Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Арапаоа аралы (бұрын Арапауа аралы деп аталып келген) – Жаңа Зеландияның Оңтүстік аралының солтүстік-шығыс ұшындағы Марлбороу саундтарындағы екінші ірі арал. Аралдың жер ауданы 81 км² құрайды. Королева Шарлотта шығалағы оның батыс жағын анықтайды, ал оңтүстігінде Веллингтон мен Пиктон қалалары арасындағы теңіз жолында орналасқан Торри каналы жатыр. Кук бұғазының ең тар жері Арапаоа аралының Перано мүйісі мен Солтүстік аралдағы Терауахи мүйісі арасында орналасқан.
Island in Marlborough Sounds, New Zealand
Arapaoa Island (formerly spelled Arapawa Island) is the second largest island in the Marlborough Sounds, at the north east tip of the South Island of New Zealand. The island has a land area of Queen Charlotte Sound defines its western side, while to the south lies Tory Channel, which is on the sea route between Wellington in the North Island to Picton. Cook Strait's narrowest point is between Arapaoa Island's Perano Head and Cape Terawhiti in the North Island.
Тарих
Маори ауыз әдебиетіне сәйкес, арал – ұлы теңізші Купе Те Ухеке а Мутураригі атты сегізқарға шабуыл жасап өлтірген жер. 1770 жылы Арапаоа аралындағы төбеден капитан Джеймс Кук алғаш рет Тынық мұхитынан Тасман теңізіне қарайтын теңіз жолын көріп, жергілікті халық оған айтқанның рас екенін растады – Аотеароа екі негізгі аралдан тұрады. Кук өзінің есімін жерлерге қоюмен танымал емес, ал Кук бұғазының атын Джозеф Бэнкстің бергені болжанады. Бұл жаңалық географиялық сарапшылардың үлкен оңтүстік құрлығы – Terra Australis бар деген ойын жоққа шығарды. Кук қарауындағы ескерткіш 1970 жылы орнатылды. 1820 жылдардың соңынан 1960 жылдардың ортасына дейін Арапаоа аралы Саунд аймағында кит аулау орталығы болды. Джон Гард 1827 жылы Те-Авайтиде жағалау станциясын құрды, бірақ бастапқыда 1830 жылға дейін кит майын өңдеуге қажетті жабдықтар болмағандықтан, тек кит сүйегін ғана құтқара алды. Кейін аралдың шығыс жағалауындағы Перано басқаруындағы станция 1911 жылдан 1964 жылға дейін жұмбақ киттерді аулауға пайдаланылды (Жаңа Зеландиядағы кит аулау туралы көріңіз). Перано отбасы салған үйлер қазір туристерге арналған жатақтар ретінде пайдаланылады. 2000 жылдары Арапауада тұратын Перано және Хеберли отбасыларының бұрынғы кит аулаушылары, кит аулау тоқтағаннан бері жұмбақ киттердің популяциясының қалпына келуін бағалау үшін Табиғатты қорғау департаментінің киттерді бақылау бағдарламасына қосылды. 1985 жылы "Air Albatross" компаниясына тиесілі "Cessna 402" ұшағы Тори каналы арқылы арал мен материкті байланыстыратын 11 000 вольттық электр желілеріне соқтығысты. Апатқа Кук бұғазындағы аралық паромдағы көптеген жолаушылар куә болды. Паром дереу тоқтатылып, құтқару қайығы жіберілді. Екі ұшқышпен бірге бір отбасы мүлдем қаза болды, ал екінші отбасынан жас қыз ғана аман қалды. Ешбір дене табылмады. Жалғыз аман қалған (Синди Мози) өзінің отбасымен және тағы бір отбасымен Нельсоннан Веллингтонға гимнастика жарысына қатысу үшін бара жатқан еді. Арапаоа аралындағы апат "Air Albatross" компаниясына деген халықтың сенімін әлсіретіп, сол жылдың желтоқсан айында компанияның таратылуына себеп болды. 2014 жылдың тамызында арал атауының жазылуы ресми түрде Арапауадан Арапаоаға өзгертілді.
