Кіріспе

Мельбурн қаласындағы тарихи ғимарат, Виктория штаты, Австралия.

1990 жылдар бойында қайта жаңартылып, 2004 жылы ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұрасы тізіміне енген Австралиядағы алғашқы ғимарат болды. Бұл әлемдегі 19 ғасырда салынған ірі көрме ғимараттарының сақталғандарының бірі. 1851–1914 жылдардағы Халықаралық көрмелер қозғалысынан ең толық сақталған нысан болып табылады. Мельбурн мұражайының қасында орналасқан және Виктория мұражайының коллекциясындағы ең ірі экспонат. Қазіргі таңда ғимаратта түрлі көрмелер мен шаралар өтіп, Мельбурн мұражайындағы шаралармен тығыз байланыста.

Тарих

Корольдік көрмелер ғимаратын архитектор Жозеф Рид, «Рид және Барнс» архитектуралық бюросынан, жобалаған. Ол сонымен қатар Мельбурн қалалық үйін, Виктория штатының кітапханасын және барокко стиліндегі бақтарды да жобалаған. Корольдік көрмелер ғимараты – Рид пен Барнстың ең ірі жобасы болды. Күмбез Флоренция соборының үлгісімен салынды, ал негізгі павильондар Рундбогенстиль стиліне және Нормандия, Кан мен Париж қалаларындағы бірнеше ғимараттардың әсеріне тап болды. Ғимарат француз сәндік өнерінің аумағына ие, латын кресті пішіндес жоспары бар. Орталық күмбездің бойымен шығыс-батысқа қарай симметриялы түрде орналасқан, кемеге ұқсас қанаттары және солтүстікке қарай тар қанаты бар. 1888 жылы жүз жылдық халықаралық көрмеге арналған электр жарығы орнатылды, бұл оны түнгі уақытта қолжетімді болған әлемдегі алғашқы ғимараттардың біріне айналдырды. Ішкі безендіру 1880 және 1888 жылдардағы екі көрме арасында өзгерді. 1880 жылы қабырғалар ашық қалдырылды, ал терезелер мен есіктердің жиектері жасыл түспен боялды. 1888 жылы қабырғалар алғаш рет боялды. Бұл безендіруді интерьер дизайнері Джон Росс Андерсон жасады. Оны шотланд шіркеуі мен Сент-Патрик соборының құрылысын жүзеге асырған Дэвид Митчелл салған. Ол сонымен қатар 1927 жылы Канберра уақытша парламент үйінің ашылуында ән салған әйгілі сопрано Дам Нелли Мелбаның әкесі болды. Митчелл Корольдік ауыл шаруашылығы қоғамының және құрылысшылар мен мердігерлер қауымдастығының кеңесіне мүше болды. Ғимараттың негізгі тасы Виктория губернаторы Джордж Боуэннің 1879 жылғы 19 ақпанда қаланды. Ол бар болғаны 18 айда аяқталып, 1880 жылғы 1 қазанда Мельбурн халықаралық көрмесі ретінде ашылды. Ғимарат 12 000 шаршы метрден асатын үлкен залдан, солтүстікке қарайғы төменгі қосымшалардан (шығыс және батыс жақтарында) және көптеген уақытша галереялардан тұрды.

1880-1901 жылдар

1880 жылдары ғимарат екі маңызды халықаралық көрмеге төңкерілді: 1880 жылғы Мельбурн халықаралық көрмесі және 1888 жылғы Мельбурнның жүз жылдық көрмесі, Австралиядағы еуропалықтардың бір ғасырлық қоныстануын мерекеледі. Көрме ғимаратында болған ең маңызды оқиға – 1 қаңтарда Австралия Ұлттық бірлестігінің құрылуынан кейін, 1901 жылдың 9 мамырында Австралияның бірінші Парламентінің ашылуы болды. Ресми ашылудан кейін Федералдық Парламент Виктория штатының Парламент үйіне көшті, ал Виктория Парламенті келесі 26 жыл бойы Көрме ғимаратына орналасты. 1901 жылдың 3 қыркүйегінде генерал-губернатордың әйелі, Хоптун графесі, Австралияның ұлттық туын жасау конкурсының жеңімпаздарын жариялады. 5,5 метрлік 11 метрлік үлкен ту ашылып, Корольдік Көрме ғимаратының күмбезінен көтерілді.

