Кіріспе

Данияның қарулы күштерінің әуе соғыс саласы

Дания Корольдік Әуе күштері (Flyvevåbnet) (RDAF) – Дания Корольдігінің әуе соғыс күштері және Дания қарулы күштерінің төрт тармағының бірі. Бастапқыда Армия мен Әскери-теңіз күштерінің құрамында болған, 1950 жылы жеке әскери қызметке бөлінді. Оның басты мақсаты – Данияның әуе кеңістігін қорғау және Дания әскерлеріне ұрыс даласында әуеден қолдау көрсету.

Тарих

Дания Корольдік Әуе күштері (RDAF) 1950 жылы армия мен теңіз күштерінен тәуелсіз әскери қызмет ретінде құрылды. Бұл қызмет 1912 жылғы 2 шілдеде құрылған Дания әскери әуе корпусының (Hærens Flyvertropper) және 1911 жылғы 14 желтоқсанда құрылған Дания теңіз әуе қызметінің (Marinens Flyvevæsen) бірігуінен туындады. 1940-1945 жылдардағы нацистік оккупация кезінде барлық әскери авиацияға тыйым салынғандықтан, V E күні Дания қарулы күштерінің ұшақтары болмады, бірақ Люфтваффе Данияда әуе базаларын салған немесе кеңейткен. Әуе күштерін генерал-лейтенант К.К. Фюрслев басқарды, ол бұрын армияда полковник және Дания әскери әуе корпусының алғашқы қолбасшысы болған. Ұлттық басқару Værløse әуе базасында орналасқан, ол сонымен қатар Шығыс басқаруы ретінде де жұмыс істеді, ал Батыс басқаруы орталық Ютландиядағы Карупта орналасқан. Корольдік Әуе күштерінің еріктісі және Англиядағы Бос норвегия күштерінің бұрынғы мүшесі Кадж Биркстед ұшқыштар штабының бастығы болып тағайындалды. Әуе шайқасында тәжірибесі жоқ, беделді офицер Фюрслев пен тәжірибелі ұрысшы-ұшқыш Биркстед арасындағы бәсекелестік пен өзара сыйластықсыздық әуе күштерінің толыққанды жұмыс істеуін кешіктірген бірқатар түсініспеушіліктерге әкелді. Сонымен қатар, Шығыс және Батыс басқарулары жаңадан жеткізілген Gloster Meteor және F 84 Thunderjet ұшақтары туралы тәжірибе мен білімнен мүсірау болды. Дания қарулы күштері 1947-1948 жылдары 38 Supermarine Spitfire H. F. Mk. IXE және 3 P. R. Mk. XI ұшақтарын, сондай-ақ Hærens Flyvertropper және Marinens Flyvevæsen бөлімшелері бірігуден бұрын, ал 1956 жылға дейін Дания Корольдік Әуе күштері қолданған жердегі оқу үшін қосымша төрт ұшақ корпусын алды, содан кейін соңғы үлгілер қызметтен шығарылды және екеуінен басқа барлығы жойылды. Біреуі балалардың ойын алаңында бірнеше жыл сақталды. Соңғы қалған оқу ұшағы кейіннен "401" Spitfire Mk. IX нөмірін бейнелеу үшін қалпына келтірілді. Бұл ұшақ қазір Ютландиядағы Стаунинг әуежайындағы Dansk Veteranflysamling-де сақтаулы. Ұшқыштарды даярлау бастапқыда 1946 жылдың мамыр айынан 1951 жылға дейін, мектеп "Әскери көмек бағдарламасы" аясында АҚШ-қа ауыстырылғанға дейін Авенде жүргізілді. Авендегі мектеп американдық оқу бағдарламасына үміткерлерді іріктеу үшін сынақтарды өткізуді жалғастырды. 1947 жылы RDAF Værløse әуе базасында ұшақ механиктері мектебін құрды. 1951 жылы Копенгагеннің солтүстігіндегі Рунгстедлунд қаласында RDAF офицерлер мектебі ашылды, ал ұшқыштар Вёрлоседе білім алды.

