Әмбройси Патриарх: Грузия Православиесінің Қайыршысы және Автокефалия Күрескері
Ambrosius of Georgia
Святой Амвросий (1861-1927) – грузинский патриарх, борец с советской властью. Канонизирован Грузинской Православной Церковью. Биография, вклад в язык и культуру.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Бүкіл Грузияның Католикос Патриархы (1921–1927)
Catholicos Patriarch of All Georgia (1921 1927)
Қасиетті Амброзий (Амбрози) (7 қыркүйек 1861 – 29 наурыз 1927) – грузин діни қайраткері және ғалымы, 1921 жылдан 1927 жылға дейін Бүкіл Грузияның Католикос Патриархы қызметін атқарған. Кеңес үкіметіне қарсылығымен танымал, ол 1995 жылы Грузин православие шіркеуімен Қасиетті Амброзий Исповедник (ამბროსი აღმსარებელი, Амбрози Агмссаребели) деп қасиетті деп жарияланды.
St. Ambrosius (, Ambrosi) (September 7, 1861 – March 29, 1927) was a Georgian religious figure and scholar who served as the Catholicos Patriarch of All Georgia from 1921 to 1927. Best known for his opposition to the Soviet regime, he was canonized in 1995 by the Georgian Orthodox Church as Saint Ambrosius the Confessor (ამბროსი აღმსარებელი, Ambrosi Aghmsarebeli).
Ерте өмір және мансап
Амброзий Бесарион Келая (ბესარიონ ხელაია) Грузияның Мартвили қаласында, сол кезде Ресей империясының құрамында болған жерде дүниеге келді. 1885 жылы Тифлис діни семинариясын бітіріп, Абхазияда дін қызметкері болып тағайындалды. Ол Сухуми, Жаңа Афон және Лихны қалаларында дін қызметкері қызметін атқарды, сонымен қатар грузин тілінен дәрістер оқыды. "Амбер" псевдонімімен Абхазиядағы орысшалау саясатын сынап, жергілікті орыс шенеуніктерін абхаз халқының арасында грузинге қарсы сезімдерді қоздырды деп айыптаған мақалалар сериясын жариялады. 1896 жылы Қазан діни академиясына түсіп, 1900 жылы "Грузиядағы христиандық пен исламның күресі" тақырыбында диссертация қорғады. 1901 жылы иеромонах болып тонзурленген ол Грузияға оралып, Рача провинциясындағы Челиши монастырында архимандрит болды. 1904 жылы Тбилисидегі Синод кеңсесіне ауыстырылып, Преображение монастырының архимандриті болды.
Ambrosius was born as Besarion Khelaia (ბესარიონ ხელაია) in Martvili, Georgia, then part of Imperial Russia. He graduated from the Tiflis Theological Seminary in 1885 and was ordained to the priesthood in Abkhazia where he served as a priest in Sukhumi, New Athos, and Lykhny, and also delivered courses in the Georgian language. Under the pseudonym of Amber, he published a series of articles denouncing the policy of Russification in Abkhazia and accusing local Russian officials of fomenting anti Georgian sentiments among the Abkhaz people. In 1896, he enrolled into the Kazan Theological Academy, from which he graduated in 1900, having authored a thesis, “the Struggle of Christianity against Islam in Georgia.” Tonsured a Hieromonk in 1901, he returned in Georgia where he was made an archimandrite at the Chelishi Monastery in the province of Racha. In 1904, he was transferred to the Synodal Office in Tbilisi, and became an archimandrite of the Monastery of the Transfiguration.
