Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Канадалық саясаткер (1841–1889) оның туысы, Ассинибоя заң шығару жиналысының мүшесі.
Canadian politician (1841–1889)
his cousin, the member of the Legislative Assembly of Assiniboia
Джон Норкуэй (8 мамыр 1841 – 5 шілде 1889) 1878 жылдан 1887 жылға дейін Манитобаның бесінші премьер-министрі болды. Ол сол кездегі Қызыл өзен колониясында Сент-Эндрюс тұсында дүниеге келді, осылайша Манитобада туған алғашқы премьер-министр атанды. Норкуэй сонымен қатар Канада провинциясының алғашқы абориген премьер-министрі болды, қазір бұл құрметті атақ Луи Риелге берілген.
John Norquay (May 8, 1841 – July 5, 1889) was the fifth premier of Manitoba from 1878 to 1887. He was born near St. Andrews in what was then the Red River Colony, making him the first premier of Manitoba to have been born in the region. Norquay was also the first Indigenous Premier of a Canadian province, a title which is now honourarily held by Louis Riel.
Ерте өмір
Норкуэй ағылшын-метис этникалық тобынан шыққан (сол кезде қолданылған термин "жартылай текті" еді, ол бұл кезде қарапайым деп есептелмейтін, тіпті 1870 жылғы Манитоба заңында оларға берілген құқықтарды ескере отырып, маңызды конституциялық мәртебе болып саналды). Ол Англия шіркеуінің епископы Дэвид Андерсоннан білім алған және 1860 жылдары мұғалім, шаруа және тері саудагері болып жұмыс істеген.
Norquay came from an Anglo Métis ethnic background (the contemporary term used was "half breed", which was not then considered offensive and is even an important constitutional designation, given the rights afforded to them in the Manitoba Act of 1870). He was educated by Church of England bishop, David Anderson, and worked as a teacher, farmer, and fur trader during the 1860s.
Алғашқы саяси мансап
Норквей Луи Риелдің Қызыл өзен көтерілісі (1869–70) оқиғаларында маңызды рөл атқармады, бірақ көп ұзамай қоғамдық өмірге қатысуды шешті. Ол Манитобаның алғашқы жалпы сайлауында (1870 жылдың 27 желтоқсаны) Хай-Блафф округінен сайлауға мақтауға ие болды және көп ұзамай «араласқан қанды» қауымдастықтың жетекшісіне айналды. 1871 жылы Манитобаның парламенттік оппозициясы провинциялық хатшы Альфред Бойдты қызметтен алуға ұсыныс жасады. Оппозицияның күші артып, елеусіз қалғанда, Бойд қызметтен кетті. Қызметтен кеткен кезде Бойд Манитобаның «араласқан қанды» қауымдастығынан бір адамды өз орнына кабинетке шақыруды ұсынды (Манитоба үкіметі осы кезеңде этникалық, діни және тілдік принциптер бойынша құрылған, бірақ британдық «араласқан қандылар» алғашқы кабинетке енбеді). Сәйкесінше, Норквей Мемлекеттік жұмыстар министрі және Ауыл шаруашылығы министрі қызметіне тағайындалды. Провинциялық кабинет мүшесі болып қызмет еткен кезде Норквей 1872 жылғы жалпы сайлауда федералды саясатқа қатысуға тырысты. Маркет округінде сайлауға түсіп, Луи Риелдің жақтасы Роберт Каннингхэмнан жеңілді. Ол енді федералдық лауазымға үміткер болған жоқ. Манитобаның алғашқы үкіметі (премьер-министрі болмаған) 1874 жылдың шілдесінде Норквейдің сайлау округтерін қайта бөлу туралы заң жобасы ағылшын және француз тілдес депутаттарының қарсылығына тап болғаннан кейін сенімсіздік дауысынан өтті. Норквей Марк Амебл Жирардтың (1874) кабинетіне кірмеді, сондай-ақ Роберт А. Дэвистің (1874–1878) алғашқы кабинетіне шақырылмады. Манитобаның екінші сайлауында (1874 жылдың 30 желтоқсаны) ол оппозицияның жетекшісі болды; Сент-Эндрюс-Саут округінен сайланып, бұрынғы Жирард министрі Эдвард Генри Хейді 67 дауысқа 34 дауыспен жеңді. 1874 жылғы сайлау нәтижесінде парламентте біріншілік болды, Дэвистің қолдауы негізінен француз тілдес округтерден түсті. Дэвис британдық өкілдіксіз тиімді басқару мүмкін емес екенін түсінді және 1875 жылдың наурызында Норквейді өзінің кабинетіне шақырды. Норквей ұсынысты қабылдады және министрліктің сақталуын қамтамасыз ету үшін парламенттік қолдауды әкелді.
