Константине Гамсахурдия: Өмір және шығармашылық жолы
Konstantine Gamsakhurdia
Константине Гамсахурдия – грузинский писатель, переживший сталинские репрессии. Его произведения отличаются психологизмом и классическим стилем. Биография, книги.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Константин Гамсахурдия (3 мамыр 1893 жыл - 17 шілде 1975 жыл) – грузин жазушысы және қоғам қайраткері. Германияда білім алып, алғашқы туындыларын сол жерде жариялаған ол, батыс еуропалық ықпалды грузин тақырыптарымен үйлестіріп, «Үлкен магистрдің оң қолы» және «Давид Салынушы» сияқты ең үздік шығармаларын жазды. Совет үкіметіне қарсы болғанына қарамастан, ол Сталин дәуіріндегі қуғын-сүргіннен аман қалған жетекші грузин жазушыларының бірі болды, тіпті Ақ теңіз аралына жер аударылып, бірнеше рет тұтқындалса да. Оның шығармалары терең психологиялық түсінікпен сомдалған кейіпкерлер бейнесімен ерекшеленеді. Гамсахурдияның жазбаларының тағы бір маңызды ерекшелігі – ол грузин тіліне жаңа бір нәзіктік сыйлап, классикалық стильді сезіну үшін көне тілді үлгі етіп алды. Константин Гамсахурдияның ұлы Звиад совет кезеңіндегі белгілі диссидент болды, кейін 1991 жылы Грузияның тұңғыш президенті болып сайланды, бірақ 1993 жылы азамат соғысында күмәнді жағдайларда қаза тапты.
Konstantine Gamsakhurdia (May 3, 1893 – July 17, 1975) was a Georgian writer and public figure. Educated and first published in Germany, he married Western European influences to purely Georgian thematic to produce his best works, such as The Right Hand of the Grand Master and David the Builder. Hostile to the Soviet rule, he was, nevertheless, one of the few leading Georgian writers to have survived the Stalin era repressions, despite exile to a White Sea island and several arrests. His works are noted for their character portrayals of great psychological insight. Another major feature of Gamsakhurdia's writings is a new subtlety he infused into Georgian diction, imitating an archaic language to create a sense of classicism. Konstantine Gamsakhurdia's son, Zviad, became a notable Soviet era dissident who was subsequently elected the first President of Georgia in 1991, but died under suspicious circumstances in the civil war in 1993.
Ерте өмір және мансап
Гамсахурдия Батыс Грузияның Мингрелия провинциясындағы Абаша қаласында қарапайым ақсүйек отбасында дүниеге келген, сол кезде Ресей империясының билігінде болған. Ол алғашқы білімін Кутаиси гимназиясында алды, кейін Санкт-Петербургте оқыды, онда Николай Маррмен дауласып қалды. Бірінші дүниежүзілік соғыстың көп бөлігін Германияда, Францияда және Швейцарияда өткізді, 1918 жылы Берлин университетінде докторлық диссертациясын қорғады. Ресей азаматы болғандықтан, ол Бавариядағы Траунштейнде қысқа мерзімге қамалды, онда Томас Манн оған шоколад жіберді. Гамсахурдия 1910-шы жылдардың басында өзінің алғашқы өлеңдері мен әңгімелерін жариялады, олар неміс экспрессионизмі мен француз постсимволизмінің ықпалында болды. Германияда жүргенде ол грузин және Кавказ туралы неміс баспасөзіне үнемі жазып, грузин азаттық комитетін ұйымдастыруға қатысты. 1918 жылы Грузия тәуелсіздік жариялағаннан кейін, ол Грузияның Берлиндегі елшілігінде атташе болып жұмыс істеді, Бірінші дүниежүзілік соғыстағы грузин тұтқындарын елге қайтару және грузин студенттерін неміс университеттеріне орналастырумен айналысты. Гамсахурдия 1921 жылы Грузияны большевиктердің басып алуын жаулықпен қарсы алды. Ол Тбилисидегі әдеби журналдарды редакциялады және қысқа уақытқа саяси дұрыстықтан гөрі көркемдік құндылықтарды бағалайтын жазушылардың "академиялық тобын" басқарды. Гамсахурдия өсіп келе жатқан идеологиялық қысымға қарсы тұрып, өзінің жазбаларын жариялады және 1922 жылы Грузияның күштеп советтендірілуінің жылдығына бейбіт митингі ұйымдастырды. 1925 жылы Гамсахурдия өзінің алғашқы және ең әсерлі романдарының бірі – «Дионис күлімдегені» (დიონისოს ღიმილი) романын жариялады, оны жазуға сегіз жыл кеткен. Роман Париждегі жас грузин зиялысының тағдыры туралы айтады, ол өз халқынан алыстап, идеалдарының қаласында жат адам болып қалады. Бұл роман, оның бұрынғы туындылары сияқты, ішінара «декаденттік» сипатқа ие болды және кеңес идеологтарына ұнаған жоқ, олар Гамсахурдияны наразылықты қоздырумен күдіктенді.