Автокефалистік қозғалысы
1900 жылдардың басында грузин шіркеуінің мәртебесі жөніндегі қызу пікірталастар кезінде ол 1811 жылы Ресей империясы таратып жіберген Грузияның автокефальдық (тәуелсіз) православие шіркеуін қайта орнатуды талап ететін грузин автокефалистік қозғалысының жетекшілерінің бірі ретінде көзге шықты. Күрес көбінесе баспасөз және шіркеу комитеттерінде жүргізіліп, 1905 жылғы Ресей революциясы кезінде өршіп, кейде зорлық-зомбылыққа ұласты. Грузин епископтары Ресей империясының Санкт-Петербургтен Грузияның шіркеу істерін басқаруға жіберген экзархтарының кезінде грузин шіркеуі 140 миллион рубльтей мүлік пен жерді жоғалтқанын, шіркеу мектептері жабылып, литургияда грузин тілін қолдануға тыйым салынғанын, жиырма епископтық орын бос тұрғанын және жеті жүз қырық приход пасторсыз қалғанын көрсетті. Грузин билеушісіне шағым жасалды, бірақ нәтиже болмады. Автокефалиядан бас тартты. 1905 жылы Тбилисиде өткен грузин дін қызметкерлерінің кеңесі полиция тарапынан таратылып, бірнеше «автокефалистер» тұтқындалды. Амвросий литургия өткізуден тыйым салынды және Рязаньдегі Троицкий монастырына қамалды. Күрес 1908 жылы Грузияның ресейлік экзархы, архиепископ Никон 28 мамырда Тбилисидегі резиденциясында белгісіз қылмыскерлердің қолынан қаза тапқанда ширығуына жетті, ол грузин ұлтшылы деп күдіктелді. Қылмыс үшін ешкім сотталған жоқ және грузин автокефалистерінің оқиғаға қатысы нақты болмаса да, полицияның алғашқы тергеуі Никонды өлтіруге олардың қатысы бар деген қорытындыға келді. Ресей билігі бұл жағдайды грузин епископтарын қызметтерінен алу үшін желеу етіп пайдаланды. Амвросий де қызметтен шеттетіліп, Ресейге жер аударылды. 1910 жылы ол ақталды, бірақ 1917 жылғы оқиғаларға дейін Грузияға оралуға рұқсат берілмеді. 1917 жылғы Ақпан революциясы және одан кейінгі шіркеу мен мемлекеттегі алабұрлыс грузин шіркеуіне автокефалиялық мәртебесін қайта бекітуге мүмкіндік берді. 1917 жылдың 12 наурызында грузин дін қызметкерлерінің тобы өз шіркеуінің автокефалиясын жариялады және епископ Кирионды Католикос-Патриарх етіп сайлады. Ресей православие шіркеуінің Киелі Синоды бұл шешімді мойындаудан бас тартты, нәтижесінде екі шіркеу арасында үзіліс орнады. Амвросий көп ұзамай Грузияның батысындағы Чкондиди митрополиті болып тағайындалды, содан кейін Абхазияға ауыстырылды.
In the 1900s, during the heated debates concerning the status of the Georgian church, he emerged as one of the leaders of the Georgian autocephalist movement, calling for the restoration of the autocephalous (independent) Orthodox Church of Georgia abolished by Imperial Russia in 1811. Waged for the most part in the press and church committees, the struggle peaked during the Russian Revolution of 1905 and occasionally evolved into violent clashes. The Georgian bishops pointed out that under the Russian exarches sent down from St. Petersburg to run Georgia's ecclesiastic affairs, the Georgian church lost some 140 million rubles’ worth of property and estates; church schools had been closed down, and the use of Georgian in the liturgy discouraged; twenty episcopal sees lay vacant and seven hundred and forty parishes were without pastors. The Georgians sent an appeal to the tsar, but nothing came of this. Autocephaly was denied. The conference of Georgian clergy which met at Tbilisi in 1905 was dispersed by police and several "autocephalists" were arrested. Ambrosius was banned from celebrating the liturgy and confined in the Troitsky Monastery at Ryazan. The struggle culminated in 1908, when the Russian Exarch of Georgia, Archbishop Nikon, was murdered on 28 May at his residence in Tbilisi by unidentified assassins, allegedly by a Georgian nationalist. No one was ever tried or convicted for the murder, and although the links of the Georgian autocephalists to the crime remained unclear, the initial police investigation concluded they had been behind the murder of Nikon, and the Russian authorities used the situation as a pretext for removing Georgian bishops from their posts. Ambrosius was also suspended from serving and deported to Russia. He was acquitted in 1910, but it was not until the 1917 events when he was allowed to return to Georgia. The 1917 February Revolution in the Russian Empire and the ensuing turmoil in both church and state gave an opportunity to the Georgian Church to reassert its autocephalous status. On March 12, 1917, a group of Georgian clergymen proclaimed the autocephaly of their Church and elected Bishop Kyrion as Catholicos Patriarch. The Most Holy Synod of the Russian Orthodox Church refused to recognize the move, and the result was a break in communion between the two Churches. Ambrosius was soon consecrated Metropolitan of Chkondidi, western Georgia, and then transferred to Abkhazia.
