Кіріспе

Омейядтар мен Аббасидтердің әдеби мәтіндерінде қолданылған араб тілінің түрі – Классикалық араб немесе Құрандық араб тілі – 7-шы ғасырдан бастап және орта ғасырлар бойында араб тілінің қалыптасқан әдеби түрі болып табылады. Ол ең әйгілісі Омейядтар мен Аббасидтердің әдеби мәтіндерінде, мысалы, поэзияда, көркем прозада және шешендік сөздерде қолданылған. Классикалық араб тілі – сонымен қатар, қазіргі стандартты араб тілінің негізі болған араб тілінің тілдік деңгейі. Классикалық араб тілінің жазбаша грамматикасының бірнеше нұсқалары жарияланған, араб грамматикасын түсіндіру кейде қолданыстағы мәтіндерге және бұрынғы еңбектерге, сондай-ақ араб тілінің ең құрметті бастауы деп есептелетін түрлі ерте дереккөздерге негізделген. Мұндай еңбектердің басты мақсаты – түрлі тілдік ерекшеліктерді жеңілдету болды. Қазіргі стандартты араб тілі – оның тікелей мұрагері, ол бүгінде Араб әлемінде жазу және ресми сөйлеуде, мысалы, дайындалған сөздерде, кейбір радио және телеарналардың хабарларында және ойын-сауық емес мазмұнда қолданылады. Қазіргі стандартты араб тілінің лексикасы мен стилі классикалық араб тілінен өзгеше, ал қазіргі стандартты араб тілі классикалық араб тіліндегі синтаксистік құрылымдардың бір бөлігін ғана пайдаланады, бірақ морфологиясы мен синтаксисі негізінен өзгермеген. Араб әлемінде классикалық араб тілі мен қазіргі стандартты араб тілі арасында айырмашылық көбінесе байқалмайды, және екеуі де араб тілінде (الفصحى) деп аталады, яғни «ең көркем» деген мағынаны білдіреді.