1950 жылдар

Әуе күштері АҚШ-тан әскери көмек ретінде алты F 84E Thunderjet және 238 F 84G Thunderjet ұшақтарын алды және 1952 жылдан 1954 жылға дейін Каруп әуе базасында бес жаңа эскадрилья (726-730) құрды. Жылдам даму екі орындық ұшақтар мен ұшу симуляторларының болмауына байланысты мәселе туғызды, нәтижесінде 89 F 84 ұшағы апатқа ұшырап, 40 ұшқыш қаза тапты. Кейбір қазалардың себебі жаңадан құрылған әуе күшіндегі тәжірибесіздік болса, ал қалғандары американдық Екінші дүниежүзілік соғыс және Корея соғысының қатысушылары ұсынған, ұшаққа қарсы оқтан қашу үшін жылдам және төмен қанатымен шабуылдау тактикасынан туындады. Қосымша қазаларға жол бермеу үшін әуе күштері 1956 жылы екі орындық T 33A ұшақтарынан оқу эскадрильясын құрды, ол АҚШ-та білім алған ұшқыштарды жергілікті ауа-райы жағдайында навигациялауға дайындады. Сонымен қатар, 1956 жылы 722 эскадрильясы құтқару эскадрильясы ретінде қайта құрылды және 1957 жылы жеті Sikorsky S 55 тікұшақтарымен күшейтілді. Соңында, 1954 жылы Корольдік әуе күштерінің әуе бас маршалы Хью Сондерс әуе күшін қайта ұйымдастыру үшін шақырылды, бұл Шығыс және Батыс басқаруларының бірігуіне және жаттығулар кезіндегі апаттардың санын азайту мақсатымен Flyvertaktisk Kommando (Әуе тактикалық басқаруы) құрылуына әкелді.

1960 жылдар

1962 жылы Дания корольдік армиясының "Найк" зымыраларына негізделген төрт SAM батареясы әуе күштеріне берілді. Олар Копенгагенді советтік баллистикалық зымырандардан және жоғары биіктікте ұшатын бомбалаушылардан қорғау үшін арналған еді және Гундерёдтегі 531-эскадрильяда, Амагердегі Конгелундендегі 532-эскадрильяда, Сигерслевтегі 533-эскадрильяда және Тюндегі 534-эскадрильяда орналастырылды. 1965 жылы "Найк" батареяларын төмен биіктікте ұшатын ұшақтардан қорғау үшін "Хок" зымыраларының төрт батареясы оларға жақын орналастырылды. 1968 жылы Дания Saab 35 Draken (Kite/Dragon) ұшағының үш экспорттық тапсырыс берушісінің біріншісі болды. 1966 жылдан бастап Дания үкіметі екі эскадрильяны алмастыру үшін жаңа ұшақ іздеуді бастады. Қарастырылған бірнеше үміткерлер болды: Douglas A 4F Skyhawk, Northrop F 5 Freedom Fighter, Vought A 7 Corsair II, Lockheed F 104 Starfighter, Dassault Mirage III/5 және Saab Draken. F 5 және Mirage 5 ұшақтары ең көп танымал болды, ал Draken нашар жүк көтеру қабілеті мен ұшу қашықтығы болғандықтан, сондай-ақ ауыр қару-жарақ тасымалдай алмағандықтан, ең аз танымалдарының бірі болды. Дания Корольдік Әуе күштерінің (Kongelige Danske Flyvevåben) бастапқы наразылығына жауап ретінде Saab бәсекеге қатысу тізімінің басына шығаратын жаңа Draken нұсқасын жасауға шешім қабылдады.

