Кіріспе

Тайн өзенінің үстінен Ньюкасл мен Гейтсхед арасын жалғайтын, жаяу жүргіншілер мен велосипедшілерге арналған көлбеу көпір – Гейтсхед мыңжылдық көпірі. Ол Тайн өзенінің оңтүстік жағалауындағы Гейтсхед өнер ауданы мен солтүстік жағалауындағы Ньюкасл-апон-Тайнның Кейсайд аймағы арасында орналасқан. Бұл – құрылған алғашқы көлбеу көпір. 2001 жылы көпшілікке ашылған, марапаттарға ие болған бұл көпір пішіні мен көлбеу механизміне байланысты кейде «жымырайтын көз көпірі» немесе «қысырық көз көпірі» деп аталады. Миллениум көпірі қаладағы жиырмасыншы биік құрылыс болып есептеледі және көршілес Тайн көпірінен төмен.

Тарихи контекст

Гейтсхед Миллениум көпірі – Тайн өзені арқылы салынған көпiрлердің ұзақ тарихының бір бөлігі, олардың ең алғашқысы Орта ғасырларда салынған. Индустриялық революция мен Виктория дәуірінде оның қолжетімді портының арқасында кемежай негізіндегі өнеркәсіптер өркендеген сайын, аймақ гүлденді. Дегенмен, Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Тайн өзені бойындағы өнеркәсіп құлдырады және 1980 жылдарға қарай кемежай тозығы жетті. Бұл Ньюкасл мен Гейтсхедте жаңару шараларын күшейтті, ол өзен жағалауында Ньюкасл заң соттарының салынуымен басталды. 1995 жылы Гейтсхед кеңесі Балтық заманауи өнер орталығын дамыту жоспарларын жасады, соның нәтижесінде екі қаланы байланыстыратын жаяу көпірінің қажеттілігі анық болды.

Ашылу

Гейтсхед кеңесі көпірдің 2000 жылдың қыркүйегінде ашылатынын жариялаған, бірақ ол келесі жылдың қыркүйегіне дейін толыққан жоқ. Алғашқы бұрылыс 2001 жылдың 28 маусымында 36 000 көрерменнің куәлігінде болды. Көпір 2001 жылдың 17 қыркүйегінде мыңдаған адамға ресми түрде ашылды. Сағат 14:00-де бірінші рет көпірден өтуге кедергі көтерілді, ал алғашқы өткендерге Кеңес тарапынан естелік медаль табыс етілді. Көпірді 2002 жылдың 7 мамырында Елизавета II патшайым Алтын мерейтойлық сапары барысында ашты. Патшайым ашқан ескерткіш тақтада: "Гейтсхед мыңжылдық көпірі. 2002 жылдың 7 мамырында Ұлыбритания Королевасы ашылды" деп жазылған. Балтық заманауи өнер орталығындағы салтанатты кешкі асқа дейін патшайым: "Бүгін мен осы аймақтағы жаңа болашақ құруға бағытталған барлық адамдардың нық қадамдарын көріп отырмын. Соңғы екі айда көптеген жақсылыққа куә болдым, енді мен Солтүстік-Шығыс халқына алғыс айту мүмкіндігіне иемін" деді.

Дизайн

Гейтсхед мыңжылдық көпірі келесі негізгі жобалау талаптарын орындау үшін салынды: көпір жабық күйдегі кезде көктемгі су тасқыны кезінде өзен деңгейінен жоғары болуы тиіс; Гейтсхед жағажайында ешқандай құрылыс болмауы керек; мүмкіндігі шектеулі адамдардың қолжетімділігі үшін көпірдің палубасының еңісі 1:20-ден аспауы керек. Көпір екі болат аркадан тұрады – жаяу және велосипед жолы қызметін атқаратын палуба және тіреу аркасы. Көпірдің жабылудан ашылуға дейін толық 40° бұрылуына шамамен төрт минут уақыт кетеді, ол секундына бір метр жылдамдықпен қозғалады. Жобаның энергия тиімділігі соншалық, 2017 жылдың сәуір айында бір рет ашылуына бар болғаны 3,96 фунт стерлинг жұмсалды. Бұл маневр кезінде көпірдің сыртқы түрі оған "жымырайтын көз көпірі" деген лақап ат беруге себеп болды және оның беделін функционалды инфрақұрылым ғана емес, сонымен қатар өзіндік бір тамашалық ретінде бекітті.

