Кіріспе

Отаго порты – Жаңа Зеландияның Дунедин қаласының табиғи порты. Отаго түбегі мен материк арасын бөлетін, көбінесе кеме жүзе алатын, ұзын, көп салалы су алабы. Олар порттың оңтүстік-батыс жағында, порт аузынан бастап бірігеді. Бұл портта Дунединнің екі порты орналасқан: Порт Чалмерс (порттың ортасында) және Дунединнің кемежайы (порттың соңында). Порт шамамен 700 жыл бойы маңызды экономикалық роль атқарып келеді, қорғалған порт және балық аулау ортасы, содан кейін терең сулы порт ретінде.

География

Порт, қазіргі Чалмерс қаласының жанында орналасқан, алып Дунедин жанартауының суға батқан қалдықтарынан қалыптасқан. Осы күшті пайда болудың іздерін айналадағы төбелердің базальтында көруге болады. Соңғы жанартаулық белсенділігі шамамен он миллион жыл бұрын тоқтады, нәтижесінде Каргилл тауының биік шыңы қалды. Порттың батыс жағымен ежелгі және қазіргі арна өтеді, ал шығыс жағы тереңдігі аз, төмен су кезінде үлкен құм сілкінділері көрінеді. Порт Чалмерс пен Портобелло арасында, порттың ортасында екі арал – Goat Island / Rakiriri және Quarantine Island/Kamau Taurua тізімделген. Жақын орналасқан, Pudding Island (Titeremoana) деп аталатын кішкентай арал жарты аралдың жағалауына жақын және төмен су кезінде жаяу өтуге болады. Лит өзені порттың оңтүстік жағынан құйып кіреді, көптеген бұлақтармен бірге порт суының тұздылығын азайтады.

Теңіз құстары

Отаго түбегіне ұқсас, бұл портың суы әртүрлі сирек кездесетін жануарларға өте танымал. Аймақ көптеген су құстарының мекені. Портқа келетін басқа құстардың ішінде екі түрлі пингвин – көк пингвин және сирек сарыкөз пингвин бар. Отаго түбегінің ұшындағы Тайароа мүйісі – әлемдегі солтүстік патшалық альбатростардың құрлықтағы жалғыз колониясы.

Теңіз сүтқоректілері

Бұл шығанақ пен түбек Хукер теңіз арыстандары мен Жаңа Зеландияның терілі тұяқтары үшін өте маңызды тіршілік ортасы болып табылады. Оңтүстік піл және леопард теңіз балықтары кейде портына кіріп тұрады. Барлығы төрт түрі теңіз жануары, және кем дегенде тоғыз немесе одан да көп түрі киттер осы аймақта мекендейді немесе көшіп өтеді. Сыртқы түбек немесе Тайароа төбесі Жаңа Зеландия суларында қараңғы дельфиндер жиналатын үш негізгі аймақтың бірі, ал порт пен түбек көбейіп, балаларын емізу үшін маңызды жерлерге ие. Бөтелке мүңкілі дельфиндер және құрып кету қаупі төнген, эндемикалық Гектор дельфиндері де суды жиі мекендейді. Порттың кіреберісінде жалпы дельфиндер мен касаткалар да кездеседі, мұнда касаткалар мен қараңғы дельфиндер зорлық-зомбылықсыз өзара әрекеттесетіні байқалған. Оңтүстік жұмсақ киттер тарихи түрде порттың кіреберісінде, мүмкін, Карантин және Ешкі аралы / Ракиририге дейін көрілген. Олар коммерциялық кит аулау оларды жергілікті түрде құртқанға дейін, шалшық, тыныш суды балаларын емізу үшін пайдаланған. Бұл түр оңтүстік киттерге қарағанда тез қалпына келгендіктен, түбекке келетін жұмсақ киттердің саны артты. Көк кит, минке кит және ұзын қанатты пилот киттер де байқалған.

Тарих

Маорилер 1300 жылдары Отаго шығанауына алғашқы қоныс аударғаннан кейін көп ұзамай келді. Тәтті картоп өсіруге тым оңтүстік болғандықтан, олар аңшы-жинаушылық қоғамды қабылдады. Бастапқыда бұл шығанауда теңіз түлкісі аулау және балық аулауды қамтыды, бірақ теңіз түлкісінің қоры азайғаннан кейін балық аулау басымдыққа ие болды. Шығанау тарихының осы кезеңі Kamau Taurua (Карантин аралы) сияқты жер аттарында сақталған, ол "торлар тасталған жер" деген мағынаны білдіреді.

