық дивизиясымен және 5 одақтас атты дивизиясымен қатар орналасқан еді. Британдық шабуыл бастапқыда сәтті болды, бірақ 4-ші армия нашар ұйымдастырылған және жеткіліксіз қолдаумен бірнеше шабуылдар жасады. Неміс 6-шы және 4-ші армиялары Арментьерден Мессинге және Лангемаркқа шабуылдады. Британдық IV корпусы Лангемарк маңында шабуылға ұшырады, онда 7-ші дивизия неміс шабуылдарын тойтарып, I корпусы шамалы алға жылжыды. Солтүстікке қарай, француздық атты әскер XXIII резервтік корпусымен Изерге кері итерілді және түнде Steenstraat маңындағы британдықтармен қосылған жерден бастап Диксмуйдеге дейін, бельгиялық армиямен шекараға қазылды. Британдықтар күшейту күштерімен олқылықты жапты және 23 қазанда француз IX корпусы Ипрдің солтүстік бөлігін басып алып, I корпусты 17-ші дивизиямен алмастырды. Кортекер кабареті 1-ші дивизиямен қайта басып алынды, ал 2-ші дивизия босатылды. Келесі күні I корпусы босатылды, ал 7-ші дивизия уақытша Полигон орманын жоғалтты. 7-ші дивизияның сол жақ фланкі 2-ші дивизияға берілді, ол француз IX корпусының Розеляре және Торхутқа қарсы шабуылына қосылды, ал Изердегі шайқастар Ипр маңындағы неміс шабуылдарына кедергі келтірді. Неміс шабуылдары 7-ші дивизияның оң жақ фланкіне Гелувельтте жасалды. Британдықтар I корпусының қалдықтарын IV корпусын нығайту үшін жіберді. 25-26 қазан аралығындағы неміс шабуылдары оңтүстікке қарай, Менен жолындағы 7-ші дивизияға қарсы жасалды және 26 қазанда желінің бір бөлігі, резерв күштері жиналғанша, ыдырады, жеңіліске жол бермеу үшін олқылықты жабуға тырысты.

The Battle of Langemarck took place from 21 to 24 October, after an advance by the German 4th and 6th armies which began on 19 October, as the left flank of the BEF began advancing towards Menin and Roeselare. On 20 October, Langemarck (Langemark), north east of Ypres, was held by a French territorial unit and the British IV corps to the south. I Corps (Lieutenant General Douglas Haig) was due to arrive with orders to attack on 21 October. On 21 October, it had been cloudy and attempts to reconnoitre the German positions during the afternoon had not observed any German troops movements; the arrival of four new German reserve corps was discovered by prisoner statements, wireless interception and the increasing power of German attacks; 5 1/2 infantry corps were now known to be north of the Lys, along with the four cavalry corps, against 7 1/3 British divisions and five allied cavalry divisions. The British attack made early progress but the 4th army began a series of attacks, albeit badly organised and poorly supported. The German 6th and 4th armies attacked from Armentières to Messines and Langemarck. The British IV Corps was attacked around Langemarck, where the 7th Division was able to repulse German attacks and I Corps was able to make a short advance. Further north, French cavalry was pushed back to the Yser by the XXIII Reserve Corps and by nightfall was dug in from the junction with the British at Steenstraat to the vicinity of Diksmuide, the boundary with the Belgian army. The British closed the gap with a small number of reinforcements and on 23 October, the French IX Corps took over the north end of the Ypres salient, relieving I Corps with the 17th Division. Kortekeer Cabaret was recaptured by the 1st Division and the 2nd Division was relieved. Next day, I Corps had been relieved and the 7th Division lost Polygon Wood temporarily. The left flank of the 7th Division was taken over by the 2nd Division, which joined in the counter attack of the French IX Corps on the northern flank towards Roeselare and Torhout, as the fighting further north on the Yser impeded German attacks around Ypres. German attacks were made on the right flank of the 7th Division at Gheluvelt. The British sent the remains of I Corps to reinforce IV Corps. German attacks from 25 to 26 October were made further south, against the 7th Division on the Menin Road and on 26 October part of the line crumbled until reserves were scraped up to block the gap and avoid a rout.