According to Māori oral tradition, the island was where the great navigator Kupe killed the octopus Te Wheke a Muturangi. It was from a hill on Arapaoa Island in 1770 that Captain James Cook first saw the sea passage from the Pacific Ocean to the Tasman Sea, and confirmed that what the indigenous people had told him was correct – Aotearoa is composed of two main islands. Cook is not known for naming places after himself, and it is speculated that Joseph Banks bestowed the name Cook Strait. This discovery banished the fond notion of geographers that there existed a great southern continent, Terra Australis. A monument at Cook's Lookout was erected in 1970. From the late 1820s until the mid 1960s, Arapaoa Island was a base for whaling in the Sounds. John Guard established a shore station at Te Awaiti in 1827, however initially could only salvage baleen until the station was equipped to process whale oil from 1830 onwards, targeting right whales. Later, the station at Perano Head on the east coast of the island was used to hunt humpback whales from 1911 to 1964 (see Whaling in New Zealand). The houses built by the Perano family are now operated as tourist accommodation. In the 2000s the former whalers from the Perano and Heberley families, who live on Arapawa, joined a Department of Conservation whale spotting programme to assess how the humpback whale population has recovered since the end of whaling. An Air Albatross Cessna 402 commuter aircraft struck the 11,000 volt power lines linking the island and the mainland over Tory Channel in 1985. The crash was witnessed by many passengers on an inter island Cook Strait ferry. The ferry immediately stopped to dispatch a rescue lifeboat. Along with the two pilots, one entire family died, and all but a young girl from the other. No bodies were ever found. The sole survivor (Cindy Mosey) was travelling with her family and the other family from Nelson to Wellington to attend a gymnastics competition. The Arapaoa Island crash caused public confidence in Air Albatross to falter, contributing to the company going into liquidation in December of that year. In August 2014, the spelling of the island's name was officially changed from Arapawa to Arapaoa.
Қорғау
Аралдың бір бөлігі бұрын өрт және ағаш кесу арқылы жергілікті өсімдіктерден кеңінен тазартылған. Аралға бірнеше қарағай ормандары отырғызылған. Жаңа Зеландияның кейбір аймақтарында бұршақтандырушы түр болып саналатын жабайы қарағайлар аралдағы жергілікті өсімдіктердің жаңаруына мүмкіндік беру үшін уландырылуда. Аралдың оңтүстік-шығыс бөлігіндегі Руамоко нүктесінде шамамен ағаштарға тесіктер бұрғыланып, улану арқылы жойылмақ. Арапауа аралы аралда ғана кездесетін үй жануарларының тұқымдарымен әйгілі – арапауа шошқасы, арапауа қойы және арапауа ешкісі. Олар 19 ғасырда қалыптасқан, бірақ тұқымның тегі белгісіз және көптеген болжамдар бар. Жиі айтылатыны, бұл ертедегі ағылшын тұқымдары, оларды алғашқы кит аулаушылар, капитан Кук немесе басқа ерте саяхатшылар әкелген. Бұл тұқымдар қазір Англияда жойылды, ал аралдағы қауіпсіздікке алынған ешкілер Жаңа Зеландияның басқа аймақтарында және Солтүстік жарты шардың кейбір бөлігінде де өсірілуде. Арапауа аралының солтүстік-шығыс жағалауында орналасқан кіші Братс аралдары сирек кездесетін Братс аралы туатарасының панасы болып табылады.
Parts of the island have been heavily cleared of native vegetation in the past through burning and logging, A number of pine forests were planted on the island. Wilding pines, an invasive species in some parts of New Zealand, are being poisoned on the island to allow the regenerating native vegetation to grow. About at Ruaomoko Point on the south eastern portion of the island will be killed by drilling holes into the trees and injecting poison. Arapaoa Island is known for the breeds of domestic animals found only on the island – the Arapawa pig, Arapawa sheep and Arapawa goat. They became established in the 19th century, but the origin of the breeds is uncertain, and a matter of some speculation. Common suggestions are that they are old English breeds introduced by the early whalers, or by Captain Cook or other early explorers. These breeds are now extinct in England, and the goats surviving in a sanctuary on the island are now also bred in other parts of New Zealand and in the northern hemisphere. The small Brothers Islands, which lie off the northeast coast of Arapaoa Island, are a sanctuary for the rare Brothers Island tuatara.