Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Грузия тарихшысы және тіл білімі маманы (1876-1940)
Georgian historian and linguist (1876 1940)
Иване Александрес дze Жавахишвили (23 сәуір 1876 – 18 қараша 1940) – Грузия тарихы мен мәдениетін зерттеуде зор ықпал еткен грузин тарихшысы және тіл білімі маманы. Ол Тбилиси мемлекеттік университетінің (1918) негізін қалаушылардың бірі және 1919-1926 жылдар аралығында оның ректоры болды.
Ivane Alexandres dze Javakhishvili ( 23 April 1876 – 18 November 1940) was a Georgian historian and linguist whose voluminous works heavily influenced the modern scholarship of the history and culture of Georgia. He was one of the founding fathers of the Tbilisi State University (1918) and its rector from 1919 to 1926.
Өмірбаян
Иване Жавахишвили Грузияның Тбилиси қаласында (сол кезде Ресей империясының бір бөлігі) князь Александр Жавахишвилидің аристократиялық отбасында дүниеге келді. Оның әкесі Тбилиси гимназиясында педагог қызмет атқарған. 1899 жылы Санкт-Петербург университетінің Шығыстану факультетін бітіргеннен кейін, ол өз альма-матерінде Армян және Грузин филологиясы кафедрасының жеке доценті болды. 1901-1902 жылдары Берлин университетінде қонақ ғалым болып жұмыс істеді. 1902 жылы ол өзінің ұстазы, академик Николай Маррмен бірге Синай тауына сапар шекті, онда олар ортағасырлық грузин қолжазбаларын зерттеді (мысалы, Әулие Павелдің хаттарының грузин қолжазбалары). Жавахишвилидің монументалды, бірақ әлі аяқталмаған «kartveli eris istoria» (Грузин халқының тарихы) еңбегінің алғашқы томдары 1908 және 1914 жылдар аралығында жарық көргеннен кейін, жас ғалым грузин және Кавказ тарихы, грузин құқығы, палеография, дипломатия, музыка, драма және басқа да салалардағы білікті маман ретінде танылды. 1918 жылдың басында ол Тбилисиде Грузияның алғашқы тұрақты университетін құруға белсенді қатысты, осылайша грузин зиялыларының ұрпақтары армандаған, бірақ Ресей империясының билігі үнемі кедергі келтірген арман орындалды. Тбилиси университеті (қазіргі И. Жавахишвили атындағы Тбилиси мемлекеттік университеті, ТМУ, қазір оның есімін иеленеді), онда Жавахишвили профессор және Грузия тарихы кафедрасының меңгерушісі болды, Грузияның білім беру жүйесінде жетекші орынға ие болды. Тбилиси мемлекеттік университетін құруға үлкен үлес қосқаннан кейін Жавахишвили оның басшылығын Петре Меликишвилиге ұсынды. 1919 жылы Петре Меликишвили отставкаға кеткеннен кейін Жавахишвили университеттің екінші ректоры болды. Ол 1926 жылдың маусымына дейін қызмет етті, 1924 жылғы кеңесқа қарсы тамыз көтерілісінен кейін марксистік емес зиялыларға қатысты төзімділік азайды. Ол 1926 жылдың маусымына дейін қызмет етті, 1924 жылғы кеңесқа қарсы тамыз көтерілісінен кейін марксистік емес зиялыларға қатысты төзімділік азайды. Оған кітап жариялауға және оқытуға рұқсат берілгенімен, бұл оның өмірін сақтап қалған болуы мүмкін, өйткені оның университеттегі ізбасары 1936-1937 жылдарғы сталиндік Ұлы тазалаудың құрбаны болды. 1938 жылы ТМУ-дан кетуге мәжбүр болды, бірақ көп ұзамай Грузия мемлекеттік музейінің Тарих кафедрасының директоры болып тағайындалды және 1940 жылы Тбилисиде қайтыс болғанға дейін оған жетекшілік етті. Оның денесі ТМУ ауласына жерленді.
Ivane Javakhishvili was born in Tbilisi, Georgia (then part of Imperial Russia) to the aristocratic family of Prince Alexander Javakhishvili, who served as an educator at the Tbilisi Gymnasium. Having graduated from the Faculty of Oriental Studies of the St. Petersburg University in 1899, he became a privat docent of the Chair of Armenian and Georgian Philology at his alma mater. From 1901 to 1902, he was a visiting scholar at the University of Berlin. In 1902, he accompanied his mentor, Academician Nikolai Marr, to Mount Sinai where they studied medieval Georgian manuscripts (such as the Georgian manuscripts of Saint Paul's letters). After the first volumes of Javakhishvili's monumental, but yet unfinished, kartveli eris istoria (A History of the Georgian Nation) appeared between 1908 and 1914, the young scholar quickly established himself as a preeminent authority on Georgian and Caucasian history, Georgian law, paleography, diplomacy, music, drama and other subjects, producing landmark studies in these fields. Early in 1918, he was instrumental in founding Georgia's first regular university in Tbilisi, thus realizing a long time dream cherished by generations of Georgian intellectuals but consistently frustrated by the Imperial Russian authorities. The Tbilisi University (present day I. Javakhishvili Tbilisi State University, TSU, which now bears his name), of which Javakhishvili became a professor and the head of the Department of the History of Georgia, rapidly assumed a dominant position in Georgia's educational life. After a major role in founding Tbilisi State University Javakhishvili offered the role of its head to Petre Melikishvili. After Petre Melikishvili resigned in 1919, Javakhishvili became the second Rector of the University. He served until June 1926, when, in the aftermath of anti Soviet August Uprising of 1924, tolerance of non Marxist intellectuals began to contract. He served until June 1926, when, in the aftermath of anti Soviet August Uprising of 1924, tolerance of non Marxist intellectuals began to contract. Although he was permitted to publish and teach, this eclipse probably saved his life, since his successor at the university, was among the victims of the Stalinist Great Purge of 1936–7. He was forced to step down at TSU in 1938, but was soon appointed director of the Department of History at the State Museum of Georgia which he headed until his death in Tbilisi in 1940. He was interred at the yard of the TSU.
Мұрасы мен шығармалары
Жавахишвили Грузияның саяси, мәдени, әлеуметтік және экономикалық тарихының әртүрлі аспектілерін қамтитын 170-тен астам еңбек жазған. Оның ең маңызды еңбегі – «Грузин ұлтының тарихы» (1908-1949 жылдары толық жарияланды), 1908 жылы тұңғыш рет басылғаннан бері Грузияның жаңа заманға дейінгі тарихының ең толыққанды және көркем жазылған зерттеулерінің бірі болып табылады. Өкінішке орай, бұл еңбек басқа тілдерге аударылмаған. Жавахишвилидің ең әсерлі мақалалары мен кітаптары, соның ішінде «Грузин ұлтының тарихы» 1977 және 1998 жылдардағы он екі томдық жинағында қайта басылды.
Javakhishvili authored more than 170 works dealing with various aspects of Georgia's political, cultural, social and economic history. Since the publication of its first edition in 1908, his main work, A History of the Georgian Nation (fully published between 1908 and 1949), has remained one of the most comprehensive and eloquent treatments of pre modern Georgian history. Regrettably, it has not been translated into any other language. Several of Javakhishvili's most influential articles and books including A History of the Georgian Nation have been reprinted in his twelve volume collected works from 1977 and 1998.