Гелувельт шайқасы

28 қазанда 4-ші армияның шабуылдары тоқталғанда Фалькенхайн 4-ші және 6-шы армиялардың қымбатқа түскен сәтсіздіктеріне жауап ретінде армияларға ұстап тұру шабуылдарын жүргізуді бұйырды, ал XV корпусынан, II Бавария корпусынан, 26-шы дивизиядан және 6-шы Бавария резервтік дивизиясынан XIII корпустың штабында жаңа күш, Armeegruppe Fabeck (генерал Макс фон Фабек) құрылды. Армегруппа 6-шы және 4-ші армиялардың шекарасы – Деулемонт пен Вервикке (Вервик) қарай жылдам жеткізіліп, Ипр мен Поперингеге шабуыл жасады. Оңтүстіктегі 6-шы армия құралымдарына қатаң үнемдеу шаралары салынды, бұл Гелувельт пен Мессенье арасындағы солтүстік-батысқа жасалған шабуылды қолдайтын 250 ауыр зеңбірекке артиллериялық оқ-дәрілермен қамтамасыз ету үшін жасалды. XV корпусы оң жақтан, Меньин-Ипрес жолының оңтүстігінен Комин-Ипрес каналына шабуыл жасады, ал негізгі күш-жігер 26-шы дивизиямен қанаттанған II Бавария корпусы арқылы Garde Dieu-ге жеткізілуі тиіс болды. 29 қазанда XXVII резервтік корпусының шабуылы таңертең, қалың тұман ішінде, Меньин жолының солтүстігіндегі I корпусына қарсы басталды. Түнге қарай Гелувельт қиылысы жоғалып, 600 британдық әскер тұтқынға алынды. Француз әскерлері солтүстікке қарай 17-ші, 18-ші және 31-ші дивизияларымен Биксшут пен Кортекер Кабаретті қайта басып алды. Армегруппа Фабектің I корпусына және одан әрі оңтүстікке қарай пікірсайыс жүргізілген атты әскер корпусына қарсы оңтүстік-батысқа жасаған шабуылы Менин жолы бойындағы Ипрге жақын келді және қаланы неміс артиллериясының атыс қабілетіне енгізді. 30 қазанда неміс әскерлерінің 54-ші резервтік дивизиясы мен 30-шы дивизиясының Гелувельттегі BEF-тің сол жақ қанатындағы шабуылдары тойтарылды, бірақ британдықтар Зандворде, Холлебеке және Холлебеке қамалынан ығыстырылды, өйткені Мессеньеден Уитшаетеге және Сен-Ивке дейінгі желідегі неміс шабуылдары сәтсіз аяқталды. Британдықтар француздық күштермен және түрлі әскерлерден құралған "Булфиннің күші" атты жедел құрылған жасақпен Зандвордеге қарсы қайта жиналды. BEF көптеген жарақат алды және барлық резервтерін пайдаланды, бірақ француз IX корпусы өзінің соңғы үш батальонын жіберіп, I корпус секторындағы жағдайды жақсартты. 31 қазанда Гелувельт маңындағы неміс шабуылы 2-ші Ворстерширдің қарсы шабуылымен жағдайды қалпына келтіргенге дейін бұзылды.

On 28 October, as the 4th Army attacks bogged down, Falkenhayn responded to the costly failures of the 4th and 6th armies by ordering the armies to conduct holding attacks while a new force, Armeegruppe Fabeck (General Max von Fabeck) was assembled from XV Corps and the II Bavarian Corps, the 26th Division and the 6th Bavarian Reserve Division, under the XIII Corps headquarters. The Armeegruppe was rushed up to Deûlémont and Werviq (Wervik), the boundary between the 6th and 4th armies, to attack towards Ypres and Poperinge. Strict economies were imposed on the 6th Army formations further south, to provide artillery ammunition for 250 heavy guns supporting an attack to the north west, between Gheluvelt and Messines. The XV Corps was to attack on the right flank, south of the Menin–Ypres road to the Comines–Ypres canal and the main effort was to come from there to Garde Dieu by the II Bavarian Corps, flanked by the 26th Division. On 29 October, attacks by the XXVII Reserve Corps began against I Corps north of the Menin Road, at dawn, in thick fog. By nightfall, the Gheluvelt crossroads had been lost and 600 British prisoners taken. French attacks further north, by the 17th Division, 18th Division and 31st Division recaptured Bixschoote and Kortekeer Cabaret. Advances by Armeegruppe Fabeck to the south west against I Corps and the dismounted Cavalry Corps further south, came to within of Ypres along the Menin road and brought the town into range of German artillery. On 30 October, German attacks by the 54th Reserve Division and the 30th Division, on the left flank of the BEF at Gheluvelt, were repulsed but the British were pushed out of Zandvoorde, Hollebeke and Hollebeke Château as German attacks on a line from Messines to Wytschaete and St Yves were repulsed. The British rallied opposite Zandvoorde with French reinforcements and "Bulfin's Force" a command improvised for the motley of troops. The BEF had many casualties and used all its reserves but the French IX Corps sent its last three battalions and retrieved the situation in the I Corps sector. On 31 October, German attacks near Gheluvelt broke through until a counter attack by the 2nd Worcestershire restored the situation.

