Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Австро-Венгриялық генерал және шенеунік (1853–1933)
Austro Hungarian general and official (1853–1933)
Оскар Потиорек (20 қараша 1853 – 17 желтоқсан 1933) – 1911 жылдан 1914 жылға дейін Босния мен Герцеговинаның губернаторы қызметін атқарған Австро-Венгрия армиясының офицері. 1914 жылғы 28 маусымда Сараевода қанымен сұйылған Австрияның эрцгерцогы Франц Фердинанд пен оның әйелі, герцогиня Софияны тасымалдаған көлікте ол да болған. Потиорек жүргізушіге маршруттың өзгергенін хабарлаған жоқ, нәтижесінде патшалық көлік қате бұрылыс жасап, кері бұруға тырысқанда тоқтап, Гаврило Принциптің алдына түсіп қалды. Бірінші дүниежүзілік соғыста Потиорек 1914 жылғы сербтік науқанында Австро-Венгрия күштеріне басшылық етті. Кейін ол қызметтен алынып, жақын арада әскерден зейнетке шықты.
Oskar Potiorek (20 November 1853 – 17 December 1933) was an officer of the Austro Hungarian Army, who served as Governor of Bosnia and Herzegovina from 1911 to 1914. He was a passenger in the car carrying Archduke Franz Ferdinand of Austria and his wife Duchess Sophie of Hohenberg when they were assassinated in Sarajevo on 28 June 1914. Potiorek had failed to inform the driver of a change of route which led the royal car to take a wrong turn, stalling after trying to turn around, and ending up in front of Gavrilo Princip. In World War I, Potiorek commanded the Austro Hungarian forces in the failed Serbian Campaign of 1914. He was removed from command, retiring from the army shortly afterward.
Ерте өмір
Потиорек отбасы чех тегінен шыққан, отбасы Оскар дүниеге келмей тұрып-ақ Богемиядан Каринтияға көшіп келген. Оның әкесі Пол Потиорек Бад-Блайбергтегі кен орындарының бас инспекторы болып тағайындалғаннан кейін Каринтияға көшуді шешті. Оскар Потиорек 1853 жылғы 20 қарашада Бад-Блайберг қаласында туған. 1871 жылғы 1 қыркүйекте офицер болып тағайындалды. Ол лейтенант шенінде 2-ші техникалық полкке (Genieregiment) әскери қызметке қабылданды, 1873 жылғы 1 мамырда бірінші лейтенант болып тағайындалды. Оскар Императорлық және Корольдік әскери технология институтында және Венадағы Крейгсшуль академиясында оқыды. 1879 жылғы 1 мамырда капитандыққа көтерілді, ал 1883 жылы 17-ші жаяу әскер полкінде қызмет етті. 1886 жылдан бастап ол қайтадан Бас штабта, Операциялар және арнайы штабтың жұмысында болды. Мұнда ол 1887 жылғы 1 мамырда майор, ал 1889 жылғы 1 қарашада подполковник шеніне көтерілді. 1890 жылы ол әскерлік міндеттерге 7-ші жаяу әскер полкіне ауыстырылды, 1891 жылы ол қайтадан Бас штабқа ауыстырылды, 1892 жылы полковник болып жоғарылатылды және Операциялар және арнайы іс-шаралар басқармасының басшысы болып тағайындалды. 1898 жылғы 1 мамырда Будапештте 64-ші жаяу әскер бригадасының командирі болып тағайындалды. 1902 жылы император Франц Иосиф оны бас қолбасшының орынбасары етіп тағайындады. Алайда император оның амбицияларын елемеді, өйткені 1906 жылы ол фельдмаршал лейтенант Франц Конрад фон Хётцендорфты мұрагерлік және бас қолбасшының орынбасары эрцгерцог Франц Фердинандтың бұйрығымен штаб бастығы лауазымына тағайындады. Потиорек фельджегмейстер шенімен Штириядағы Грац қаласында қолбасшы болды. 1910 жылы Сараевода бас инспектор болып қызмет еткен ол келесі жылы босниялық губернатор (Landeschef) болып тағайындалды, азаматтық және әскери лауазымдарды бірге атқарды. Ол III корпустың қолбасшылығын 1910 жылдың сәуіріне дейін сақтап, содан кейін генерал-лейтенант Карл Шикофскийге тапсырды. Потиорек өзінің ұзақ уақыт бойы қарсыласы Конрадты алмастыру үшін бар күшін жұмсады. Алайда оның күш-жігері толыққанды сәтті болмады: 1911 жылы Франц Иосиф Конрадты Бас штабтың бастығы етіп ауыстырғанда, император генерал-лейтенант Бласиус Шемуаны Бас штабтың бастығы етіп тағайындады, содан кейін Конрад 1912 жылғы 12 желтоқсанда серб дағдарысының ортасында қайтадан тағайындалды. 