Бүкіл Грузияның Католикос Патриархы
1921 жылдың ақпан-наурызында Грузияға совет әскерлерінің басып кіруі Грузияның қысқа мерзімді тәуелсіз Демократиялық Республикасының құлауына әкелді. Көп ұзамай Католикос-Патриарх Леонид холерадан қайтыс болды, ал 1921 жылдың 14 қазанында Амброзий оның орнына сайланды. Жаңа құрылған большевиктік режим кезінде шіркеу заңдық статусынан айырылды, шіркеулер мен монастырлар жабыла бастады. Діни қызметкерлер қудаланды, шіркеулер мен монастырлардың мүлігі тәркіленді. 1922 жылдың 7 ақпанында Амброзий Генуя конференциясына меморандум жолдады, онда ол Қызыл Армияның басып кіргенінен бері Грузияның жағдайын сипаттады, құқықтарынан айырылған Грузия халқының атынан совет оккупациясына қарсы наразылық білдірді және большевиктер режимінің қатыгездігіне қарсы тұру үшін өркениетті әлемнің араласуын талап етті. 1923 жылдың ақпан айында Амброзий мен Патриархат Кеңесінің барлық мүшелері большевиктер тарапынан тұтқындалып, түрмеге қамалды. 1924 жылдың наурыз айында совет билігі халық алдында қорлауға толы сот отырысын өткізді. Генуя конференциясына үндеу жібергеннен басқа, Амброзий шіркеудің тарихи құндылықтарын совет мемлекетінің қолына өтпеуі үшін жасырғаны үшін де айыпталды. Патриархпен бірге тұтқындалған дін қызметкерлерінің барлығы Амброзийге қолдау көрсетті, ол өз әрекеттеріне толық жауапкершілікті алып, олардың міндеттемелері мен Грузия шіркеуінің дәстүріне сәйкес екенін мәлімдеді. Оның соңғы сөздері: "Жаным Құдайға, жүрегім – еліме арналған. Ал сіздер, орындаушыларым, менің денеме қалай қаласаңдар солай істеңдер". Амброзийге өлім жазасы берілуі күтілді, бірақ коммунистер оны өлімге кесуге батыл болмады, оны сегіз жылға бас бостандығынан айырып, мүлкін тәркіледі. Одан кейін көп ұзамай 1924 жылдың тамызында Грузияның бірнеше аймағында Совет Одағына қарсы көтеріліс болды, ол үш аптаға созылды. Шайқаста шамамен 3000 адам қаза тауып, 12000-нан астам адам жазаланды, 20000 адам Сибирьге жер аударылды. Сонымен қатар, Кутаиси және Гаенати архиепискобы Назари сияқты бірнеше дін қызметкерлері де тазаланды және сотсыз атылды. Грузиядағы Қызыл террордың кең ауқымы және осыған байланысты туындаған халықтың наразылығы совет билігін келесі жылдары Грузия қоғамына көрсетілетін қысымды азайтуға мәжбүр етті. 1925 жылдың наурыз айының басында Бүкіл Одақтық Атқару Комитетінің төрағасы Михаил Калинин Грузияға сапар шегіп, 1924 жылғы тамыздағы көтеріліске қатысушыларға амнистия беруді және діни қуғын-сүргінді тоқтатуды талап етті. 1926 жылы Амброзий және басқа бірнеше дін қызметкерлері түрмеден босатылды. Алайда ол көп өмір сүрмеді және 1927 жылдың 29 наурызында Тбилисиде қайтыс болды. Амброзий шіркеу тарихының білгірі және грузин тіліндегі бастапқы дереккөздерді зерттеуші ретінде де танымал. Ол орыс және грузин баспасөзінде жарияланған бірқатар мақалалардың авторы болды және ортағасырлық грузин жылнамасының бұрын белгісіз нұсқасын – "Мокцевай Картлисай" ("Грузияның дінге келуі") (сонымен қатар Челиши кодексі деп те аталады) тапты.