Нонне Босшен шайқасы

Француздық XVI корпусы 1 қарашада Сент-Элуадан Уитшаетеге дейінгі аймаққа жетіп, кавалерия корпусын күшейтті, ал IX корпус Беселаэр (Беселяре) маңында солтүстікке қарай шабуыл жасады, бұл I корпустың екі жағындағы неміс қысымын жеңілдетті. 3 қарашаға дейін Armeegruppe Fabeck бес күн ішінде 17 250 адамды жоғалтты. BEF құрамында Францияға шамамен 1000 офицер мен сарбазбен келген 84 жаяу әскер батальонының 75-і 300 адамнан аз болды, ал олардың 18-і 100 адамнан да аз санды құрады, тіпті 28 қазанға дейін жаңадан келгендермен толықтырылғаннан кейін де. Фош 6 қарашада Мессин мен Лангемаркқа қарсы шабуыл жоспарлады, мақсаты – Ипр маңындағы кеңеюді ұлғайту. Бірақ 5-9 қараша аралығында немістердің қанаттарға жасаған шабуылдары осы шабуылды тоқтатты. 9 қарашада немістер Лангемарк пен Диксмуйд арасындағы француз және бельгиялық әскерлеріне шабуыл жасап, оларды Изерге кері шегіндірді, онда бельгиялықтар көпірлерді қиратты. Ұзақ үнсіздіктен кейін, 10-11 қарашада немістердің шабуылдары қайтадан күшпен жаңғырды, негізінен Лангемарктан Диксмуйдке дейінгі 4-армия майданында. 10 қарашада 4-ші және 6-шы армиялардың 12 1/2 неміс дивизиясы, Armeegruppe Fabeck және XXVII резервтік корпусы Нонне Босшеннен (Нунның Копсе) және Полигон Орманының шетінен Гелувельт пен Менен жолынан оңтүстікке қарайғы Шрусбери Орманына шабуыл жасады. 11 қарашада немістер Мессиннен Херентагеге, Велдхук орманына, Нонне Босшенге және Полигон Орманына шабуылдады. Полигон Орманы мен Велдхук арасындағы неміс шабуылдары қарсы атыспен тойтарылды. Неміс 3-ші және 26-шы дивизиялары Сент-Элуаны бұзып өтіп, Ипрдің шығысына қарайғы Звартелеенге жетті, онда британдық 7-ші кавалерия бригадасы оларды тоқтатып қалды. Ла-Басседен келген II корпустың қалдықтары 7800 сарбаз бен 2000 резервпен 25 неміс батальонына (17500 сарбаз) қарсы майданды ұстады. Неміс 4-ші дивизиясы британдықтарды кері шегіндірді, ал британдықтардың қарсы шабуылдары сәтсіз аяқталды. Келесі күні Полигон Орманы мен Мессин арасындағы шығыңқы жердің оңтүстігіндегі британдық позицияларына беспрецеденттік бомбалау шабуылы жасалды. Неміс әскерлері Менен жолынан өтіп кетті, бірақ оларға қолдау көрсетілмеді, ал 13 қарашаға дейін алға жылжу тоқтатылды. Екі тарап та осы күш-жігерге шаршады; Ипр маңындағы неміс шығындары шамамен 80 000 адамды құрады, ал BEF-тің шығындары тамыз бен 30 қараша аралығында 89 964 адамды (Ипрде 54 105 адам) құрады. Бельгия армиясы жартысына дейін азайды, ал француздар қыркүйек айына қарай 385 000 адамнан айырылды, жыл соңына дейін 265 000 адам қаза тапты.

