Кіріспе

Фридрих, Тешен герцогы (Friedrich Maria Albrecht Wilhelm Karl; 4 маусым 1856 – 30 желтоқсан 1936) – Габсбургтер әулетінің мүшесі және Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Австрия-Мажарстан армиясының бас қолбасшысы.

Ерте өмір

Фридрих Моравиядағы Грос-Зееловиц (қазіргі Чехиядағы Брно маңындағы Жидоховице) қамалында Австрияның эрцгерцогы Карл Фердинанд пен оның әйелі, Австрияның эрцгерцогинясы Елизавета Францисканың ұлы ретінде дүниеге келді. Оның бауырларының арасында Испания королевасы Мария Кристина, Польша тағына үміткер болған Австрияның эрцгерцогы Карл Стефан және Австрия офицері Эвген эрцгерцог бар еді. 1895 жылы Фридрихтің еңбексіз ағасы, Тешен герцогы Альберт қайтыс болғаннан кейін, ол және оның бауырлары кең аумақтарды мұраға алды. Фридрих Унгариядағы Альтенбург (қазіргі Мосонмагиаровар), Беллее, Сайбуш (қазіргі Польшадағы Живец), Зееловиц (қазіргі Жидоховице) және Фридек қалаларында, сондай-ақ Пресбургте (қазіргі Словакиядағы Братислава) мүліктерге ие болды. Оның Венадағы резиденциясы – Альбрехт сарайында ол өзіне тиесілі Альбертина өнер жинағы орналасқан еді.

Әскери мансап

Билеуші үйдің көптеген ханзадалары сияқты Фридрих әскери мансапқа ие болды және көптеген жылдар бойы V (Прессбург) корпусының коменданты болып қызмет етті. Кейіннен ол Императорлық Корольдік Ландвердің (милиция) бас қолбасшысы және армия инспекторы болды, таққа мұрагер Франц Фердинандты өлтіргеннен кейін, ол Австрия-Мажарстан армиясының бас инспекторы атанды. Бірінші дүниежүзілік соғыста ол, Асперн-Эсслинг шайқасының жеңімпазы, эрцгерцог Карлдың немересі және Кустоза шайқасының жеңімпазы, эрцгерцог Альбрехттің шөбересі ретінде, Австрия-Мажарстанның қарулы күштерінің тағайындалған басшысы болды. 1914 жылдың 11 шілдесінде Фридрих император Франц Иосиф I тарапынан Австрия-Мажарстан армиясының жоғарғы қолбасшысы етіп тағайындалды. Ол бұл ауыр жауапкершілікті қабылдауды өз міндеті деп санады, бірақ өзінің мүмкіндіктерін төмен бағалап, команданы іс жүзінде штаб бастығы Франц Конрад фон Хётцендорфқа жүктеді. Оның салтанатты шараларды орындауы және әскери, азаматтық және одақтас топтардың келіспеушіліктерін реттеудегі делдалдық қызметі еңбек еткені даусыз еді. Фридрих 1936 жылы Унгарияның Альтенбург қаласында (Мадьяровар, қазіргі Мосонмадьяровар) қайтыс болды. Оның өлімі 1916 жылы король Карлдің таққа отырғызылуынан бері Венгрия үшін ең ірі патшалық оқиға болды. Мосонмадьяровардағы шіркеуде өткен жерлеу рәсіміне оның немере інісі, Испанияның қуғынға ұшыраған королі, көптеген эрцгерцогтар, барлық аман қалған австро-венгерлік фельдмаршалдары, Гитлердің жеке өкілдері, Савой әулетінің мүшелері, дипломатиялық корпус, қуғынға ұшыраған неміс кайзері Вильгельмнің ұлы, Германия, Италия және Австрия үкіметтерінің өкілдері, Венгрияның регенті Миклош Хорти және оның әйелі қатысты. Сондай-ақ, Венгрия үкіметінің мүшелері мен Германия және Австрия делегаттары да қатысты. Венгрия Корольдік армиясының толыққанды батальондары бұрынғы жоғарғы қолбасшыларына соңғы құрмет көрсету үшін жиналды.