1914 жылдың күзінде сербтік науқандар кезінде екі жоғары офицердің арасындағы бәсекелестік пен жеккөрушілікке ауыр салдарын тигізді. 1913 жылы Потиорек Франц Фердинанд пен оның әйелі Софиді 1914 жылғы 26-27 маусымда жоспарланған маневрлерде өз әскерлерін көруге шақырды. 1910 жылы бұрынғы губернатор Мариян Варешанинге жасалған қастандық әрекеті және болашақ шабуылдар туралы бірнеше қауесеттер (сербиялық премьер-министр Никола Пашичтің таратуымен) әмірді Сараевода өзінің беделін ойлаған Потиорек қолдауымен көпшілік алдында көрінуден сақтамады.
The Potiorek family had Czech origin, the family moved from Bohemia to Carinthia before the birth of Oskar. His father, Paul Potiorek decided to move to Carinthia after he was appointed as a chief inspector of mines in Bad Bleiberg. Oskar Potiorek was born in Bad Bleiberg on 20 November, 1853. On September 1, 1871, he was commissioned as an officer. He entered military service in the 2nd technical regiment (Genieregiment) with the rank of lieutenant, where he was promoted to first lieutenant on May 1, 1873. Oskar attended the Imperial and Royal Military Institute of Technology and the Kriegsschule academy in Vienna. He was promoted to Captain on 1 May 1879 and in 1883 he served with the 17th Infantry Regiment. From 1886 he was again in the General Staff, in the Office of Operations and Special Staff Activities. Here he was promoted to the rank of Major on 1 May 1887 and Lieutenant Colonel on 1 November 1889. In 1890 he was transferred to the 7th Infantry Regiment for troop duty, in 1891 he was again transferred to the General Staff, in 1892 he was promoted to colonel and appointed head of the Office of Operations and Special Activities. On 1 May 1898, he was appointed commander of the 64th Infantry Brigade in Budapest with the rank of Major General. He was appointed deputy chief by Emperor Franz Joseph in 1902. However, the emperor ignored his ambitions, when in 1906 he filled the post of chief of staff with Feldmarschall Leutnant Franz Conrad von Hötzendorf at the behest of heir presumptive and deputy commander in chief Archduke Franz Ferdinand. Potiorek became commanding general at Graz, Styria, in the rank of a Feldzeugmeister. Serving as inspector general in Sarajevo in 1910, he was appointed Bosnian governor (Landeschef) the next year, holding both civil and military offices. He kept command of III Corps until April 1910, when he handed it over to Lieutenant General Karl Schikofsky. Potiorek did his utmost to replace Conrad, his long time rival. However his efforts were only partially successful: In 1911, when Franz Joseph replaced Conrad as Chief of the General Staff, but the Emperor appointed Lieutenant General Blasius Schemua as Chief of General Staff, and then Conrad again on 12 December 1912, in the middle of the Serbian crisis. The rivalry and antipathy between the two high rank officers had serious consequences during the Serbian campaigns in the autumn of 1914. In 1913 Potiorek invited Franz Ferdinand and his wife, Sophie, to watch his troops on maneuvers scheduled for 26 and 27 June 1914. An attack on the life of former governor Marijan Varešanin in 1910 and several rumours of future assaults (leaked by Serbian prime minister Nikola Pašić) did not keep the archduke from a public appearance in Sarajevo, backed by Potiorek, who worried about his own prestige.