Norquay played only a minor role in the events of Louis Riel's Red River Rebellion (1869–70), but decided to enter public life shortly thereafter. He was acclaimed for the riding of High Bluff in Manitoba's first general election (December 27, 1870), and soon became a leader in the "mixed blood" community. In 1871, Manitoba's parliamentary opposition agitated for the removal of Alfred Boyd, the provincial secretary. When this opposition became impossible to ignore, he resigned. In withdrawing from office, Boyd suggested that someone from Manitoba's "mixed blood" community be called to cabinet in his place (Manitoba's government was balanced along ethnic, religious and linguistic lines in this period, but British "mixed bloods" had been left out of the first cabinet). Norquay was accordingly called to serve as Minister of Public Works and Minister of Agriculture. While still serving as a provincial cabinet minister, Norquay attempted to enter federal politics in the general election of 1872. Running in the riding of Marquette, he was defeated by Robert Cunningham, an ally of Louis Riel. He would not run for federal office again. Manitoba's first government (which did not have a premier) lost a vote of confidence in July 1874, after Norquay's electoral redistribution bill met with opposition from both English and French MLAs. Norquay did not serve in the cabinet of Marc Amable Girard (1874), nor was he called into the first cabinet of Robert A. Davis (1874–1878). In Manitoba's second election (December 30, 1874), he was a leader of the opposition; running in St. Andrew's South, he defeated former Girard minister Edward Henry Hay by 67 votes to 34. The 1874 election resulted in a hung parliament, with Davis's support coming primarily from French speaking constituencies. Davis knew that he would be unable to govern effectively without strong British representation, and invited Norquay to join his cabinet in March 1875. Norquay accepted, and brought with him enough parliamentary support to ensure the ministry's continued survival.
Премьер-министр қызметі
Норквей Дэвис әкімшілігінің көрнекті министрі болды, ал 1878 жылдың қараша айында оны Дэвистің орнына премьер-министр етіп тағайындағанда ешкім таңқалған жоқ (сонымен қатар ол провинциялық қазынашы лауазымын да иеленді). 1878 жылдың 18 желтоқсанында ол жаңа мандат іздеді және 24 депутаттың ішінде 14-інің қолдауымен қайта сайланды. Норквей өзінің сайлау округінде Джон Алланнан қиын бәсекеге тап болды, бірақ 62 дауысқа 54 дауыспен жеңіске жетті. 1879 жылдың басында Норквей Джозеф Рояльдің қолдауын жоғалтқаннан кейін одан да қиын жағдайға түсті. Рояль – ультрамонтанист католик және франкофондық парламенттік блоктың сөзсіз көшбасшысы. Норквей сияқты, ол да Дэвис әкімшілігінің көрнекті министрі болған (іштей ол оны «Дэвис-Рояль» әкімшілігі деп атаған). Енді ол оппозиция жетекшісі Томас Скоттпен, оранжист және жаңа Онтарио қоныс аударушыларының маңызды тұлғасы (Луи Риелдің 1870 жылы атқыланған сол аттас адамымен шатастырмау керек) жаңа парламенттік одақ құруға тырысты. Рояль мен Скотт Манитобаға ресми партиялық саясатты енгізуді қалады; екеуі де консерваторлар болды, және Скотт провинциялық консервативтік партияның жетекшісі болуға өзінің ең қолайлы екеніне сенді. Норквей де федералды консерваторлармен байланыста болды, бірақ үкіметін сақтап тұру үшін жергілікті либералдардың қолдауына сүйенді. Сәйкесінше, ол провинцияның «бейтарап» сипатын сақтағысы келді. Норквей Рояль мен Скотттың «төңкеріс әрекетіне» қарсы тұрып, провинцияның барлық британдық депутаттарымен (Скоттты қоспағанда) жаңа парламенттік одақ құрды және француз канадалық министрлерін кабинеттен шығарды. Бұл жаңадан құрылған министрлік франкофондық мүдделерге зиян келтіретін түрлі заңдарды қабылдауға тырысты. Норквей министрлігінің ең нашар қауіп-қатерлерін іске асырмады. Ол келісімге келу қажеттігін мойындады және көп ұзамай бұрынғы премьер-министр Марк Амабль Жирарды провинциялық хатшы ретінде кабинетке қайта оралдыруға көндірді. Норквей кейіннен өзінің «француздарға қарсы» министрлігінің жағымсыз саяси қажеттілік болғанын айтты. Норквей-Жирар үкіметі 1879 жылдың 16 желтоқсанында жаңа мандат алды, ал Норквей Сент-Эндрю округінде сайлауда жеңіске жетті.