Born into a petty noble family in Abasha in western Georgian province of Mingrelia, then under Imperial Russian rule, Gamsakhurdia received his early education at the Kutaisi gymnasium and then studied in St. Petersburg, where he quarreled with Nicholas Marr. He spent most of the World War I years in Germany, France, and Switzerland, taking his doctorate at Berlin University in 1918. As a Russian subject, he was briefly interned at Traunstein in Bavaria, where Thomas Mann sent him chocolate. Gamsakhurdia published his first poems and short stories early in the 1910s, influenced by German Expressionism and by French Post Symbolist literature. While in Germany he regularly wrote for German press on Georgia and the Caucasus, and was involved in organizing a Georgian Liberation Committee. After Georgia's declaration of independence in 1918, he became an attaché in Georgia's embassy in Berlin, responsible for repatriation of Georgian World War I prisoners and placing Georgian students in German universities. Gamsakhurdia met the 1921 Bolshevik takeover of Georgia with hostility. He edited the Tbilisi based literary journals and for a short time led an "academic group" of writers which placed artistic values above political correctness. Gamsakhurdia published his writings in defiance of growing ideological pressure, and went on to lead a peaceful protest rally on the anniversary of Georgia's forcible Sovietization in 1922. In 1925 Gamsakhurdia published his first and one of his most impressive novels, დიონისოს ღიმილი (დიონისოს ღიმილი), which took him eight years to write. It tells the tale of a young Georgian intellectual in Paris who is detached from his native society and remains a complete stranger in the city of his ideals. This novel, like his earlier works, was partially "Decadent", and did not please the Soviet ideologists, who suspected Gamsakhurdia of fostering discontent.
Кейінгі өмірі мен шығармалары
1924 жылы Грузияда советке қарсы көтеріліс басылғаннан кейін Гамсахурдия неміс әдебиетін оқытқан Тбилиси мемлекеттік университетінен шығарылды. Көп ұзамай тұтқындалып, бірнеше жыл Сап-ақ теңіздегі Соловецкий аралдарына жер аударылды. Бостандыққа шыққан соң Гамсахурдия үндемеуге мәжбүр болды. Өзін-өзі өлтіруге бейім болған жазушы депрессиямен күресу үшін Дантені аударуға кірісті. 1930 жылдардың басында Лаврентий Берияның қорғауына ие болып, Абхазиядағы махаббат пен ұжымдастыру тақырыбындағы «Айды ұрлау» (მთვარის მოტაცება, 1935 6) атты «социалистік» роман жазуға тырысты. Одан кейін 1937 жылы «Хогойс Миндия» (ხოგაის მინდია) психологиялық повесі жарық көрді, бұл классикалық грузин әдебиетіндегі Хевсур мифін қайта жаңғырту болды. Алайда Берия бұл еңбектерді сынады. Біраз уақыттан соң Гамсахурдия Мемлекеттік баспаның жас, көңілді троцкишік директоры Лида Гасвианимен болған қарым-қатынасы үшін тұтқындалды, бірақ Берия оны тергеп босатты, тіпті «халық жауларымен сексуалдық қатынасқа рұқсат етілген» деп әжуалай сөйледі. Гамсахурдия Иосиф Сталин мен Лаврентий Берия жасаған тазалаулардан аман қалды, бұл тазалаулар грузин әдеби қоғамының көп бөлігін жойды, бірақ басқаларды жамандаудан қатаң бас тартты. 