Еуропалық алғашқы кемелер

Капитан Кук Отаго шығанауына ешқашан кірген емес, бірақ 1770 жылы Тынық мұхитының жағалауында болғанда оның бар екенін болжады. Алғашқы еуропалықтардың (вероятно, теңіз аңдарының аулаушылары) қашан шығанауға кіргені нақты белгісіз, бірақ маори ауызша дәстүрі оны 1810 жылға дейін «көп бұрын» деп санайды. Осы кезеңге қатысты жазба деректер бірнеше күнделіктер мен газет есептерімен шектеледі, оларда теңізшілердің қысқа ғана тоқтағаны туралы айтылады. Джордж Басс 1803 жылы өзі ұсынған балық аулау монополиясының солтүстік-шығыс шегін шығанаудың Дунедин жағындағы бөлігінен белгіледі. Америка кемесі «Фаворит» және оның суперкаргосы Дэниел Уитни 1805-1806 жылдары келген болуы мүмкін. Лондондық «Юнити» кемесінің капитаны Дэниел Купер, 1808-1809 жылдары жазда, бас офицері Чарльз Хупер Отаго түбегіндегі Хупер шығанағына есімін берген кезде, осы жерге келген болуы мүмкін. Уильям Такер (1784–1817) Сидней саудагері Роберт Кэмпбеллдің 1809 жылғы қарашада Дунедин жағалауындағы аралдарға түсірген тобымен бірге болды. Такер мен Дэниел Уилсон 1810 жылғы 3 мамырда Отаго шығанауында болған кезде, «Бразерс» кемесінің капитаны Роберт Мейсон шығанауға ішкі аймаққа кіріп, оларды алып кетті. Бұл Отаго шығанауындағы еуропалық кемеге жасалған алғашқы нақты және анық сілтеме. 1810 жылы жасалған сот тізімінде шығанау «Порт Дэниел» деп аталды, бұл атау бірнеше жыл бойы қолданыста болды.

Тюльпан аулаушылар мен кит аулаушылар

1810 жылдың соңында тағы бір ағылшын теңізшісі, капитан Чарльз Маклареннің басқаруындағы «Сидней Ков» кемесі портта тоқтағанда, Те Вахияның пышақ, қызыл көйлек және басқа да заттарды ұрлағаны «Теңізшілер соғысы» деп аталатын оқиғаға бастап кетті. Осы қақтығыста кеңінен талқыланған төбелес 1817 жылдың желтоқсанында Хобарттан келген Джеймс Келли, Уильям Такермен бірге «София» кемесін портқа тікелей орналастырғаннан кейін болды. Такер 1815 жылдан бері тұрып келген және сол жерде оның өзі мен тағы екі адам қаза тапқан «Вареакеаке» (Қиянатшы жағажайына) сапар жасағаннан кейін Келли кемедегі маорилерден, оның ішінде жергілікті басшы Коракодан кек алды. Одан кейін ол теңіз жағалауындағы «әдемі Отаго қаласы» деп аталған ауылды, шамасы, Те Рауоне жағажайында өртеп жіберді. 1823 жылы бейбітшілік орнатылды, ал сол жылдың 17 шілдесінде Жаңа Оңтүстік Уэльстен келген «Мермейд» әскери кемесінің капитаны Джон Родольф Кент, бұл жерге бұрын есім берілмегендіктен, оны «Порт Оксли» деп атауға рұхсат алды, бұл Колонияның бас картографы Джон Окслинің (1783/85?–1828) құрметіне жасалды. Дегенмен, бұрыннан-ақ аты болған еді. 1826 жылы болашақ отарлаушылардың бірі Томас Шепард Дунедин жерін зерттеді және қазір Сиднейдегі Митчелл кітапханасында сақталып тұрған порттың және жақын маңдағы жағалаудың ең көне суреттерін қалдырды. Бастапқыда құпия теңізшілердің панасы болған Отаго порты 1831 жылдың қарашасында Уэллер ағайындылар Те Уму Куриде, Уэллерс Рок деп аталатын жерде кит аулау стансасын құрғаннан кейін, қарбалас халықаралық кит аулау портына айналды. Аралдар шығанағының оңтүстігіндегі ең жұмыс істейтін кит аулау порты болған ол, 1839 жылдың соңына қарай Жаңа Зеландиядағы ең ірі еуропалық халықтың орталығына айналды. Сол кезде кит аулау тоқтап, 1840 жылы Дюмон Д’Урвиль мен оның офицерлері порттың арақ пен жезөкшелік саудасының орталығына айналғанын байқады. Бұл 1848 жылы шотланд қоныстанушылары келгенге дейін жалғасты, олар Порт Чалмерс пен Дунединді порттағы жаңа халық орталықтарына айналдырды.

