Кіріспе

Лилияның түрі – Лилиум маклиниа, Шируи лилиясы немесе Шируи Кашонг Тимравон – Үндістанның Манипур штатындағы Ухрул ауданындағы Шируи тауларының жоғарғы бөлігінде ғана кездесетін сирек өсімдік түрі, теңіз деңгейінен жоғары биіктікте өседі. Ол шығысында Мьянмамен шекараға жақын, батысында Шируи ауылы, оңтүстігінде Чойтар ауылы және солтүстігінде Сихай ауылы орналасқан. Көлеңкеге жақын өсетін бұл лилияның ақшыл көк-қызғылт жапырақтары бар, бірақ микроскоп арқылы қарағанда жеті түрлі түске ие. Табиғатта маусым және шілде айларында, муссон кезінде гүлдейді. Бұл маусымдық гүлдейтін өсімдіктер, мамыр және маусым айларында гүлдегенде ең әдемі болады. Гүлденудің ең жақсы кезеңі – 15 мамыр мен 5 маусым аралығы. Өсімдіктің биіктігі – , ал әр өсімдікте 1-ден 7 гүлге дейін болады.

Гүл

Олар көктемде, әсіресе 15 мамыр мен 5 маусым аралығында гүлдейді. Өсімдіктердің биіктігі 0,3–0,91 метр (1–3 фут) аралығында болады, әр өсімдікте 17 гүл өседі. Гүлдері ақшыл көк немесе қызғылт түсті, бірақ микроскоп арқылы қарағанда жеті түрлі түске ие.

Өсіру

Гүлдерді әр түрлі тәсілмен өсіруге болады. Олар ылғалды және тікелей жазғы күн сәулесінен қорғалған, гумусты топырақта жақсы өседі. Оларды түйіршіктер және тұқымдар арқылы өсіруге болады. Тұқымдарды 5 мм тереңдікте компостпен жабу керек, сондай-ақ салқын, бірақ жақсы жарық түсетін жерде болуы қажет. Жасанды жылу өскіндердің өсуіне кедерілтестік тудырады, ал олар тек көктемде, қыста салқындатылғаннан немесе қатырылғаннан кейін ғана өнеді. Оларды кішкентай горшоктарда өсіріп, содан кейін қайта отырғызуға немесе сыртқа отырғызуға болады. Тағы бір аңыз бойынша, Филава қадірлісінің қызы Лили осы төбелерді қорғайды. Үшінші оқиға бойынша, екі ғашық шатқақтың үстінен секіріп, қаза болып, осылайша гүл пайда болған. Бұл гүл дәстүрлі түрде Кашонг Тимравон деп аталады және мейірімділік, қорғаныс, гүлдену және бақытты өмірді білдіреді деп саналады. 1948 жылы аталған жаңалық Корольдік бау-бақша қоғамының "Престижді сыйлығымен" марапатталды. Осылайша, гүлді қайта жандандыруға көптеген күш-жігер жұмсалды. Біріншіден, 1982 жылы Сирой ұлттық паркі құрылды, оның ауданы 0,41 км² құрайды, бұл лилияның табиғи өсетін жері. 2013 жылдың 13 қазанында Гоаның Қоршаған орта және мұра департаментінің басшысы Шажин Джинкс осы жойылып бара жатқан мұраны қорғау туралы хабардар ету мақсатында Широи төбелеріне экспедиция ұйымдастырды. Шируи лилиясы фестивалі 2017 жылдың мамыр айында тарихта алғаш рет өткізіліп, осы сирек кездесетін гүл туралы және оның әлемдік құндылығы туралы хабардарлықты арттыруға бағытталды. Фестиваль жыл сайын Манипур штатының Ухрул қаласымен қатар Шируи ауылында да өткізіледі. 2015 жылдың 19 ақпанында Ұлттық биоресурстар және тұрақты даму институты Сирой лилиясының өсетін ортасын қайта дамыту науқанын бастады. Олар гүлдерді зертханада өсіріп, одан кейін басқа жерлердегі балабақшаларға таратып, өсіруге жібереді.