Кіріспе

көбелектер туысы

Ранункулюс тұқымдасына (Ranunculaceae) жататын гүлді өсімдіктер туысы.

Гепатика (hepatica, liverleaf немесе liverwort) – Ранункулюс тұқымдасына жататын, Орталық және Солтүстік Еуропа, Азия және Солтүстік Американың шығысында өсетін көп жылдық шөптесін өсімдіктер туысы. Кейбір ботаниктер гепатиканы анемонияның кең мағынасындағы түрі деп санайды.

Сипаттама

Қыстың соңынан көктемге дейін қызғылт, күлгін, көк немесе ақ түсті тостағаншалары және үш жасыл жапырақшалары бар екі жынысты гүлдер, жүнді сабақтарында жеке-жеке гүлдейді. Көбелектер, мотылы, аралар, шыбындар және қоңыздар тозаңдаушылар болып табылады. Жапырақтары тамырлық, былғары тәрізді және көбінесе үш бөлікті, қыс бойы сақталады.

Таксономия

Гепатиканы ағылшын ботанигі Филип Миллер 1754 жылы сипаттаған. 1836 жылы ол Anemone туысының кіші туысы ретінде ұсынылған, бірақ кейін жеке Hepatica туысы ретінде бөлінген.

Этимология

Гепатика сөзі грек тіліндегі ἡπατικός сөзінен, ал ол ἧπαρ – "бауыр" сөзінен туындаған, себебі оның үш бөлікті жапырағы адам бауырына ұқсайтындықтан солай аталған.

Өсіру

Гепатика өсіру 18 ғасырдан бері Жапонияда танымал (Эдо кезеңінің ортасы), онда гүлдің қос жапырақшалары және әртүрлі түс схемалары шығарылған. Гепатика сілтілі әк тасты топыраққа төзімділігімен ерекшеленеді, сондықтан ол әртүрлі жағдайларда өсе алады; оны терең көлеңкелі жапырақты (әсіресе емен) орман мен бұталы жерлерде немесе күнге толы шөптесін далаларда кездестіруге болады. Гепатика құмды және сазды топырақтарда да өседі, олар әк тасымен байланысты. Ылғалды топырақ және қысқы қар жауын қажет етеді; Гепатика қысқы қарға төзімді, бірақ құрғақ аязға төзімсіз. Оны тұқымдар арқылы немесе көктемде күшті өркендерді бөліп көбейтуге болады. Дегенмен, тұқымнан өскен өсімдіктер гүлдейтін шаққа жеткенше бірнеше жыл қажет, ал бөлінген өсімдіктер өте баяу өседі.

Қолданылуы

Гепатика бұрын емдік шөп ретінде қолданылған. Сигнатуралар доктринасына сәйкес, бұл өсімдіктің бауыр ауруларын емдеуге тиімді деп есептелген. Үлкен дозада улы болғанымен, жапырақтары мен гүлдері қысықша ретінде, жаралардың жай жазылуына көмектесетін жұмсартқыш ретінде және зәр айдайтын құрал ретінде қолданылуы мүмкін.