1970 жылдар

1960 және 1970 жылдары RDAF АҚШ қаржыландырған Lockheed F 104G Starfighter, Солтүстік Америка F 100D және F 100F Super Sabres және басқа да бірнеше типтегі ұшақтарды пайдаланды. F35 деп аталған алғашқы даниялық Draken 1970 жылдың 1 қыркүйегінде Каруп әуе базасына үш F35 жеткізіліп берілді. Кейіннен тағы 17 F35 және алты TF35 жеткізілді. F35 ұшақтарында радар болмағандықтан, олар F 100D-ді жердегі шабуылдау рөлінде алмастырды. Дегенмен, өзін-өзі қорғану үшін Sidewinder AAMS тасымалдауға болатын. Алты оқу ұшағы 1970 және 1972 жылдар аралығында, ал F35 ұшақтары 1970 және 1971 жылдар аралығында жеткізілді. 1971 жылы Дания армиясы 1950 жылы құрылғаннан бері әуе күшінен тыс алғашқы әуе бөлімшесі ретінде Дания Корольдік армиясының Ұшу қызметін құрды. Олардың құрамында бақылау вертолеттері және поршеньді қозғалтқышты артиллериялық бақылау ұшақтары болды. 1977 жылы Дания теңіз әскерінің әуе эскадрильясы 722-ші эскадрильядан бөлініп, Дания теңіз флотына қосылды, және олар кемедегі вертолеттерді пайдаланды. 1980 жылдың қаңтарында Дания, Норвегия, Нидерланды және Бельгия секілді төрт НАТО елі бірлесіп қару сатып алып, General Dynamics F 16 Fighting Falcon ұшағын ортақ шабуылдық истребитель ретінде енгізді. Кейіннен F-16 ұшағын қосымша НАТО елдері, Грекия және Түркия сатып алды, сондай-ақ НАТО мүшесі АҚШ та F-16 ұшағын пайдаланады.

1980 жылдар

1982 жылы истребительдердің саны 12 бірлікке азайтылды. General Dynamics F 16 бастапқыда F 100-ді, ал кейін F 104G-ді алмастыру мақсатымен қолданысқа енгізілді. 1980 жылдан бастап Дания Корольдік Әскери-Теңіз Әуе қызметі сегіз Westland Lynx Mk. 80-мен күшейтілді, бұл Alouette III тікұшақтарын алмастырды. Гренландиядағы C 130 ұшақтарына қосымша, әуе күштері үш Gulfstream G III ұшағын сатып алды.

1990 жылдар

1990 жылы Дания әскери-әуе күштері экспедициялық миссияларды орындау қабілетін арттыру үшін 12 Eurocopter Fennec жеңіл шабуылдық тікұшағын сатып алды. Тікұшақтар 2003 жылы RDAF-қа берілді. 1992 жылы Югославиядағы азамат соғысы кезінде RDAF C 130 Hercules ұшақтары БҰҰ жетекшілігімен Балқанға жасалған миссияға қатысқан 900 даниялық әскерді тасымалдау үшін қолданылды. 1996 жылы C 130 ұшағы Gulfstream ұшағымен бірге НАТО-ның «On Call» халықаралық әуе көпіріне қосылды. Gulfstream ұшақтары келесі жылы Challenger ұшақтарымен ауыстырылды, осы кезде Дания үкіметі қазір қолданылып жүрген үш Challenger ұшағын тапсырыс берді. 1999 жылы, Суық соғыс аяқталғаннан кейін, Дания әуе күштері «экспедициялық» әуе күштері ретінде қайта ұйымдастырылды, ол бүкіл әлемдегі халықаралық операцияларды қолдауға қабілетті болды, бірақ сонымен бірге ішкі ауа және теңіз қорғанысы бойынша міндеттемелерін де орындауға дайын болды. Сол жылы 9 F-16 ұшағынан тұратын экспедициялық күшті «Одақтас күш» операциясына қатысуға парламент мақұлдады.