Norquay was a prominent minister in the Davis administration, and it was not a surprise when he was called to replace Davis as Premier in November 1878 (he also took the office of Provincial Treasurer). He sought a new mandate on December 18, 1878, and was re elected with the support of 14 17 MLAs (out of 24). Norquay faced a tough challenge in his own constituency from one John Allan, but won by 62 votes to 54. In early 1879, Norquay faced a more serious challenge after losing the support of Joseph Royal. Royal was an ultramontane Catholic and the undisputed leader of the Francophone parliamentary bloc. Like Norquay, he had been a prominent minister in the Davis administration (in fact, he had often referred it as the "Davis Royal" administration). Now, he sought to forge a new parliamentary alliance with opposition leader Thomas Scott, an Orangeman and a leading figure among the new Ontario settlers (not to be confused with the man of the same name executed by Louis Riel) in 1870. Royal and Scott wanted to bring formal party politics to Manitoba; both were Conservatives, and Scott believed that he was best positioned to become the leader of a provincial Conservative Party. Norquay was also affiliated with the federal Conservatives, but relied on support from local Liberals to keep his government intact. Accordingly, he wanted to preserve the province's "non partisan" character. Norquay countered the Royal Scott "coup attempt" by forging a new parliamentary alliance with all of the province's British MLAs (except Scott), and expelling his French Canadian ministers from cabinet. This reconstituted ministry then sought to pass a variety of bills which were detrimental to Francophone interests. Norquay did not follow through on the worst of his ministry's threats. He recognized the need for conciliation, and soon convinced former premier, Marc Amable Girard, to rejoin cabinet as provincial secretary. Norquay would later argue that his "anti French" ministry was an unpleasant political necessity. The Norquay Girard government won a new mandate on December 16, 1879, with Norquay re elected by acclamation in the riding of St. Andrew's.
Темір жолды дамыту
Заңнамалық тұрғыдан алғанда, Норквейдің министрлігі араласушы, бірақ аса амбициялық емес деп сипатталуы мүмкін. 19 ғасырдағы көптеген басқа канадалық саясаткерлер сияқты Норквей де көп күшін темір жол құрылысына жұмсады. Осының салдарынан, ол жергілікті және федералдық одақтар арасында сызықты ұстауға мәжбүр болды; ақырында, осы бағытты сәтті басқара алмауы оның құлдырауына әкелді. 1880 жылдары Манитобадағы көптеген кәсіпкерлер тасымалдау құнын төмендету үшін жергілікті темір жол желілерін дамытуға тырысты. Бұл жоспарлар шаруалар мен саудагерлер арасында танымал болғанымен, аймақтағы "батыс сапарларына" 20 жылдық монополияны кепілдік берген Канадалық Тынық мұхиты темір жолы (CPR) оған қарсы болды (кейбір тарихшылар "жергілікті қызмет желілерінің" бастапқыда қаржылық жағынан мүмкін емес екенін айтады). Норквей бастапқыда жергілікті күштерді шала қолдағанмен, оппозиция оны (әлдебір дұрыс) CPR және Канада премьер-министрі Джон Макдональдпен құпия келісім жасады деп айыптады, осылайша олардың ешқашан іске аспауын қамтамасыз ету үшін. 1882 жылы Макдональд Норквейдің жартылай дайын темір жол заңдарын қабылдамағанда, Томас Гринвейдің айналасында жергілікті оппозиция қалыптаса бастады, оның "Провинциялық құқықтар" тобы жақын арада Манитоба либералдық партиясына айналды. Бұл оқиғалар Норквейді провинцияның консервативтік элитасымен (үш жыл бұрын оған қарсы болған) күшін біріктіруге мәжбүр етті. Норквей әлі де бейтарап екенін мәлімдесе де, оның депутаттары Манитобадағы консервативтік партия ретінде танылды. Манитобаның бесінші сайлауында (1883 жылдың 23 қаңтарында) "Либералды консервативтер" және "Консервативтер" кандидаттары 30 орынның 19-ын жеңіп алды; барлығы либералдық оппозицияға қарсы Норквейдің жақтастары ретінде қарастырылды. Формалды партиялық үкімет 1888 жылға дейін құрылмады, бірақ екі партиялық жүйе қалыптасқан еді. Джон А. Макдональд жеке