Порттарды дамыту және өзгерту

Отаго порты керемет терең су порты болып көрінсе де, әсіресе, қалаға жақын кемелерге тоқтау қажет болған қоныстанудың алғашқы күндері мұндай рөлге табиғи түрде сай келмеді. Порттың оңтүстік жағындағы және Отаго түбегіне жақын орналасқан тегіс жер қала үшін өте қолайлы болды (және Дунединнің орны болды), бірақ порттың өзі тек Порт-Чалмерске дейін терең суға шығарылған кемелерді қабылдай алатын. Порт-Чалмерсте екі арал (Карантин аралы / Камау Тауруа және Ешкі аралы / Ракирири) портты шамамен екіге бөледі. Олардан әрі порттың тереңдігі аз, сазды, ал төмен суда батпақтар көрінеді. 1946 жылы Отаку балық шаруашылығы сол аттас қалашықта, порттың шығыс жағында құрылды. Кейіннен ол Отаго балық аулау индустриясының маңызды бөлігіне айналды. Қала өскен сайын, әсіресе 1860 жылдардағы Отаго алтын асығынан кейін сауданың өркендеуімен, кемелердің қала кемежайларына жетуіне мүмкіндік беру қажет болды. Бұл шешімді қабылдау қиын болғанымен, порттың солтүстік-батыс жағында арна қазуға келісті. Арна 1881 жылдың 30 желтоқсанында ашылды. Бастапқы арна тар және терең емес еді, және жақсы бастама алмады, себебі оны пайдаланған алғашқы кеме – Union Steam Ship Company компаниясының SS Penguin кемесі уақытша тұрып қалды. Арнаны ресми түрде Отаго порты басқармасының төрағасы Кит Рамзи Виктория каналы деп атады. Порт-Чалмерс, Макандрю шығанағы және Брод шығанағы сияқты порттың маңындағы бірнеше жерлерде шағын учаскелер құрғатылды. Қаржы мүмкіндік берген сайын, арна біртіндеп кеңейтіліп, тереңдетілді, ал 1907 жылға қарай Дунединнің кемежайларын Порт-Чалмерске қарағанда екі есе көп кеме пайдаланды. 1970 жылдардың басында Порт-Чалмерсте контейнерлік порт ашылғанға дейін ғана Виктория каналы қайтадан тынышталды. Арнаны Port Otago Ltd компаниясы күтіп ұстайды, ол оны сегіз метр тереңдікте ұстап тұрады, бұл 40 000 тоннаға дейін жүкті тасымалдайтын кемелерге Дунединге дейін жүруге мүмкіндік береді. Жаңа Зеландияның мұздатылған ет экспорттау саудасы 1882 жылы Порт-Чалмерсте басталды. Портобелло Жаңа Зеландияның жетекші теңіз зерттеу орталықтарының бірі – Портобелло теңіз зертханасына орналасқан, ол Отаго университетінің бөлімшесі болып табылады. Зертхана порттың жағасында, Отаго түбегінің шағын бөлігінің ұшында, Портобелло түбегінде орналасқан. Қазіргі уақытта көптеген экскурсиялық және балық аулау қайықтарын жалдауға болады, сондай-ақ Порт-Чалмерстен Портобеллоға бағытталған бір рет жүретін паром бар. Порт Дунединнен Порт-Чалмерске (SH 88) және Портобелло мен Отакуға (Портобелло жолы) апаратын маңызды жолдармен шеңгелденген. Порттың жағасымен екі жолға параллель ұзақ велосипед және жаяу жолы – Te Aka Ōtākou созылып жатыр. Ол 2023 жылы аяқталды және Порт-Чалмерс пен Портобеллоны байланыстырады. Оңтүстік аралдың негізгі темір жолы да порттың батыс жағындағы мемлекеттік трассаға параллель жүреді.