Архигерцог Фердинандтың өлтірілуі
28 маусымда патша жұбы пойызбен Илиджадан келді және Франц Фердинанд әскерді қысқаша тексерген Филиппович армиясының лагеріне барды. Потирек патша отбасын ресми қабылдау үшін қала әкімдігіне (қазіргі Босния және Герцеговина Ұлттық және университеттік кітапханасы) апаруды күтіп тұрды. Франц Фердинанд, оның әйелі және бірнеше шенеуніктер алты көліктен тұратын автоколоннаға отырып, Апел-Кейден Милячка өзені бойымен, қосымша қауіпсіздік шараларынсыз жүрді. Потирек үшінші көлікте, Gräf & Stift Double Phaeton, ашық алты орындық көлікте, жүргізуші Леопольд Лойкамен бірге, иесі граф Харрах пен патша жұбымен бірге болды. Сағат 10:10-да көліктер орталық полиция бөлімінен өткенде, қастандықшы Неделько Чабринович герцогтың көлігіне қол гранатасын лақтырды. Лойка көлікке ұшып келе жатқан затты көргенде жылдамдығын арттырды, граната көліктің корпусына тиіп, келесі көліктің доңгелегінің астында жарылып, екі жолаушы мен бірнеше көрерменді жарақаттады. Қала әкімдігіндегі ресми қабылдаудан кейін ашуланған Франц Фердинанд бомбадан жарақат алғандарды көруге рұқсат сұрады. Герцогтың штабының қызметкері Андреас фон Морсей өзінің айтуынша, бұл қауіпті болуы мүмкін екенін ұсынды, бірақ Потирек: "Сараевода кісі өлтірушілер көп деп ойлайсыз ба? Мен жауапкершілікті өз үстіме аламын" деді. Дегенмен, губернатор патша көлігінің Сараево ауруханасына басқа маршрутпен баруын шешті. Бірақ ол жүргізушіге бұл шешімді хабарламады. Ауруханаға бара жатқанда Лойка Латын көпірінің қарсы жағына оңға бұрылды, сол жерде конспираторлардың бірі Гаврило Принцип бұрыштағы дүкеннің сыртында тұрды. Ол бұрыннан жоспарларын тоқтатқан еді, бірақ жүргізуші көлікті кері жылдырғанын көргенде, алға шығып, тапаншасын шығарып, шамамен төрт-бес қадам қашықтықтан көлікке екі оқ атты. Франц Фердинанд мойнынан, ал Софи құрсағынан жарақат алды. Потирек, граф Харрах және Леопольд Лойка зардап шеккен жоқ. Принцип кейін Софиді өлтірген оқтың губернаторға арналғанын мәлімдеді.
On 28 June the royal couple arrived from Ilidža by train and went to Philipovic army camp where Franz Ferdinand performed a brief review of the troops. Potiorek was waiting to take the royal party to the city hall (present day National and University Library of Bosnia and Herzegovina) for the official reception. Franz Ferdinand, his wife and several officials switched into a six car motorcade driving down Appel Quay along Miljacka River without further security measures. Potiorek was in the third car, a Gräf & Stift Double Phaeton, open six seater driven by Leopold Lojka, together with the owner Count Harrach and the royal couple. At 10:10, when the vehicles passed the central police station, assassin Nedeljko Čabrinović hurled a hand grenade at the archduke's car. Lojka accelerated when he saw the object flying towards the car, the grenade bounced off the coachwork and exploded under the wheel of the next car, wounding two passengers and several spectators. A furious Franz Ferdinand, after attending the official reception at the City Hall, asked about visiting the members of his party that had been wounded by the bomb. A member of the archduke's staff, Andreas von Morsey, according to his own accounts suggested this might be dangerous, but Potiorek replied "Do you think Sarajevo is full of assassins? I will take responsibility". Nevertheless, the governor decided that the royal car should travel on an alternative route to the Sarajevo hospital. However, he failed to tell the driver about this decision. On the way to the hospital, Lojka took a right turn opposite the Latin Bridge, where one of the conspirators, Gavrilo Princip, was standing outside the corner delicatessen at the time. The assassin had already abandoned his plans, but when he saw the driver begin to back up the car right in front of him, he stepped forward, drew his gun, and at a distance of about four or five paces, fired two shots into the car. Franz Ferdinand was hit in the neck and Sophie in the abdomen. Neither Potiorek, Count Harrach nor Leopold Lojka were injured. Princip later claimed that the bullet that killed Sophie was meant for the governor.