The French XVI Corps reached the area from St Eloi to Wytschaete on 1 November, to reinforce the cavalry Corps and the IX Corps attacked further north near Becelaere (Beselare), which relieved the German pressure on both flanks of I Corps. By 3 November, Armeegruppe Fabeck had lost 17,250 men in five days and of 84 infantry battalions in the BEF which had come to France with about 1,000 officers and men each, 75 had fewer than 300 men, of which 18 battalions were under 100 men strong, despite receiving replacements up to 28 October. Foch planned an offensive towards Messines and Langemarck for 6 November, to expand the salient around Ypres. The attack was forestalled by German attacks on the flanks from 5 to 9 November. On 9 November, the Germans attacked the French and Belgians between Langemarck and Diksmuide, forcing them back to the Yser, where the Belgians blew the crossings. After a lull, the German attacks resumed in great force from 10 to 11 November, mainly on the 4th Army front from Langemarck to Diksmuide. On 10 November, 12 1/2 German divisions of the 4th and 6th Armies, Armeegruppe Fabeck and XXVII Reserve Corps attacked from Nonne Bosschen (Nun's Copse) and the edge of Polygon Wood, to Gheluvelt and across the Menin Road to Shrewsbury Forest in the south. On 11 November, the Germans attacked from Messines to Herenthage, Veldhoek woods, Nonne Bosschen and Polygon Wood. Massed small arms fire repulsed German attacks between Polygon Wood and Veldhoek. The German 3rd Division and 26th Division broke through to St Eloi and advanced to Zwarteleen, some east of Ypres, where they were checked by the British 7th Cavalry Brigade. The remains of II Corps from La Bassée, held a front, with 7,800 men and 2,000 reserves against 25 German battalions with 17,500 men. The British were forced back by the German 4th Division and British counter attacks were repulsed. Next day, an unprecedented bombardment fell on British positions in the south of the salient between Polygon Wood and Messines. German troops broke through along the Menin road but could not be supported and the advance was contained by 13 November. Both sides were exhausted by these efforts; German casualties around Ypres had reached about 80,000 men and BEF losses, August – 30 November, were 89,964; (54,105 at Ypres). The Belgian army had been reduced by half and the French had lost 385,000 men by September, 265,000 men having been killed by the end of the year.

Жергілікті операциялар, 12-22 қараша

Ауа райы қатты суық болды, 12-14 қарашада жаңбыр жауып, 15 қарашада аздап қар жауды. Түнгі аяздан кейін 20 қарашада жер қармен қапталды. Мұздану жағдайлары пайда болды және физикалық шаршау артты, жарым-жартылай мұздаған суға толы окоптардағы әскерлер арасында, тұрып ұйықтап, қарсы окоптардан снайперлердің және бомбалаудың қаупі төнді. 12 қарашада неміс шабуылы француздың IX корпусын күтпеген жерден шабуылдады, ал британдық 8-дивизия 13 қарашада майданға келді, ал 14 қарашадан бастап II корпус майданына тағы шабуылдар жасалды. 15-22 қараша аралығында I корпусты француздың IX және XVI корпустары алмастырды, ал британдық желі қайта ұйымдастырылды. 16 қарашада Фох француздармен Зоннебекеден Ипрес-Комьин каналына дейінгі шекараны қабылдауға келісті. Жаңа британдық шекара Уайтшеттен Живаншидегі Ла-Бассе каналына дейін созылды. Бельгиялықтар өздерінің ұстаған жерлерін сақтап тұрды, ал француздар жаңа Батыс майданының бір бөлігін қорғады. 17 қарашада Альбрехт 4-армияға шабуылдарын тоқтатуды бұйырды; III резервтік корпус пен XIII корпустың Шығыс майданына көшуіне бұйрық берілді, ол 20 қарашада одақтастармен анықталды.

