Жұтқыншақ рефлексі: себептері, белгілері және маңызы
Pharyngeal reflex
Жұтқыншақ рефлексі – ауыз қуысынан тамаққа бөгде заттардың өтуін сақтайтын, таңдайдағы тітіркенумен туындайтын рефлекс. Құсықтан сақтайды, жаттығу арқылы басылуы мүмкін.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Тамақтың артқы жағындағы рефлекс – тамақтың артқы бөлігіндегі бұлшықеттердің рефлекстік жиырылуы, ауыздың төбесіне, тілдің артқы жағына, тонзилла аймағына, тілшеге және тамақтың артқы жағына тигізу арқылы туындайды. Бұл рефлекс, сондай-ақ рефлекстік тамақ жұту сияқты басқа аэродигестикалық рефлекстермен бірге, ауыз қуысындағы заттардың қалыпты жұту процесінен басқа жағдайларда тамаққа түсуіне кедері келтіреді және тұншығудың алдын алуға көмектеседі, ол жөтелдің бір түрі болып табылады. Фарингеялық рефлекс дауыс жолдарының рефлекстік бұлшықеттерінің жиырылуы болып табылатын ларингеялық спазмнан өзгеше.
Reflex at the back of the throat
The pharyngeal reflex or gag reflex is a reflex muscular contraction of the back of the throat, evoked by touching the roof of the mouth, back of the tongue, area around the tonsils, uvula, and back of the throat. It, along with other aerodigestive reflexes such as reflexive pharyngeal swallowing, prevents objects in the oral cavity from entering the throat except as part of normal swallowing and helps prevent choking, and is a form of coughing. The pharyngeal reflex is different from the laryngeal spasm, which is a reflex muscular contraction of the vocal cords.
Басу және іске қосу
Көлемді заттарды қалыптыдан тыс жұту немесе заттарды ауыздың артқы жағына салу, жұтқыншақ рефлексін тудыруы мүмкін. Мысалы, семсер жұтатындар кейбіреулері оны қалай басуға үйренген. Ал кейбір адамдар, тіпті жаттығудан өтпегендер де, белгілі бір нүктелерге қысым жасау арқылы құсу рефлексін қысқа мерзімге тоқтатуға шамасы жетеді.
Swallowing unusually large objects or placing objects in the back of the mouth may cause the pharyngeal reflex. Some people, for instance sword swallowers, have learned how to suppress it. Some people seem to be able to completely stop their gag reflex for a short time by pressing certain pressure points, even without prior training.
Жоқ болуы
Кейбір жағдайларда, құсу рефлексі мен жұтқыншақ сезімінің жоқтығы бірнеше ауыр медициналық жағдайлардың белгісі болуы мүмкін, мысалы, тіл-жұтқыншақ жүйкесіне (глоссофарингиялық жүйке), блуждағыш жүйкеге зақым келгені немесе мидың толыққанды тоқтауы (ми өлімі). Бір жақты (бір жақты) тіл-жұтқыншақ жүйкесінің (CN IX – сезімдік компоненті) зақымдануында, зақымдалған жүйкенің сол жағындағы жұтқыншақ қабырғасына тиген кезде құсу рефлексі байқалмайды. Бір жақты блуждағыш жүйкесінің (CN X – қозғалтқыш компоненті) зақымдануында, жұмсақ таңдай, жұтқыншақтың қай жағына тигеніне қарамастан, сақталған жаққа қарай көтеріліп, тартылады. Бұл екі жақта да сезімдік компонент сақталған, бірақ жұмсақ таңдай және жұтқыншақ бұлшықтарын қамтамасыз ететін қозғалтқыш жүйкелердің тек бір жағы ғана жұмыс істейді, сондықтан рефлекстік жиырылу асимметриялық болады. Егер CN IX және X жүйкелері бір жақты зақымдалған болса (жиі кездеседі), сау жаққа әсер ету тек бір жақты жауапты тудырады, жұмсақ таңдай сол жаққа қарай бұрылады; келісімді жауап байқалмайды. Зақымдалған жаққа тиген кезде ешқандай реакция болмайды. Бір кезде инсульт ауруларында құсу рефлексінің болмауы, жұтудың қиындығы (дисфагия) немесе тамақ немесе судың кеңеспеге (ларингельдік аспирация) түсуінің жақсы көрсеткіші деп есептелді және осы себепті оны жиі тексеріп отырды. Алайда, бір зерттеуде сау адамдардың 37%-ында құсу рефлексі болмаған, бірақ бір адамды қоспағанда, барлық қатысушыларда жұтқыншақ сезімі сақталған. Бұл нәтижелер құсу рефлексін басқаратын бұлшық еттердің қалыпты жұтуды басқаратын бұлшық еттерден тәуелсіз екенін көрсетеді. Бұл рефлекс сау адамдарда жиі кездеспейтіндіктен, оның жұту бұзылуларының қаупін анықтаудағы болжамдық құндылығы шектеулі. Ал, осы зерттеуде көрсетілгендей, жұтқыншақ сезімі сирек жоқ болады және болашақта жұтумен байланысты проблемаларды болжауда тиімдірек болуы мүмкін.