Құрылыс және монтаждау

Гейтсхед кеңесі көпір құрылысының негізгі мердігері ретінде Гейтсхедтегі Harbour & General компаниясын таңдады. Harbour and General компаниясы кейіннен бақылау жүйелерін, металл конструкцияларын, жарықтандыруды, қазық қағу және өзен жұмыстарын қамтитын құрылыс элементтерін жүзеге асыру үшін 12-ден астам қосалқы мердігерді таңдады. Консалтингтік инженерлік Ramboll тобы инженерлік, құрылыс және келісімшарттарды басқару бойынша қосымша қызметтер көрсетті. Көпірдің құрылымы LUSAS бағдарламасында 3D элементтерді пайдалана отырып модельдендірілді. LUSAS модельдеуі көпірдің моделін жасауға және бүктелу күштерін, желдің және температураның әсерін талдауға мүмкіндік берді. Тәуекелдерді және жобаны басқару, сондай-ақ шығындарды талдау үшін Pertmaster Professional бағдарламасы қолданылды. Watson Steel көпірдің алдын ала құрастырылуы үшін мамандандырылған мердігер ретінде тағайындалды және гидравликалық жүйенің жобасын Kvaerner Markham компаниясына тапсырды. Көпірдің алдын ала дайындалған бөліктері көпірдің соңғы орналасқан жерінен Адрианның ауласында абаттандырылып, боялды. Бүкіл конструкция алдымен тоғыз аркалық және палубалық бөліктерді дәнекерлеу арқылы біріктіріліп, содан кейін кабельдер аркаға және палубаға бекітілді. Арка орнатылғаннан бұрын қорғаныш бояуы (International Protective Coatings компаниясының Interzone 505 және Interthane 990) жағылды. Көпір 2000 жылдың 20 қарашасында әлемдегі ең ірі жүзуші крандарының бірі – Asian Hercules II арқылы бір бөлікте орнатылды.

Өңірлік және мәдени маңызы

Гейтсхед мыңжылдық көпірі жергілікті аймақты дамыту үшін ғана емес, сонымен қатар жергілікті мақтаныш орнату үшін салынған маңызды жергілікті ескерткіш және туристік нысан ретінде өз мәртебесін сақтап қалды. Ол мезгіл-мезгіл туристерге және Солтүстік қайық жарысы және Cutty Sark Tall Ships жарысы сияқты ірі шараларға ашылады. Көпір мерекелер мен салтанатты оқиғаларды белгілеу үшін жарықтандырылады. Мысалы, 2020 жылдың 4 шілдесінде Ұлттық денсаулық сақтау жүйесінің (NHS) 72 жылдығы мен COVID-19 пандемиясы кезіндегі үлесін тойлау үшін «Жарқыратып көк түс бер» науқаны аясында көк түспен жарықтандырылды. 2020 жылдың сәуір айында әлеуметтік қызметкерлерді құрметтеу үшін жасыл жарық шалынды. Көпір фильмдерде және телеарналарда көрсетілді, оның ішінде BBC теледрамасы «55 градус солтүстікке» және 2005 жылғы британдық «Гол!» фильмінде де пайда болды. Көпірдің суреті 2000 жылы бірінші сыныптық пошта маркасында бейнеленді. Көпірді салу үшін сәулетші Уилкинсон Эйр 2002 жылы Британдық сәулетшілер институтының (RIBA) Стирлинг сыйлығын жеңіп алды. Бұл шешім біршама даулы болды; RIBA төрешілері көпірді «шынымен батыр инженерлік және құрылыс туындысы» деп сипаттаса да, марапаттау рәсіміне қатысушылар арасында оның сәулетке жататыны туралы пікірталас болды, кейбіреулер оны ғимарат деп санамады. Алайда, Уилкинсон Эйрдің Джим Эйрі бұл жетістіктің сәулет шегінен асып түсетінін айтты. Уилкинсон Эйр және Гиффорд 2003 жылы IStructE Жоғарғы сыйлығын жеңіп алды. Көпір 2002 жылы Британдық құрылыс болат өнеркәсібі қауымдастығының конструкциялық болат дизайны сыйлығына ие болды. 2005 жылы көпір Халықаралық көпір және құрылыс инженерлік қауымдастығынан «Ерекше құрылым» сыйлығын алды.