Кіріспе

Арапаоа аралы (бұрын Арапауа аралы деп аталып келген) – Жаңа Зеландияның Оңтүстік аралының солтүстік-шығыс ұшындағы Марлбороу саундтарындағы екінші ірі арал. Аралдың жер ауданы 81 км² құрайды. Королева Шарлотта шығалағы оның батыс жағын анықтайды, ал оңтүстігінде Веллингтон мен Пиктон қалалары арасындағы теңіз жолында орналасқан Торри каналы жатыр. Кук бұғазының ең тар жері Арапаоа аралының Перано мүйісі мен Солтүстік аралдағы Терауахи мүйісі арасында орналасқан.

Тарих

Маори ауыз әдебиетіне сәйкес, арал – ұлы теңізші Купе Те Ухеке а Мутураригі атты сегізқарға шабуыл жасап өлтірген жер. 1770 жылы Арапаоа аралындағы төбеден капитан Джеймс Кук алғаш рет Тынық мұхитынан Тасман теңізіне қарайтын теңіз жолын көріп, жергілікті халық оған айтқанның рас екенін растады – Аотеароа екі негізгі аралдан тұрады. Кук өзінің есімін жерлерге қоюмен танымал емес, ал Кук бұғазының атын Джозеф Бэнкстің бергені болжанады. Бұл жаңалық географиялық сарапшылардың үлкен оңтүстік құрлығы – Terra Australis бар деген ойын жоққа шығарды. Кук қарауындағы ескерткіш 1970 жылы орнатылды. 1820 жылдардың соңынан 1960 жылдардың ортасына дейін Арапаоа аралы Саунд аймағында кит аулау орталығы болды. Джон Гард 1827 жылы Те-Авайтиде жағалау станциясын құрды, бірақ бастапқыда 1830 жылға дейін кит майын өңдеуге қажетті жабдықтар болмағандықтан, тек кит сүйегін ғана құтқара алды. Кейін аралдың шығыс жағалауындағы Перано басқаруындағы станция 1911 жылдан 1964 жылға дейін жұмбақ киттерді аулауға пайдаланылды (Жаңа Зеландиядағы кит аулау туралы көріңіз). Перано отбасы салған үйлер қазір туристерге арналған жатақтар ретінде пайдаланылады. 2000 жылдары Арапауада тұратын Перано және Хеберли отбасыларының бұрынғы кит аулаушылары, кит аулау тоқтағаннан бері жұмбақ киттердің популяциясының қалпына келуін бағалау үшін Табиғатты қорғау департаментінің киттерді бақылау бағдарламасына қосылды. 1985 жылы "Air Albatross" компаниясына тиесілі "Cessna 402" ұшағы Тори каналы арқылы арал мен материкті байланыстыратын 11 000 вольттық электр желілеріне соқтығысты. Апатқа Кук бұғазындағы аралық паромдағы көптеген жолаушылар куә болды. Паром дереу тоқтатылып, құтқару қайығы жіберілді. Екі ұшқышпен бірге бір отбасы мүлдем қаза болды, ал екінші отбасынан жас қыз ғана аман қалды. Ешбір дене табылмады. Жалғыз аман қалған (Синди Мози) өзінің отбасымен және тағы бір отбасымен Нельсоннан Веллингтонға гимнастика жарысына қатысу үшін бара жатқан еді. Арапаоа аралындағы апат "Air Albatross" компаниясына деген халықтың сенімін әлсіретіп, сол жылдың желтоқсан айында компанияның таратылуына себеп болды. 2014 жылдың тамызында арал атауының жазылуы ресми түрде Арапауадан Арапаоаға өзгертілді.

Қорғау

Аралдың бір бөлігі бұрын өрт және ағаш кесу арқылы жергілікті өсімдіктерден кеңінен тазартылған. Аралға бірнеше қарағай ормандары отырғызылған. Жаңа Зеландияның кейбір аймақтарында бұршақтандырушы түр болып саналатын жабайы қарағайлар аралдағы жергілікті өсімдіктердің жаңаруына мүмкіндік беру үшін уландырылуда. Аралдың оңтүстік-шығыс бөлігіндегі Руамоко нүктесінде шамамен ағаштарға тесіктер бұрғыланып, улану арқылы жойылмақ. Арапауа аралы аралда ғана кездесетін үй жануарларының тұқымдарымен әйгілі – арапауа шошқасы, арапауа қойы және арапауа ешкісі. Олар 19 ғасырда қалыптасқан, бірақ тұқымның тегі белгісіз және көптеген болжамдар бар. Жиі айтылатыны, бұл ертедегі ағылшын тұқымдары, оларды алғашқы кит аулаушылар, капитан Кук немесе басқа ерте саяхатшылар әкелген. Бұл тұқымдар қазір Англияда жойылды, ал аралдағы қауіпсіздікке алынған ешкілер Жаңа Зеландияның басқа аймақтарында және Солтүстік жарты шардың кейбір бөлігінде де өсірілуде. Арапауа аралының солтүстік-шығыс жағалауында орналасқан кіші Братс аралдары сирек кездесетін Братс аралы туатарасының панасы болып табылады.