хаттарда Норквейді кейде сынайтын болса да, ол оның билікте болған тоғыз жылдың көбісінде Норквей министрлігін қолдады. Макдональд Норквейдің Онтариомен шекаралық дауға қатысқанда оның жағын алды және сол жылдың 9 желтоқсанында Норквейдің қайта сайлануын қамтамасыз ету үшін 1886 жылы Манитобаға жеке сапар жасады: Норквейдің консерваторлары 21 орынды жеңіп алды, ал Гринвейдің либералдары 14 орынды жеңіп алды, дауыс беру нәтижелері шамалы айырмашылықпен бөлінді. Макдональдтың сапары болмаса, Норквей жеңіліске ұшырар еді. Норквейдің Макдональдпен одағы 1887 жылдың жазында провинциялық үкімет бұрынғы саясатын өзгертіп, Виннипегті Канада-АҚШ шекарасымен байланыстыратын жергілікті желі – Қызыл өзен аңғары темір жолын белсенді түрде ілгерілеткен кезде аяқталды. Макдональд пен CPR сол жылдың соңында Норквейдің құлдырауында маңызды рөл атқарды. Бұл дау-дамақ Норквейдің сайлаушылар арасындағы беделіне нұқсан келтірді және сот Райанның жағына шыққанда одан да нашарлады; Райанға төленбеген жұмысы үшін 50 000 доллар (2024 жылғы шамамен 1,6 миллион доллар) төленді.
In terms of the legislation it promoted, Norquay's ministry may be described as interventionist but not particularly ambitious. Like many other Canadian politicians in the 19th century, Norquay devoted much of his attention to railway development. As a result, he was compelled to walk a thin line between local and federal alliances; eventually, his inability to successfully navigate this course led to his downfall. During the 1880s, many entrepreneurs in Manitoba tried to develop local rail lines to reduce transportation costs. Although popular with farmers and merchants, these plans were opposed by the Canadian Pacific Railway (CPR), which had a guaranteed 20 year monopoly on "western travel" through the area (some historians have argued that the "local service lines" were a financial impossibility to begin with). Although Norquay initially gave tepid support to these local efforts, the opposition accused him (probably correctly) of having made a secret deal with the CPR and John A. Macdonald, Canadian prime minister, to ensure that they never came to fruition. When Macdonald disallowed Norquay's half hearted railway legislation in 1882, a coherent local opposition began to form around Thomas Greenway, whose "Provincial Rights" group would soon become the Manitoba Liberal Party. These developments brought Norquay into a reluctant alliance with the province's Conservative establishment (which had opposed him only three years earlier). While Norquay still claimed to be non partisan, his MLAs were recognized as the de facto Conservative Party within Manitoba. In Manitoba's fifth election (January 23, 1883), "Liberal Conservative" and "Conservative" candidates won 19 of 30 seats between them; all were regarded as Norquay supporters, set against a Liberal opposition. Formal party government would not arrive until 1888, but a functional two party system was already in place. Although John A. Macdonald was sometimes disparaging of Norquay in private correspondence, he supported the Norquay ministry for most of its nine years in power. Macdonald took Norquay's side in a boundary dispute with Ontario, and personally visited Manitoba in 1886 to ensure Norquay's re election on December 9 of that year: Norquay's Conservatives won about 21 seats, compared to 14 for Greenway's Liberals with the popular vote almost evenly split. Without Macdonald's visit, Norquay probably would have been defeated. Norquay's alliance with Macdonald ended in the summer of 1887, when the provincial government reversed its previous policy and actively promoted the Red River Valley Railway, a local line meant to link Winnipeg with the Canada–United States border. Macdonald and the CPR would both play leading roles in Norquay's downfall later in the year. The scandal further contributed to Norquay's growing image problem amongst his constituents and was worsened when the courts sided with Ryan; with Ryan being awarded $50,000 for unpaid work (the equivalent of $1.6 million in 2024).