2000 жылдар

2002 жылы Дания F 35 Joint Strike Fighter Team тобына қосылды, және соңында 48 F 35 ұшағы F 16 ұшақтарын алмастыру үшін сатып алынуы мүмкін. 2002 жылдың қазан айында 18 даниялық, голландиялық және норвегиялық F 16 истребитель-бомбардировщиктерінен тұратын үш ұлттық құрам, бір голландиялық KC 10 жанармай құюшы ұшағымен бірге, Ауғанстандағы НАТО жер күштерін қолдау мақсатында Қырғызстандағы Манас әуе базасына ұшты, бұл "Тұрақты бостандық" операциясының бір бөлігі болды. 2004 жылы үш көліктік ұшақтан тұратын ескі C 130H Hercules паркі (үкімет 1973 жылы сатып алған) үш жаңа және кеңейтілген C 130J көліктік ұшағымен ауыстырылды. 2007 жылы төртінші C 130J қосылды. 2005 жылы қалған F 16 ұшақтарында жаңарту бағдарламасы (Mid Life Update) аяқталды. 1995 жылы басталған жаңарту бағдарламасы жаңа миссиялық компьютер, түрлі-түсті көп функциялы дисплейлер және басқа да авиациялық жақсартуларды енгізді. Жаңартулар мен жақсартуларға қарамастан, 2013/14 жылдары Дания әуе күштері 30 F 16 ұшағын одан да жетілдірілген ұшақтармен ауыстыруды қарастырды. Үміткерлердің арасында екі орындық Boeing F/A 18F Super Hornet, Lockheed Martin F 35A Joint Strike Fighter және Eurofighter Typhoon болды. Таңдалған тип туралы шешім 2015 жылдың маусым айының соңына дейін жарияланады*. Жаңартпа: RADF F-35 ұшағын таңдады, 27 данасы сатып алынады. 2003 жылы 16 H 500 Cayuse және 13 Eurocopter AS550C2 Fennec Армия Әуе күштерінен әуе күштеріне берілуі тиіс болды, сондай-ақ сегіз Westland Lynx Mk. 90B теңіз әуе күштерінен берілуі керек еді. 16 Cayuse және 13 Fennec тікұшағы жаңадан құрылған 724-ші Дания эскадрильясына берілді. Сегіз Lynx тікұшағы қайта құрылған 728 эскадрильясына қосылуы тиіс еді, бірақ саяси себептерге байланысты бұл тікұшақтар Теңіз күштерінде қалды. Теңіз тікұшақтарының "меншігінің" осы өзгерісі 1 қаңтар 2011 жылы күшіне енді, сол кезде теңіз тікұшақтары жаңадан құрылған 723 эскадрильясына қосылды. 2005 жылы 16 Cayuse, сондай-ақ Fennecs-тің бірі пайдаланудан шығарылды. Қалған 12 Fennec тікұшағы Cayuse тікұшақтарының көптеген міндеттерін, соның ішінде Дания полициясының қолдау функцияларын өз мойнына алды. 2006 жылы әуе күштері бірнеше Boeing Integrated Defense C 17 Globemaster III ұшақтарын сатып алу туралы ниет хатын қол қойды. Бұл тапсырыс расталуы керек, бірақ ол халықаралық орналасуларды қолдау үшін бірлескен НАТО C 17 әуе флотын құру негізінде жасалуы тиіс. Дания кейіннен осы келісімнен бас тартты, бірақ ол әлі де қолданыста. НАТО стратегиялық әуе көлігінің мүмкіндіктері. АҚШ және Ұлыбритания көптеген C 17 ұшақтарын сатып алды, ал басқа да бірнеше НАТО елдері де осыны қарастыруда. 2007 жылдың маусым айында Данияның алты EH101 көліктік тікұшағы қосымша көліктік тікұшақтарға қатысты британдық шұғыл қажеттілікті қанағаттандыру үшін Ұлыбритания Корольдік Әуе күштеріне берілді. 2009 жылы RDAF-қа AgustaWestland Yeowil компаниясынан алты AW101 жеткізілді, олардың құны Ұлыбритания есебінен төленді.

2010 жылдар

2010 жылдың маусым айында Sikorsky S 61 SAR тікұшағы қолданыстан шығарылды. Данияның қорғаныс сатып алу және логистика ұйымы (DALO) Lynx-тің орнын алмастыру үшін бес тікұшақты қарастырды, онда шамамен 12 жаңа теңіз тікұшағы қажет болды. Sikorsky/Lockheed MH 60R, NH90/NFH, H 92, AW159 және AW101 тізімге енді және 2010 жылдың 30 қыркүйегінде ұсыныс сұрауы жіберілді. Соңында әуе күштері тоғыз Sikorsky SH 60 Seahawk тікұшағын сатып алуға шешім қабылдады. 2014 жылы RDAF Гренландияда алғаш рет F 16 истребитерін сынап, арктикалық кеңістіктің кең аумағында егемендікті сақтаудың операциялық қабілеттерін тексерді. 2005 жылы RDAF, 1997 жылдан бері серіктес болып табылатын Gripen, Rafale, Eurofighter және Joint Strike Fighter ұшақтарын өндіретін компаниялардан F 16 истребитерін алмастыру мүмкіндігі туралы ақпарат сұрады. Осы себепті Rafale ұшақтарын өндіруші Dassault Aviation компаниясы ақпараттық кезеңге қатыспауға шешім қабылдады, себебі олар оны JSF ұсынысына бағытталған деп есептеді. Бұл 2007 жылы Eurofighter-дің жарыстан шығуына, ал 2012 жылы қайтадан қатысуына әкелді. Сонымен қатар, 2008 жылы Boeing F 18 Super Hornet жарысқа қосылды. Бірнеше кешігулерден кейін, 2014 жылдың сәуірінде төрт үміткерге міндетті ақпарат беру туралы сұрау жіберілді, 2015 жылдың ортасында соңғы шешім күтілді. 2016 жылдың 9 маусымында Данияның қорғаныс комитеті F-16 истребитерін алмастыру үшін 27 F-35A ұшағын сатып алуға келісті. Бұл келісімнің құны 3 миллиард долларға бағаланды.

