Ханты-Мансийск қаласы: тарихы, географиясы және мәдени өмірі
Khanty-Mansiysk
Ханты-Мансийск – Ресейдің Батыс Сібір аймағындағы қала. Іртыш өзені жағасында орналасқан, мұнайға бай аймақтың әкімшілік орталығы. Халық саны 101 мыңнан астам.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ханты-Мансийск (, әдетте Ханты-Манси қаласы деп аударылады; Ханты: Ёмвоҷ, Jomvoćś; Манси: Абга, Abga) – Ресейдің батыс-орталық бөлігінде орналасқан қала. Географиялық тұрғыдан алғанда, ол Иртыш өзенінің шығыс жағалауында, Обь өзенімен қосылған жерден бастап, мұнайға бай Батыс Сібір аймағында жатыр. Ханты-Мансийск тәуелсіз қала болғанымен, Ханты-Мансийск ауданының және Ханты-Мансий автономдық округі – Юграның әкімшілік орталығы қызметін де атқарады. Шамамен 101 466 тұрғыны бар Ханты-Мансийск Ресейдің аймақтық орталықтарының ішінде, өңіріндегі ең ірі қала емес, себебі халық саны бойынша Сургут, Нижневартовск және Нефтеюганск қалаларынан кем.
Khanty Mansiysk (, lit. Khanty Mansi Town; Khanty: Ёмвоҷ, Jomvoćś; Mansi: Абга, Abga) is a city in west central Russia. Technically, it is situated on the eastern bank of the Irtysh River, from its confluence with the Ob, in the oil rich region of Western Siberia. Though it is an independent city, Khanty Mansiysk also functions as the administrative centre of Khanty Mansiysky District, and the administrative center of Khanty Mansi Autonomous Okrug–Yugra. With 101,466 estimated inhabitants, Khanty Mansiysk is among Russia's few regional capitals that are not the largest cities in their surrounding area, as it is surpassed in population by Surgut, Nizhnevartovsk and Nefteyugansk.
Этимология
Ханты-Мансийск – бұл аймақтағы жергілікті халықтар – ханты және манси тайпаларының аттарын біріктіретін күрделі сөз. Орыс қалаларының аттарындағыдай, ол "ск" жұрнағымен аяқталады, ол "қала" дегенді білдіреді. 1940 жылға дейін бұл елді мекеннің аты Остяко-Вогульск болған, себебі бұл тайпалар бұрын остяктар және вогульдер деп белгілі болған.
Khanty Mansiysk is a hyphenated word combining the names of two Russian indigenous peoples local to the region, the Khanty and the Mansi, ending in " sk" as is typical for the names of Russian towns, which means city. Before 1940, the settlement's name was Ostyako Vogulsk, as these tribes were previously known as the Ostyaks and the Voguls, respectively.
Климат
Ханты-Мансийск субарктикалық климатқа ие (Кёппен климаттық жіктелімі Dfc). Климат экстремалды, температурасы мұздай төмен және ыстыққа дейін жетеді. Дегенмен, орташа есеппен аймақ өте суық, орташа температурасы құрайды. Жылдық жауын-шашын мөлшері салыстырмалы түрде төмен, жылына шамамен , жаз айларында қысқа қарағанда көп болады. Желдің орташа жылдамдығы , ал ауаның ылғалдылығы 77% құрайды.
Khanty Mansiysk experiences a subarctic climate (Köppen climate classification Dfc). The climate is extreme, with temperatures as low as and as high as On average, however, the region is very cold, with an average temperature of Precipitation tends to be fairly low; per year, which is heavier in the summer than in the winter. The average wind speed is , and the average humidity is 77%.
Тарих
Ол 1930 жылы Остяко-Вогульск жұмысшылар поселкесі ретінде құрылған.
It was founded in 1930 as a work settlement of Ostyako Vogulsk (Остяко Вогульск).
Әкімшілік және муниципалдық мәртебе
Ханты-Мансийск – автономды округтің әкімшілік орталығы, сонымен қатар әкімшілік-аумақтық бөлініс жүйесінде Ханты-Мансийск ауданының әкімшілік орталығы болып табылады, бірақ оның құрамына кірмейді. Әкімшілік бірлік ретінде, ол Ханты-Мансийск округінің маңызы бар қаласы ретінде жеке құрылған, бұл аудандармен тең статусқа ие әкімшілік бөлімше.
