Кіріспе

Даниялық инженер Валдемар Пульсен (23 қараша 1869 – 6 тамыз 1942) – 1898 жылы телеграфон деп аталатын магниттік сымға жазатын құралды ойлап тапқан даниялық инженер. Ол сонымен қатар радио технологиясының алғашқы дамуына маңызды үлес қосты, оның ішінде алғашқы үздіксіз толқынды радио хабар таратушы, Поулсен доғасын жасады. Бұл құрал вакуумдық лампалы хабар таратушылар пайда болғанға дейін көптеген алғашқы аудио радио хабарларын тарату үшін қолданылды.

Ерте өмір

Поулсен 1869 жылғы 23 қарашада Копенгагенде дүниеге келген. Ол Жоғарғы Сот судьясы Йонас Николай Йоханнес Поулсен мен Ребекка Магдаленаның (қыз есімі Брандт) ұлы болды. 1889 жылдан 1893 жылға дейін Копенгаген университетінде табиғаттану ғылымдарын оқыды, бірақ бітірмей, Копенгаген телефон компаниясының техникалық бөлімінде инженер-көмекші болып жұмыс істеу үшін оқуын тастады. Содан кейін Поулсен бұл қызметтен кетіп, тәуелсіз өнертапқыш ретінде жұмыс істеді. Магниттік сымға жазу және оның кейінгі нұсқасы – магниттік таспаға жазу, жазу басының жанынан өтетін магниттелуге қабілетті ортаны пайдаланады. Жазылатын дыбысқа ұқсас өзгеретін электр сигналы жазу басына жіберіледі, бұл сигналды кодтаған магниттелу үлгісін тудырады. Одан кейін осы құрылғыдағы магнит өрісінің өзгерістерін қабылдайтын және оны электр тогына айналдыратын оқу басы, телефондық гарнитураға қосылғанда дыбыс ретінде қайта жаңғыртуға мүмкіндік береді. Поулсен 1898 жылы «Телеграф» патентін алды, ал кейін көмекшісі Педер Олуф Педерсенмен бірге болат сымға, таспаға немесе дискіге жазатын басқа магниттік жазғыштарды жасады. Бұл құрылғылардың ешқайсысы электрондық күшейткішпен жабдықталмаған, бірақ жазылған сигналды құлаққап арқылы естіуге немесе телефон желісі арқылы таратуға жеткілікті күшті болды. «Телеграфтың» диктантпен жазуға және телефон хабарларын жазуға, сондай-ақ телефон газеттері арқылы қайта-қайта хабарламалар жасауға көптеген қолданыстары болады деп күтілді. Бір ынталы рецензент 30 минуттық жазу уақытын және басқа да мүмкіндіктерін атап өтіп, «бұл құрал бизнесмендер үшін де, бүкіл әлем үшін де телефон сияқты маңызды болады» деп болжады. Алайда, оның күрделілігі және жазбаларды күшейту мүмкіндігінің болмауы оның таралуын шектеді, ал өнертабыс қаржылық жағынан сәтті болмады.

Радионы дамыту

Поулсен 1903 жылы «Поулсен доғасы таратушысы» деп аталатын доға конвертері таратушысын жасады, ол вакуумдық түтік технологиясы пайда болғанға дейін аудио радио хабарларын тарату үшін кеңінен қолданылды. Бұл өнертабыс Уильям Дадделлдің «ән салатын доғасына» әлдеқайда жоғары жиіліктерде жұмыс істеу үшін өзгерістер енгізді, бұл оны үздіксіз радио толқындар генераторы етті, ол бұрынғы ұшқыш разрядты таратушылардан айырмашылығы аудио хабарларды таратуға қолданылуы мүмкін. Ең маңызды өзгеріс – күшті көлденең магнит өрісіндегі сутегі атмосферасын енгізу болды. 1907 жылы жүйе 100 фут (30 м) биіктіктегі мачта арқылы Лингби мен Ньюкасл қалалары арасында байланыс орната алды. 1908 жылы Поулсен Даниядағы Эжергтен Лингбиге дейін сымсыз телефон арқылы 230 шақырым қашықтықты 3 киловатт қуатпен, ал 1910 жылы Лос-Анджелестен Сан-Францискоға дейін 295 шақырым қашықтықты 12 киловатт қуатпен жеткізді. Берлиндегі Поулсен станциясында ойналған музыка Копенгагенде 345 шақырым қашықтықта қабылданды. Доғалық таратушыларға маманданған Federal Telegraph Company компаниясы Поулсеннің доғасын АҚШ-та пайдалануға лицензия берді, бірақ компания негізінен алыс қашықтықтағы радиотелеграфтық байланыс үшін жоғары қуатты доғалық таратушыларды қолданды. Доғалық таратушыларды пайдалану 1920-жылдардың басында тоқтатылды, оларды ұзақ қашықтықтағы телеграф және вакуумдық түтік таратушылары үшін Александерсон генераторлары алмастырды. 1909 жылы Эйнар Дессау Паульсенмен байланыс орнату үшін қысқа толқынды таратушыны қолданды. 1907 жылдан бастап Ли де Форест радио хабарларын тарату эксперименттері үшін доғалық таратушыларды қолданды, бірақ ақырында вакуумдық түтік таратушыларына көшті. Вакуумдық түтік таратушыларының артықшылығын баяндай келе, 1950 жылғы өзінің өмірбаяннда де Форест: «Мен сол кезде тек радио детектор ретінде пайдаланған кішкентай аудион түтігінде тербеліс принципі ұйықтап жатқанын мүлдем білмедім, егер мен оны түсінген болсам, мен өзім жасаған барлық ұсақ доғалық механизмдерді күл қорасына тастауға мәжбүр болар едім, бұл бірнеше жылдан кейін бүкіл әлемде орын алған процедура!» – деп жазды.