Талдау

Екі жақ та "ашық" солтүстік фланг жоғалғаннан кейін алға жылжуға тырысты, қазан айында франко-британдықтар Лилльге қарай, одан кейін британдық экспедициялық корпусы (BEF), бельгиялықтар және Бельгиядағы жаңа француздық Сегізінші армия шабуылдар жасады. Неміс 4-ші және 6-шы армиялары Есер шайқасында (16–31 қазан) және оңтүстікке қарай Епр шайқастарында екі жаққа да зор шығынмен аз ғана аумақты басып алды. Фалькенхайн 19 қазаннан 22 қарашаға дейін Ипр мен Монт-Кеммельді басып алуға шектеулі мақсат қойды. 8 қарашада Фалькенхайн жағалаудағы шабуылдың сәтсіз аяқталғанын және Ипрді алудың мүмкін емес екенін мойындады. Екі жақ та Фландрияға күштерін шешуші жеңіске жету үшін жеткілікті жылдам жеткізе алмады және екеуі де шаршап, оқ-дәрісі таусылып, кейбір жаяу әскер бөлімдері бұйрықтарды орындаудан бас тарту арқылы моральдық құлдырауға ұшырады. Фландриядағы күзгі шайқастар жазғы маневрлік шайқастардан айырмашылығы, тез арада тоқтап, ақырындап тозу операцияларына айналды. Француз, британдық және бельгиялық әскерлері төрт апта бойы импровизацияланған дала бекіністерінде неміс шабуылдарын өзара қымбатқа түсетін шабуылдар мен қарсы шабуылдар арқылы тойтарып, кері қайтарды. 21–23 қазан аралығында неміс резервістері Лангемаркте жаппай шабуыл жасады, нәтижесінде жоғалтулар жетпіс пайызға дейін жетті. Көптеген армиялар арасындағы өнеркәсіптік соғыс шешімсіз аяқталды; әскерлер тек қана өлгендердің үюі арқылы ғана алға жылжуға мүмкіндік алды. Дала бекіністері шабуылдық қарулардың көптеген түрлерін бейтараптандырды, ал артиллерия мен пулеметтердің қорғаныс өрт қуаты майданды басып алды; әскерлердің өзін-өзі жабдықтау және шығынға ұшырағандарды ауыстыру қабілеті шайқастарды апталар бойы жалғастырды. Фландрия шайқасында неміс әскерлері 34 дивизияны, француздар - 12, британдықтар - 9, бельгиялықтар - 6, сондай-ақ теңізшілер мен жаяу әскерге айналған атты әскерлер де қатысты. Фалькенхайн неміс стратегиясын қайта қарады; Vernichtungsstrategie және Франция мен Ресейге қарсы диктат бейбітшілігі неміс ресурстарының шегінен шыққандығы дәлелденді. Фалькенхайн Ресейді немесе Францияны одақтас коалициясынан дипломатиялық және әскери шаралар арқылы бөліп-жаруды көздеді. Тозу стратегиясы (Ermattungsstrategie) соғыстың құнын одақтастар үшін тым жоғары ететіндей етіп, бір жау соғысты тоқтату туралы келіссөздерге отыруына жеткізуді мақсат етті. Қалған соғысушылар келісімге келуге мәжбүр болар еді немесе қалған майданда шоғырланған және шешуші жеңіске қол жеткізе алатын неміс армиясымен бетпе-бет келер еді.