In certain cases, absence of the gag reflex and pharyngeal sensation can be a symptom of a number of severe medical conditions, such as damage to the glossopharyngeal nerve, the vagus nerve, or brain death. In unilateral (one sided) glossopharyngeal nerve (CN IX sensory component) damage, there will be no gag response when touching the pharyngeal wall on the same side of the damaged nerve. With one sided vagal nerve (CN X motor component) damage, the soft palate will elevate and pull toward the intact side regardless of the side of the pharynx that is touched. This is because the sensory component is intact on both sides, but only the motor nerves supplying one side of the soft palatine and pharyngeal muscles is working, therefore the contraction of the muscles in the reflex is asymmetrical. If both CN IX and X are damaged on one side (not uncommon), stimulation of the normal side elicits only a unilateral response, with deviation of the soft palate to that side; no consensual response is seen. Touching the damaged side produces no response at all. At one point, it was thought that a lack of the gag reflex in stroke patients was a good predictor for dysphagia (difficulty with swallowing) or laryngeal aspiration (food or drink entering the larynx), and was therefore commonly checked for. However, in one study, 37% of healthy people did not have a gag reflex, yet all subjects except for one still retained an intact pharyngeal sensation. These results suggest that the muscles that control the gag reflex remain independent of those that control normal swallowing. Since this reflex is commonly not found in healthy people, its predictive value in determining the risk for swallowing disorders is severely limited. Pharyngeal sensation, on the other hand, as seen by this study, is rarely absent, and could prove better at predicting future problems with swallowing.
Рефлексиялық жұтқыншақ жұтқыншағы
Тамақ немесе басқа да жат заттар жұтқыншақтан кері шығарылатын құсу рефлексімен тығыз байланысты, жұту әдетте тамақты ас қорыту жүйесі арқылы асқазанға итеріп жібереді. Бұл рефлекс, әсіресе, жоғарғы тыныс алу жолдарын қорғау жүйесі ретінде жұмыс істейді, өйткені ол глоттисті жабуға мәжбүрлеп қана қоймай, соның салдарынан кез келген заттың тыныс жолдарына енуіне кедері келтіреді, сонымен қатар жұтқанда жұтқыншақтағы қалдық заттарды тазартады. Бұл рефлекс – бірнеше аэродигестивтік рефлекстердің бірі, оның ішінде фарингоглотальдық жабылу рефлексі (жұту жүрмейді, бірақ глоттис жабылады) және фаринго-жоғарғы өңеш сфинктерінің жирылу рефлексі, ол көбінесе гастроэзофагеальдық рефлюкс эпизодтары кезінде пайда болады. Олардың барлығы глоттисті күшпен жабады немесе жұтқыншаққа, осы жолмен де, жоғарғы тыныс алу жолдарымен де кері қайтарылған бөлшектерді ас қорыту жолына шығаруға мүмкіндік береді. Бұл рефлекстер тыныс жолдарын гипофаринкстен төгілуі мүмкін тамақ немесе сұйықтықтан қорғайды. Гипофаринкс – жұтқыншақтың төменгі бөлігі, және оны ас қорыту жолы тыныс жолдарынан бөлінетін алғашқы аймақ деп санауға болады. Дегенмен, егер гипофаринкстің қауіпсіз ұстай алатын сұйықтықтың максималды көлемі асып кетсе, онда артық сұйықтық көмейге, ал одан өкпеге ағып кетеді. Сондықтан, бұл рефлекстер осы максималды көлемге жетуіне жол бермейді. Ас қорыту және тыныс алу жүйелері жұтқыншақ арқылы байланысқандықтан, организм тамақ пен ауаның тиісті жолдарға өтуін реттей алмағанда көптеген проблемалар мен аурулар туындайды. Бұл рефлекстерге зиян келтіретін ең алдын алатын себеп – темекі шегу. Бір зерттеуде темекі шегетіндермен салыстырғанда, фаринго-жоғарғы өңеш сфинктерінің жирылу рефлексі мен рефлекстік жұтыну рефлексі үшін шектік көлемдер (осы рефлекстердің бірінің іске қосылуына қажетті ең төменгі көлем) жоғарылатыны көрсетілді.
Closely related to the gag reflex, in which food or other foreign substances are forced back out of the pharynx, swallowing generally pushes food through the digestive system into the stomach. This reflex in particular functions as a protective system for the upper respiratory tract as it not only forces the glottis to close, thereby preventing any substances getting into the airways, but also clears the pharynx of any residual substances by a swallow. This particular reflex is simply one of several aerodigestive reflexes, including also the pharyngoglottal closure reflex (in which no swallowing occurs, yet the glottis still closes) and the pharyngo upper esophageal sphincter contractile reflex, which occurs mainly during gastroesophageal reflux episodes. All either forcibly close the glottis or allow the pharynx to remove particles into the digestive tract that may have been forced back up by both this tract and the upper respiratory tract. These reflexes can also protect the airways from any food or liquids that may spill over from the hypopharynx. The hypopharynx is the bottom part of the pharynx, and can be considered the first area where the digestive tract splits from the airways. However, if the maximum capacity of fluids that the hypopharynx can safely hold is exceeded, then this excess fluid spills into the larynx and from there into the lungs. Therefore, these reflexes prevent levels reaching this maximum volume. Since both the digestive system and the respiratory system are connected by the pharynx, there are many problems and diseases that occur when the body is unable to regulate passage of food and air into the appropriate tracts. Perhaps the most preventable cause of damage to these reflexes originates from smoking. One study has shown that, when compared to non smokers, the threshold volumes (the lowest volume at which one of these reflexes is triggered) for both the pharyngo upper esophageal sphincter contractile reflex and reflexive pharyngeal swallowing is increased.