1939 жылы Сталиннің балалық шағы туралы роман жазып, сталиндік догмаға құрмет көрсетуге мәжбүр болды. Бірақ осы еңбектің жарияланған алғашқы бөлігі билік тарапынан мақұлданбағандықтан, дереу тоқтатылып, кітапханалардан алынып тасталды. Сталиндік террордің қызған шағында Гамсахурдия тарихи және патриоттық проза жанрына бет бұрып, өзінің шедевр туындысын – 11 ғасырдың кең панорамасымен ұштасқан 11 ғасырдың басындағы Терең тірек бағанасының соборының құрылысы туралы аңызға негізделген «Ұлы ұстаздың оң қолы» (დიდოსტატის მარჯვენა, 1939) романын жазды. Романда адал сәулетші Константин Арсакидзенің трагедиялық тағдыры баяндалады. Георгий I оған собор салуды тапсырады, бірақ Арсакидзе бүлікшіл ақсүйек қызының әдемі Шоренаға ғашық болып, патшаның бәсекелесіне айналады. Заңсыз махаббат пен борыш арасындағы күшті құмарлықтардың қақтығысы Арсакидзенің Георгийдің бұйрығымен мүкіс етіліп, өлімге кесілуімен аяқталады. Бұл оқиғада терең аллегориялық мән жатыр, және Сталин заманындағы мазасыз суретшілерді Арсакидзе тұлғасында тануға болады.
After the suppression of the 1924 anti Soviet uprising in Georgia, Gamsakhurdia was excluded from the Tbilisi State University where he taught German literature. Soon he was arrested and deported to the Solovetsky Islands in the White Sea where he was to spend a few years. On his release, Gamsakhurdia was forced to keep silence. On the verge of suicide, the writer fought his depression by translating Dante. Early in the 1930s, he obtained Lavrentiy Beria's protection and was able to resume writing, with an attempt at "socialist" novel Stealing the Moon (მთვარის მოტაცება, 1935 6), a story of love and collectivization in Abkhazia. Next came the psychological novella Khogais Mindia (ხოგაის მინდია, 1937), yet another appeal in classical Georgian literature to this Khevsur myth. Beria was critical of these works, though. Soon Gamsakhurdia was arrested for an affair with Lida Gasviani, a young charming Trotskyite director of the State Publishing House, but interrogated and released by Beria who told him ironically that sexual relations with enemies of the people were permitted. Gamsakhurdia survived the Joseph Stalin Lavrentiy Beria purges, which destroyed a large part of Georgian literary society, but resolutely refused to denounce others. He had to pay a tribute to the Stalinist dogma, conceiving a novel on Stalin's childhood in 1939. However, as the first published part of this work was not approved by the authorities, it was promptly discontinued and withdrawn from public libraries. At the height of the Stalinist terror, Gamsakhurdia turned to the more favored genre of historical and patriotic prose, embarking on his magnum opus, the novel The Right Hand of the Grand Master (დიდოსტატის მარჯვენა, 1939), set in the early 11th century around the legend of the building of the Cathedral of Living Pillar against a broad panorama of 11th century Georgia. It deals with the tragic fate of the devoted architect Konstantine Arsakidze, from whom King Giorgi I commissions a cathedral, but Arsakidze becomes the king's rival in love for the beautiful Shorena, a daughter of the rebellious nobleman. The clash of powerful human passions, between illicit love and duty, culminates in the mutilation and execution of Arsakidze at Giorgi's behest. The story conveys a subtle allegorical message, and the harassed artists of Stalin's era can be recognized in Arsakidze.