Both sides had tried to advance after the "open" northern flank had disappeared, the Franco British towards Lille in October, followed by attacks by the BEF, Belgians and a new French Eighth Army in Belgium. The German 4th and 6th armies took small amounts of ground at great cost to both sides, at the Battle of the Yser (16–31 October) and further south at the Battles of Ypres. Falkenhayn then tried a limited goal of capturing Ypres and Mont Kemmel, from 19 October to 22 November. By 8 November, Falkenhayn had accepted that the coastal advance had failed and that taking Ypres was impossible. Neither side had moved forces to Flanders fast enough to obtain a decisive victory and both were exhausted, short of ammunition and suffering from collapses in morale, with some infantry units refusing orders. The autumn battles in Flanders had quickly become static, attrition operations, unlike the battles of manoeuvre in the summer. French, British and Belgian troops in improvised field defences repulsed German attacks for four weeks in mutually costly attacks and counter attacks. From 21 to 23 October, German reservists had made mass attacks at Langemarck, with losses of up to seventy per cent. Industrial warfare between mass armies had been indecisive; troops could only move forward over heaps of dead. Field fortifications had neutralised many classes of offensive weapon and the defensive firepower of artillery and machine guns had dominated the battlefield; the ability of the armies to supply themselves and replace casualties kept battles going for weeks. The German armies engaged 34 divisions in the Flanders battles, the French twelve, the British nine and the Belgians six, along with marines and dismounted cavalry. Falkenhayn reconsidered German strategy; Vernichtungsstrategie and a dictated peace against France and Russia had been shown to be beyond German resources. Falkenhayn intended to detach Russia or France from the Allied coalition, by diplomatic as well as military action. A strategy of attrition (Ermattungsstrategie), would make the cost of the war was too great for the Allies to bear, until one enemy negotiated an end to the war. The remaining belligerents would have to come to terms or face the German army concentrated on the remaining front and capable of obtaining a decisive victory.

Шығындар

1925 жылы британдық ресми тарихшы Джеймс Эдмондс бельгиялықтардың 15-25 қазан аралығында көптеген жарақат алғанын, оның ішінде 10 145 адамның жараланғанын тіркеді. Британдықтардың 14 қазаннан 30 қарашаға дейінгі шығыны 58 155 адамды, француздардың – 86 237 адамды құрады. Бельгия мен Солтүстік Франциядағы 134 315 неміс әскерінің 15 қазаннан 24 қарашаға дейінгі шығынының 46 765-і 30 қазаннан 24 қарашаға дейін Лизден Гелувельтке дейінгі фронтта тіркелді. 2003 жылы Иан Бекет 50 000-ден 85 000-ға дейін француздық, 21 562 бельгиялық, 55 395 британдық және 134 315 неміс әскерінің қаза тапқанын хабарлады. 2010 жылы Джек Шелдон 54 000 британдық, шамамен 80 000 неміс әскерінің қаза тапқанын тіркеді, сонымен қатар француздар көп шығынға ұшырады және бельгиялық армия әлсіреп, көлеңкеге айналды деді. Шелдон полковник Фриц фон Лоссбергтің 3 қарашаға дейін 4-армияда 62 000, ал 6-армияда 27 000 әскердің қаза тапқанын, оның 17 250-і 30 қазаннан 3 қарашаға дейін Фабек әскер тобында болғанын атап өтті.

