Көлдер мен тау шаралары: Тарн – мұздықтар ойып шығарған цирктерде пайдалатын тау көлі. Этимологиясы, географиясы және скандинавия тілдеріндегі мағынасы.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Тау көлі немесе мұздық циркіндегі ойыс
Mountain lake or pool in a glacial cirque
Тарн (немесе корри лох) – мұздықпен қазылған циркте пайда болған тау көлі, тоған немесе кішкентай су қоймасы. Морэна тарнның төменгі жағында табиғи бөгетті құрауы мүмкін.
A tarn (or corrie loch) is a mountain lake, pond or pool, formed in a cirque excavated by a glacier. A moraine may form a natural dam below a tarn.
Этимология
Бұл сөз ежелгі норвег тіліндегі tjörn ("қосымшалары жоқ шағын тау көлі") сөзінен туындаған, ол тоғанды білдіреді. Солтүстік Англияның бір бөлігінде – негізінен Камбрияда (мұнда 197 дана бар), сондай-ақ Солтүстік Ланкашир және Солтүстік Йоркшир аймақтарында – «тарн» сөзі шағын көлдер мен тоғандарды атау үшін кеңінен қолданылады, олардың орналасқан жері мен пайда болуына қарамастан (мысалы, Талкин Тарн, Урсуик Тарн, Малхэм Тарн). Ұқсас түрде, скандинавия тілдерінде tjern немесе tjørn (екеуі де норвег тілінде) немесе tjärn немесе tärn (екеуі де швед тілінде) – бұл көбінесе орман ішінде немесе оны жақыннан қоршаған немесе тарнға өсіп жатқан өсімдіктермен қамтылған шағын табиғи көл. Мұздық цирктердегі судың арнайы техникалық мағынасы, көбінесе Камбриядағы көлдер аймағындағы цирктерде таралған тарндардың көптігінен туындайды. Дегенмен, көлдер аймағында осы техникалық мағынаға сәйкес келмейтін «тарн» деп аталатын су объектілерінің саны көп.
The word is derived from the Old Norse word tjörn ("a small mountain lake without tributaries") meaning pond. In parts of Northern England – predominantly Cumbria (where there are 197), but also areas of North Lancashire and North Yorkshire – 'tarn' is widely used as the name for small lakes or ponds, regardless of their location and origin (e. g. Talkin Tarn, Urswick Tarn, Malham Tarn). Similarly, in Scandinavian languages, a tjern or tjørn (both Norwegian) or tjärn or tärn (both Swedish) is a small natural lake, often in a forest or with vegetation closely surrounding it or growing into the tarn. The specific technical use for a body of water in a glacial corrie comes from high number of tarns found in corries in the Lake District, an upland area in Cumbria. Nonetheless, there are many more bodies of water called 'tarn' in the Lake District than actually fit this technical use.
Құрылу
Тарндар – цирк мұздықтары деп аталатын кішкентай мұздықтардың нәтижесі болып табылады. Мұздық цирктер (немесе "корилер") тау беткейлерінде қар сызығының жанындағы ойыстар ретінде қалыптасады. Көбінесе, цирк мұздығы дамитын ойыс, таудың бетінде ауа райының әсерінен, мұздың бөлінуінен және суырудан туындаған үлкен шұңқырға айналуы мүмкін. Мұздың бөлінуі мен абразияға байланысты шұңқыр тереңдей береді. Цирк әдетте үш жағынан тік жартастармен қоршалған, ал төртінші жағы мұздықтан түзілген моренадан тұрады, ол шет, табалдырық немесе табаны болып табылады, және одан ағын немесе мұздық цирктен шығып кетеді. Тарндар цирк мұздығының еруінен пайда болады. Олар маусымдық сипатта болуы мүмкін, мысалы, мұз үстіндегі көлдер, немесе бұрын мұздық болған аймақтардағы цирктер қалдырған ойыстарда қалыптасқан тұрақты нысандар.
Tarns are the result of small glaciers called cirque glaciers. Glacial cirques (or 'corries') form as hollows on mountainsides near the firn line. Eventually, the hollow in which a cirque glacier develops may become a large bowl shape in the side of the mountain, caused by weathering, by ice segregation, and as well as being eroded by plucking. The basin will become deeper as it continues to be eroded by ice segregation and abrasion. A cirque typically will be partially surrounded on three sides by steep cliffs, with a fourth side a form of moraine constructed from glacial till, which forms the lip, threshold or sill, from which either a stream or glacier will flow away from the cirque. Tarns form from the melting of the cirque glacier. They may either be seasonal features as supraglacial lakes, or permanent features which form in the hollows left by cirques in formerly glaciated areas.