2020 жылдар

2020 жылдың қаңтар айында Lockheed Martin L 001 ұшағының құрастырылуы басталғанын хабарлады. Бұл Дания Корольдік әуе күштеріне жоспарланған 27 F 35A-ның алғашқысы болды. Бірінші F 35 2021 жылдың 7 сәуірінде Дания әуе күштеріне тапсырылды. 2023 жылдың 14 қыркүйегінде алғашқы төрт F 35A истребители АҚШ-тағы Lockheed Martin зауытынан ауысқаннан кейін Skrydstrup әуе базасына жетті.

Операциялар

1960 жылдан 1964 жылға дейін Конгодағы азаматтық соғыста БҰҰ үшін RDAF S 55 тікұшақтары миссияларды орындады. 1999 жылы 9 F 16 истребителі Италияның Гразанзане әскери-әуе базасынан «Одақтас күштері» операциясы аясында Сербия үстінен ұшты. 2002 және 2003 жылдары 6 F 16 истребитель-бомбардировщик Әфғанстандағы Талибан мен Әл-Қаидаға қарсы 743 рет ұшуды жүзеге асырды. 2004 жылдың шілдесінен қазан айына дейін Литваның Шяулай қаласындағы 4 F 16 истребителі НАТО-ның Балтық әуе қорғау операциясына Данияның үлесі болды. Даниялық F 16 ұшақтары әуе қорғау миссиясын 2009, 2011 және 2013 жылдары да орындады. 2005 жылы үш AS550C2 Fennec тікұшағы екі айға Иракқа елдегі алғашқы еркін сайлау кезінде Данияның құрлық әскерлеріне көмектесу үшін жіберілді. 2007 жылы төрт Fennec тікұшағы тағы да Иракқа жіберілді, бұл жолы негізінен Басра маңындағы конвойлерге әуеде барлау жүргізу үшін. 2007 жылдың желтоқсан айында үйлеріне оралғанға дейін тікұшақтар 354 миссияны аяқтады. 2008 жылғы 11 маусымда 724-ші эскадрильяның тікұшақ қанатына қарасты 4 AS550C2 Fennec тікұшағы Әфғанстанға жіберілді. Бұл тікұшақтар Хельманд провинциясының астанасы Лашкар Гардан солтүстік-батысқа қарай орналасқан Бастион лагерінде орналастырылды және Данияның құрлық әскерлері үшін биіктіктен бақылау жасаумен қатар, жеңіл көлікпен қамтамасыз ету міндеті тапсырылды. 2011 жылдың 19 наурызынан бастап Skrydstrup ұшақ қанатының 6 F 16 ұшағы Сицилиядағы Сигонелла әскери-әуе базасына Ливиядағы 2011 жылғы коалициялық әрекеттің бөлігі ретінде Ливия үстіндегі ұшуға тыйым салынған аймақты сақтауға көмектесу үшін орналастырылды. 2014 жылдың 11 шілдесінен бастап Әфғанстанға 3 EH 101 Merlin тікұшағы жіберілді. Бір тікұшақ 2014 жылдың 11 қазанында қону кезінде аударылып, қатты зақымдалды. Зардап шеккендер жоқ. 2014 жылдың 5 қазанынан бастап Skrydstrup әуе базасының (Fighter Wing Skrydstrup) 727 және 730 эскадрильяларынан 7 F 16AM және 140 даниялық персонал – жер экипажы мен ұшқыштар – Кувейттегі Ахмад аль-Джабер әскери-әуе базасында Ислам мемлекеті күштеріне (ISIS / ISIL) қарсы «Inherent Resolve» операциясы аясында күрес жүргізді.