Кейінгі операциялар

1914 жылдың қарашасынан 1915 жылдың ақпанына дейін Ипр аймағында қысқы операциялар, Уайтшеттеге шабуыл кезінде (14 желтоқсан) өтті. 15-22 қарашада франко-британдықтар Фландрияның қорғанысын қайта ұйымдастырды, нәтижесінде BEF солтүстікке қарай Живаншиден Уайтшеттеге дейін біртекті майданды ұстады. Жоффр неміс дивизияларының Ресей майданына жылжуы туралы ақпарат алғаннан кейін, Батыс майданында шабуылдар сериясын жоспарлады. Сегізінші армияға Фландрияда шабуыл жасауға бұйрық берілді, ал француздықтардан 14 желтоқсанда BEF-ке қосылуын сұрады. Жоффр британдықтардың BEF майданының бойында, әсіресе Варнетоннан Мессинге дейін шабуыл жасауын қалады, себебі француздықтар Уайтшеттеден Холлебекеге шабуыл жасады. Француздар II және III корпусқа Листен, Варнетон және Холлебекеге шабуыл жасауға бұйрық берді, ал IV және Үнді корпустары немістерді алдыңғы шебінде ұстап тұру үшін жергілікті операциялар жүргізді. Француздықтар шабуылдың сол жақ қанатынан, француздықтардың жанынан басталатынын және бөлімдер бір-бірінің алдында жылжуы тиіс емес екенін атап өтті. Француздар мен 3-дивизия Витшетте мен Пети Буаны басып алуы керек еді, содан кейін II корпус батыстан, ал III корпус оңтүстіктен шабуылдап Спанбрукмоленді алуға тиіс болды, тек 3-дивизия ең көп күш салуы керек еді. Оң жақта 5-дивизия шабуылдайтын тәрізді болуы керек еді, ал III корпус демонстрация жасады, себебі корпус майданды ұстап тұрды және басқаша істей алмады. Сол жақта француздық XVI корпусы өз мақсаттарына жете алмады, ал 3-дивизия неміс шебіне жақындап, кесілмеген сымға тап болды. Бір батальон неміс қақпасын басып алып, 42 тұтқынға алды. Уайтшеттеге шабуылдың сәтсіз аяқталуы оңтүстікке қарайғы шабуылдың тоқтатылуына әкелді, бірақ неміс артиллериясының жауабы британдық бомбалаудан әлдеқайда күшті болды. 15-16 желтоқсанда Германияның бұзылмаған қорғанысы мен терең лайдың алдында ешқандай нәтиже бермеген шабуылдар жасалды. 17 желтоқсанда XVI және II корпус шабуылға түспеді, француздық IX корпусы Менен жолымен қысқа қашықтыққа жылды, ал Кляйн Зильбеке мен Биксшуттеде шағын табыстарға қол жеткізілді. Жоффр солтүстіктегі шабуылдарды тоқтатты, Аррастағы операцияларды қоспағанда, француздықтардан қолдау сұрады, олар 18 желтоқсанда британдық майдан бойында шабуыл жасауға бұйрық берді, содан кейін шабуылдарды XVI корпусты II корпустың қолдауымен және II корпус пен Үнді корпусының демонстрацияларымен шектеді. Тұман Аррас шабуылына кедергі келтірді, ал XVI корпусына қарсы неміс контршабуы II корпусты өзінің қолдау шабуылын тоқтатуға мәжбүр етті. 8-ші, 7-ші, 4-ші және Үнді дивизиялары тарапынан алты шағын шабуыл жасалды, олар аз ғана жерді басып алды, олардың барлығы лай мен су толудан кейін ұстауға жарамсыз болып шықты; Фландриядағы франко-британдық шабуылдар аяқталды.

Winter operations from November 1914 to February 1915 in the Ypres area, took place in the Attack on Wytschaete (14 December). A reorganisation of the defence of Flanders had been carried out by the Franco British from 15 to 22 November, which left the BEF holding a homogeneous front from Givenchy to Wytschaete to the north. Joffre arranged for a series of attacks on the Western Front, after receiving information that German divisions were moving to the Russian Front. The Eighth Army was ordered to attack in Flanders and French was asked to participate with the BEF on 14 December. Joffre wanted the British to attack along all of the BEF front and especially from Warneton to Messines, as the French attacked from Wytschaete to Hollebeke. French gave orders to attack from the Lys to Warneton and Hollebeke with II and III Corps, as IV and Indian corps conducted local operations, to fix the Germans to their front. French emphasised that the attack would begin on the left flank, next to the French and that units must not move ahead of each other. The French and the 3rd Division were to capture Wytschaete and Petit Bois, then Spanbroekmolen was to be taken by II Corps attacking from the west and III Corps from the south, only the 3rd Division making a maximum effort. On the right the 5th Division was only to pretend to attack and III Corps was to make demonstrations, as the corps was holding a front and could do no more. On the left, the French XVI Corps failed to reach its objectives and the 3rd Division got to within of the German line and found uncut wire. One battalion took of the German front trench and took 42 prisoners. The failure of the attack on Wytschaete resulted in the attack further south being cancelled but German artillery retaliation was much heavier than the British bombardment. Desultory attacks were made from 15 to 16 December which, against intact German defences and deep mud, made no impression. On 17 December, XVI and II corps did not attack, the French IX Corps sapped forward a short distance down the Menin road and small gains were made at Klein Zillebeke and Bixschoote. Joffre ended attacks in the north, except for operations at Arras and requested support from French who ordered attacks on 18 December along the British front, then restricted the attacks to support of XVI Corps by II Corps and demonstrations by II Corps and the Indian Corps. Fog impeded the Arras attack and a German counter attack against XVI Corps led II Corps to cancel its supporting attack. Six small attacks were made by the 8th, 7th, 4th and Indian divisions, which captured little ground, all of which was found to be untenable due to mud and water logging; Franco British attacks in Flanders ended.