Жеңіліске ұшырау
1887 жылдың қыркүйегінде Норквей үкіметі метис балаларына арналған сенім қорларын жалпы кіріс ретінде пайдаланғаны үшін айыпталып, сынауға ілікті. Норквейдің өзі, әсіресе теміржол несиелері алу үшін шығыс қалаларына жасаған сапары нәтижесіз аяқталғаннан кейін, отставкаға кетуге қатты қысымға ұшырады. Оның министрлігінің тағдыры Macdonald компанияға $256,000 өтемақы төленгеннен кейін, CPR жерін Манитобаға беруге рұқсат бермегенде шешілді. Норквейді министрлері тастап кетті, және ол 1887 жылдың 23 желтоқсанында отставкаға кетті. Оның орнын бастан алған Дэвид Харрисон Норквейдің үкіметтік одағын тағы бір ай сақтап бағуға тырысты, бірақ бұл әрекет сәтсіз аяқталды. Гринвейдің либералдары 1888 жылдың 11 шілдесінде үлкен жеңіске жетті. Норквей Килдонан округінде либерал Дункан МакАртурды 305 дауысқа қарсы 303 дауыспен шамалы айырымымен қайта сайланды. Ол оппозицияның жетекшісі болды, бірақ саяси ықпалы күрт азайды: оған Джон А. Макдональд қарсы болды, басқа Манитоба консерваторлары оған сенімсіздік білдірді, халықтың қолдауы болмады және жеке қаржылық қиындықтармен күресіп жатты. Ол 1889 жылдың 5 шілдесінде қайтыс болды, өмірінің соңына дейін жағдайын жақсарта алмады.
In September 1887, the Norquay government was accused of using trust funds for Métis children as general revenue. Norquay himself faced extreme pressure to resign, particularly after a tour of eastern cities for railway loans ended without success. His ministry's fate was sealed when Macdonald disallowed the transfer of CPR land to Manitoba, after Norquay's government had already paid $256,000 to the company in compensation. Norquay was abandoned by his ministers, and resigned on December 23, 1887. His successor, David H. Harrison, unsuccessfully tried to keep Norquay's governing alliance together for another month; after this, Greenway was called upon to form a new ministry. Greenway's Liberals won a landslide victory on July 11, 1888. Norquay was narrowly re elected in Kildonan, defeating Liberal Duncan McArthur by 305 votes to 303. He once again became leader of the opposition, but with a much reduced political base: he was now opposed by John A. Macdonald, distrusted by other Manitoba Conservatives, lacking in popular support, and suffering personal financial hardship. He died on July 5, 1889, without having attained a reversal in his fortunes.
Мұра
Соңғы жылдары қайғылы оқиғаларға қарамастан, Норквей Манитобаны дамытуда жалпы алғанда сәтті болды. 1870 жылы алғашқы сайлаудан бастап 1887 жылы отставкаға кеткенге дейін Манитоба халқы он есе өсті; Премьер ретінде Норквей мемлекеттік қызметтерді кеңейтуге жауапты болды. Саяси мансабынан басқа, Джон Норквей Манитобадағы Англия шіркеуінің белгілі лаик мүшесі болды. 1875 жылдан бастап ол Руперт жерінің епархиясының синодына тұрақты түрде өкіл болып сайланды. Норквейдің мансабында нәсілдік дискриминация болмағаны да айтуға болады. Ол кейбір нәсілдік ұяттаулардың құрбаны болды (заң шығарушы кеңесші Дональд Ганн оны бір кезде "майлы Джон" деп атады), бірақ оның ұзақ қызмет етуі манитбалықтардың Луи Риелдің көтерілістерінен туған жағдайларға қарамастан, абориген премьерін қабылдауға дайын екенін көрсетеді. 1904 жылы Банф ұлттық паркіндегі Норквей тауы оның құрметіне аталды. Норквей 1887 немесе 1888 жылы тауға көтерілуге тырысты, бірақ кейбір хабарламаларға қарамастан, шыңға жетпеді. Денсаулығының нашарлауы және таудың қиын жолдары шыңға жетпеудің ықтимал себептері болды.
Despite the tragedy of his last years, Norquay was generally successful in developing Manitoba during his time in office. Between his first election in 1870 and his resignation in 1887, the population of Manitoba had grown tenfold; as Premier, Norquay was responsible for expanding government services accordingly. In addition to his political career, John Norquay was also a prominent lay member of the Church of England in Manitoba. Beginning in 1875, he was regularly elected as a representative to the synod of the Diocese of Rupert's Land. It may be added that Norquay's career was relatively free of racial prejudice. He was the victim of some racial slurs (Legislative Councilor Donald Gunn once referred to him as "Greasy John"), but his longevity in office suggests that Manitobans were willing to accept an aboriginal premier, despite the tensions caused by Louis Riel's rebellions. In 1904, Mount Norquay in Banff National Park was named after him. Norquay attempted to climb the mountain in 1887 or 1888 but contrary to some reports, did not reach the summit. Poor health and route difficulties presented by the mountain were the likely reasons for not reaching the top.