Khanty Mansiysk is the administrative centre of the autonomous okrug and, within the framework of administrative divisions, it also serves as the administrative centre of Khanty Mansiysky District, even though it is not a part of it. As an administrative division, it is incorporated separately as the town of okrug significance of Khanty Mansiysk—an administrative unit with the status equal to that of the districts.
Көлік
Ханты-Мансийск қаласының ішкі қаласынан тыс, орналасқан Ханты-Мансийск әуежайы арқылы әуе саяхаты мүмкін. Utair әуе компаниясының бас кеңсесі осы әуежайда орналасқан.
Air travel is available at the Khanty Mansiysk Airport, located just outside Khanty Mansiysk inner city. The airline Utair has its head office at the airport.
Спорт
Ханты-Мансийск – шаңғы спорты және тау шаңғысы орталығы. Биатлоннан әлем кубогы жарыстары қалада жыл сайын өткізіледі, сондай-ақ туристік инфрақұрылым жақсы дамыған. Қалада 2003 және 2011 жылдарғы биатлоннан әлем чемпионаттары өтті, ал 2005 жылы тұңғыш аралас биатлон эстафетасы чемпионаты, және 2010 жылы қайтадан өтті. Дене мүмкіндігі шектеулі шаңғышылардың қатысуымен өткен 2011 жылғы биатлон және кросс-кантри шаңғысынан әлем чемпионаты 2011 жылдың наурыз-сәуір айларында Ханты-Мансийскіде өтті. Ханты-Мансийск 2015 жылғы Қысқы Саңыраулар Олимпиадасына және Жоғарғы хоккей лигасының «Югра» клубына төрт қабырғасын берді. Қала құрамына 2010 жылғы Шахмат Олимпиадасы мен 2012 жылғы Әйелдер арасындағы Шахмат Әлем Чемпионаты өткезілген «Угра» шахмат академиясы кіреді. 2010 жылы Олимпиада ойындарының қатысушыларын орналастыру мақсатында «Олимпиада» қонақ үйі салынды. Сондай-ақ, 2005, 2007, 2009 және 2011 жылдарғы Шахмат Әлем Чемпионаттары да осы қалада өткізілді. 2013 жылы жылдам және блиц шахматтан әлем чемпионаты, ал 2014 жылы үміткерлер турнирі ұйымдастырылды. 2015 жылдың мамырында FIDE Grand Prix турнирі өтті. 2018 жылғы 2-23 қарашада ФИДЕ Әйелдер Әлем Чемпионаты осы қалада өткізілді. Оған 28 елден 64 шахматшы қатысып, жеңімпаз – Цзюй Вэньцзюнь атанды.
Khanty Mansiysk is a skiing and alpine skiing centre. Biathlon World Cup competitions are annually held in the city, and tourism infrastructure has been developed here quite well. The city was the venue of the 2003 and 2011 Biathlon World Championships, and in 2005 the first Mixed Biathlon Relay Championships took place here, and again in 2010. The 2011 IPC Biathlon and Cross Country Skiing World Championships where skiers with a physical disability compete, took place in Khanty Mansiysk in March–April 2011 as well. Khanty Mansiysk was home to the 2015 Winter Deaflympics and the HC Yugra of the Supreme Hockey League. The city includes the Ugra Chess Academy, which has been the venue of the 2010 Chess Olympiad and the Women's World Chess Championship 2012. In 2010, the Olympic Hotel was built just to house the players in the Olympiad. It also hosted the 2005 Chess World Cup, the 2007 Chess World Cup, the 2009 Chess World Cup and the 2011 Chess World Cup. It hosted the World Rapid and Blitz Championship in 2013 and the 2014 Candidates Tournament. In May 2015, the FIDE Grand Prix tournament was held here. The 2018 FIDE Women's World Championship was held here on November 2–23, 2018. It included 64 chess players from 28 countries and was won by Ju Wenjun.