Тарих

Араб тілінің ең ерте түрі Ежелгі араб тілі деп аталады және оның іздері ежелгі Солтүстік Арабия жазуларында, сондай-ақ классикалық әдебиетте сақталған исламға дейінгі поэзия үзінділерінде кездеседі. Біздің заманымыздың 6-шы ғасырының соңында, тайпалар арасында қолданылған салыстырмалы түрде біркелкі "поэтикалық койнэ" пайда болды деп болжанады. Бұл синтетикалық тіл, күнделікті сөйлеу тілінен ерекшеленеді, консервативті де, инновациялық ерекшеліктерімен, соның ішінде ʾiʿrab деп аталатын жағдай жұрнақтарымен сипатталады. Алайда, сөйлеу тілдерінің әдеби стильге қаншалықты сәйкес келгені белгісіз, себебі аймақтағы көптеген жазуларда классикалық араб тілінің инфлекциялық морфологиясының қарапайымдалуы немесе тіпті болмауы байқалады. Наджд бедуиндерінің диалектілері, мүмкін, ең консервативті болған (немесе, кем дегенде, морфологиялық және лексикалық тұрғыдан басқа заманауи тілдерге қарағанда, жоғары дәрежедегі тайпалық тілге жақын болған), бұл пікір ортағасырлық араб еңбектерінде, әсіресе грамматикаға қатысты, шөл тұрғындарының тілінің "тазалығын" романтизациялаумен расталады (қала тұрғындарының "бұзылған" диалектілеріне қарсы). Кейбір ғалымдар барлық сөйлеу тілдерінің аймақтық әдеби нормадан әртүрлі дәрежеде ауытққандығын айтады, ал Джошуа Блау сияқты басқалары "классикалық және сөйлеу тілдері арасындағы айырмашылықтар тым үлкен болмаған" деп санайды. Араб жазуы, әдетте, арамей жазуының жергілікті, ағымдағы түрінен пайда болды деп есептеледі, ол араб тілін жазу үшін бейімделген. Бірақ, кейбір ғалымдар, мысалы Жан Старки, оның арамей емес, тікелей сириялық жазудан шыққандығын болжайды, себебі араб және сириялық жазулары екеуі де ағымдағы жазуларға жатады. Жазу тарихына қатысты жергілікті пікірлер оның шығу тегін, тіпті тілдің өзін де исламдағы ежелгі тұлғалардың біріне, Адамға немесе Исмайылға жатқызады. Бірақ, кейбіреулер оның Арабияға алыс елдерден келгенін айтады. 2-шы ғасырдың хижрасы (9-шы ғасырдың біздің заманымызда) араб грамматиктері тілді стандарттауға ықпал етті. Классикалық араб тілін білу ислам әлемінде жоғары әлеуметтік топқа өтудің қажетті шарты болды, себебі ол Ближгі Шығыс, Солтүстік Африка және Африка мүйісіндегі лингва франка болды. Осылайша, аймақта кең таралған диглоссия қалыптасты. Нәтижесінде, классикалық тіл, сондай-ақ араб жазуы, көптеген мифтерге толы болды және діни, этникалық және нәсілдік қақтығыстармен байланысты болды, мысалы, әл-Шу’бийя (араб тайпаларына қарсы "ұлттардың адамдары" деген мағынаны білдіретін) сияқты кең мағынадағы топтардың пайда болуы. Көзқарастарының айырмашылықтарына қарамастан, олар арабтардың және олардың тілінің басқа барлық нәсілдер мен ұлттардан жоғары екендігіне қатысты догматикалық сенімді қабылдамады. Сондықтан, бұл термин кейіннен олардың қарсыластары тарапынан осы топтарды қарапайымдау үшін қолданыла бастады. Сонымен қатар, көптеген араб грамматиктері, әсіресе Құрандағы сөздерді, мүмкіндігінше "таза араб тіліне" жатқызуға тырысты. Осылайша, Құранда "ластанулардың" (мысалы, қарыз сөздер) болуы мүмкін деген идеяны қолдаған зерттеушілер, дінтанушылар және грамматиктер қатты сынға ұшырады және олардың этимологиялық ұсыныстары көп жағдайда жоққа шығарылды. Дегенмен, арабтардың нәсілдік және этникалық үстемдігіне және араб тілінің тілдік үстемдігіне сенім бір-бірінен ажырамас емес. Классикалық тілдің стандартталуына дейін өмір сүрген араб тілінде сөйлейтін тұлғаларға жатқызылған өлеңдер мен сөздер, негізінен кейінгі қолжазбаларда сақталған, морфология мен синтаксис элементтерінің іздерін қамтиды, олар поэтикалық немесе аймақтық немесе диалекттік деп есептелді. Осының бәріне қарамастан, олар Құранмен бірге грамматикалық зерттеулердің, теориялардың және ойлаудың негізгі негізі ретінде қарастырылды. Сонымен қатар, олар қасиетті мәтіндер мен сөздерде орындалған, келтірілген және еліктелген әдеби үлгіні құрады. Лексикалық тұрғыдан, классикалық араб тілі берілген сөздің диалектілік түрлерін стандартталған формалардың нұсқалары ретінде сақтай алады, бірақ көбінесе олардың қолданылу жиілігі төмен болады.

Барт-Гинсберг ауыспалылығы

Прото-орталық семит, прото-араб, көне араб тілінің әртүрлі түрлері және кейбір қазіргі заманғы нәжди диалектілері бүгінге дейін етістіктің түбірлік дауыстысына қарай префикс тіркесінің перформативтік дауыстысы ауысады. Классикалық араб тілінің ерте түрлері осы ауысуға мүмкіндік берді, бірақ кейінгі классикалық араб тілі /a/ алломорфын біртегістеді: Классикалыққа дейінгі (taltalah) Классикалық1 sg. ʾi rkabuʾa qtuluʾa u2 m. sg. ti rkabuta qtuluta u3 m. sg. ya rkabuya qtuluya u1 pl. ni rkabuna qtuluna u