The Soviet invasion of Georgia from February to March 1921 brought a short lived independent Democratic Republic of Georgia to an end. Soon the Catholicos Patriarch Leonid died of cholera, and, on October 14, 1921, Ambrosius was elected as his successor. Under the newly established Bolshevik regime, the Church was deprived of juridical status, and churches and monasteries began to be closed. The clergy was persecuted and the property of the churches and monasteries confiscated. On February 7, 1922, Ambrosius addressed a memorandum to the Genoa Conference, in which he described the conditions under which Georgia was living since the Red Army invasion, protested in the name of the people of Georgia, deprived of their rights, against the Soviet occupation and demanded the intervention of civilized humanity to oppose the atrocities of the Bolshevik regime. In February 1923, Ambrosius and all members of the Patriarchal Council were arrested and put into prison by the Bolsheviks. In March 1924, the Soviet authorities staged a humiliating public trial. Besides sending an appeal to the Genoa Conference, Ambrosi was also accused of concealing of the historic treasures of the Church in order to preserve them from passing into the hands of the Soviet state. All the clerics arrested along with the Patriarch, showed their solidarity with Ambrosius, who assumed the entire responsibility for his acts, which he declared to have been in conformity with his obligations and with the tradition of the Church of Georgia. His concluding words were: "My soul belongs to God, my heart to my country; you, my executioners, do what you will with my body." Ambrosi was expected to be sentenced to death, but the Communists did not dare to execute him and condemned him to eight years imprisonment while his property was confiscated. Shortly afterwards, the 1924 August Uprising broke out in several regions of Georgia against the Soviet Union and lasted for three weeks. Approximately 3,000 died in fighting, more than 12,000 were executed and 20,000 deported to Siberia. A number of clerics were also purged, Archbishop Nazari of Kutatisi and Gaenati being among those who were shot without a trial. The extent of the Red Terror in Georgia and a public outcry caused by it forced the Soviets to relatively moderate their pressure on Georgia's society in the following years. In early March 1925 the Chairman of the All Union Executive Committee, Mikhail Kalinin, visited Georgia and called for the amnesty of the participants of the August 1924 insurrection, and for the suspension of religious persecutions. In 1926, Ambrosi and several other clerics were released from prisons. He did not live much longer, however, and died on March 29, 1927, in Tbilisi. Ambrosius is also a known as a prolific historian of church and researcher of primary Georgian sources. He authored a number of articles published in Russian and Georgian press, and discovered a hitherto unknown version of the medieval Georgian chronicle, Moktsevay Kartlisay (“The Conversion of Georgia”) (the so called Chelishi codex).
Қасиеттілер қатарына қабылдау
1995 жылы Грузия Православ Шіркеуінің Киелі Синоды Амброзийді Киелі Әулие Амброзий Исповедник деп қанондап, оның еске алу күнін 16 (29, жаңа стиль) наурыз деп белгіледі. 2013 жылы ол қайтыс болғаннан кейін Грузияның Ұлттық Батыры атағымен және орденімен марапатталды.
In 1995, the Holy Synod of the Georgian Orthodox Church canonized Ambrosius as the Holy Archpriest Ambrosius the Confessor and set March 16 (29, N. S.) as the day of his commemoration. In 2013, he was posthumously awarded the title and Order of National Hero of Georgia.