19011979 жыл

1902 жылы ғимаратта Австралияның Федералдық Халықаралық Көрмесі, ал 1907 жылы әйелдер еңбегінің Австралия Көрмесі өтті. 1919 жылғы испан тұмауы эпидемиясы кезінде ғимарат тұмау ауруханасы ретінде пайдаланылды. Уақыт өте келе, 1940 жылдары жергілікті тұрғындар оны теріс мағынада "Ақ піл" деп атады. 1950 жылдары Мельбурндағы көптеген ғимараттар сияқты, бұл ғимарат та кеңсе үйлерімен алмастыру жоспарында болды. 1948 жылы Мельбурн қалалық кеңесінің мүшелері бұл мәселені дауысқа салып, ғимаратты бұзбауға аз айырмамен келісті. Бір кезде Мельбурн аквариумы орналасқан ғимараттың бір бөлігі 1953 жылы өртеніп кетті. 1956 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының өтетін орны болды, онда баскетбол, ауыр атлетика, күрес және қазіргі заманғы бесқырлының фехтование бөлімі өткізілді. 1940-1950 жылдары ғимаратта әдеттегі апталық би кештері жалғасты. Осы кезеңде онда қайық, автомобиль және басқа да тұрақты үй және құрылыс индустриясы көрмелері де ұйымдастырылды. Сонымен қатар, 1950, 1960 және 1970 жылдары мемлекеттік мектепке емтихан беру және Виктория білім беру сертификаты бойынша емтихандар өткізілді, сондай-ақ басқа да мақсаттар үшін пайдаланылды. Батыс қосымшасы 1970 жылдары бұзылды. Соңғы қалған түпнұсқа қосымша – әсем балл залы 1979 жылы дау-дамайлармен бірге бұзылды. 1980 жылы оның орнына көбірек көрме алаңын қамтитын, айналы шынымен қапталған жаңа ғимарат салынды. 1980 жылдың 1 қазанында Викторияға келген сапары барысында ханшайым Александра жаңа айналы "Жүзжылдық залдың" ашылуын және ғимараттың құрылғанына 100 жыл толуын еске салатын тақтаны ашты. Ол сондай-ақ, ғимаратқа "Корольдік" атағын берген Патшайымның жарлығын еске салатын тақтаны да ашты.

1980 жылдан қазіргі уақытқа дейін

1983 жылы баль залын бұзуға байланысты туған наразылықтан соң, және жаңа сенімділер мен жаңа төраға тағайындалғаннан кейін, ғимараттың тарихы мен мәдени мұрасы, көрмелерге қазіргі заманғы кеңістік ұсынумен бірдей маңызға ие деп есептеле бастады. Ғимараттың алғашқы сақтау және қалпына келтіру жөніндегі бағалауын 1987 жылы Алан Уиллингэм жүргізді, ал келесі онжылдықтарда Ұлы зал кезең-кезеңімен жаңартылып, қалпына келтірілді. 1996 жылы Виктория штатының сол кездегі премьер-министрі Джефф Кеннетт, солтүстік жағында орналасқан автотұраққа Мельбурн штатының мұражайын салуды ұсынды, бұл 1997–98 жылдары 1960 жылдардағы шағын ғимараттарды бұзуды қамтыды. Мельбурн өнер жәрмеңкесі 1988 жылдан 2014 жылға дейін Корольдік көрме ғимаратында өтті. Мельбурн мұражайының Көрме ғимаратына жақын орналасуына Виктория штатының Еңбек партиясы, Мельбурн қалалық кеңесі және жергілікті қоғамның бір бөлігі қарсылық білдірді. Мұражай құрылысына қарсы қоғамдық науқанға байланысты, сол кездегі оппозиция жетекшісі Джон Брамби, Мельбурн қалалық кеңесінің қолдауымен, Корольдік көрме ғимаратын әлемдік мұра тізіміне енгізуді ұсынды. Әлемдік мұраға ұсыну 1999 жылы Виктория штатының Еңбек партиясы жаңа үкімет болып сайланғанға дейін ілгерілемеді. 2004 жылдың 1 шілдесінде Корольдік көрме ғимараты мен Карлтон бақшасы ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұра тізіміне енгізіліп, Австралияда осы мәртебеге ие болған алғашқы ғимарат атанды. Мұра тізімінде былай делінген: «Корольдік көрме ғимараты – Австралиядағы сақталған жалғыз маңызды XIX ғасыр көрме ғимараты. Бұл әлемдегі XIX ғасырдың ірі көрме ғимараттарының санатындағы аз ғана ғимараттардың бірі». 2009 жылдың қазан айында Виктория мұражайы Батыс алаңындағы бұрынғы неміс бағын қалпына келтіру бойынша ірі жобаны бастады. Бұл аумақ 1950 жылдары автотұрақ үшін асфальтпен жабылған болатын.

Жаңартулар

Жөндеу жұмыстары ағаш еденді, ғимараттың инженерлік жүйелерін, сыртқы жағын және тас жұмыстарын қамтиды. Қауіпсіздік мақсатында көптеген ағаш баспалдақтар бетонмен ауыстырылды, бірақ барлық жөндеу жұмыстары барысында нысан өте нағыз күйінде сақталды. Шығыс және батыс қосымшалармен қатар, екі солтүстік құрылыс та бұрынғы қалпына келтірілді.

Қазіргі қолданылуы

Корольдік көрме ғимараты бүгінгі күнге дейін Мельбурн сән апталығы сияқты түрлі фестивальдар мен жәрмеңкелер үшін көрме алаңы ретінде қолданылады. Соңғы COVID-19 пандемиясы кезінде ғимарат St Vincent's Hospital басқаратын жаппай вакцинация орталығы ретінде пайдаланылды. Корольдік көрме ғимараты Мельбурн университеті, Корольдік Мельбурн технология институты, Мельбурн орта мектебі, Носсал орта мектебі, Мак. Робертсон қыздар орта мектебі және Сюзан Кори орта мектебі үшін емтихан залы ретінде қолданылады. Бұл ғимарат енді Мельбурнның ең ірі коммерциялық көрме орталығы емес. Қазіргі заманғы баламасы – Мельбурнның орталық бизнес ауданының оңтүстігіндегі Саутбанкте орналасқан Мельбурн конвенциялық және көрме орталығы.