Кіріспе

Апласидалар (Aplysiidae) – Апласиоидалар суперғауылындағы Апласидалар кладындағы жалғыз туыс. Бұл жануарлар көбінесе теңіз қояндары деп аталады, себебі көптеген теңіз бұршақтарынан өзгеше, олар көбінесе өте ірі болады. Суда жүзген кезде олардың дөңгелек дене пішіні және басындағы ұзын ринофоралары оларды отырған қоянға немесе хареге ұқсатады. Дегенмен, теңіз қояндары – параподиялары арасында жасырылған кішкентай қабықшаға дейін азайтылған қабықтары бар теңіз бұршақтары, ал кейбір түрлері өте үлкен. Калифорниялық қара теңіз қояны (Aplysia vaccaria) – қазіргі кездегі ең ірі гастропод түрі және сөзсіз, ең ірі гетеробранхты гастропод.

Сипаттама

Аплизиидтердің өкілдерінің ішкі қабығы қалыпты болмайды (қабығы жоқ нудибранхтардан өзгеше). Аплизия және Сифонотада бұл қабық – висцеральді бөлігінің артқы жағындағы жұмсақ, жалпақ пластина тәрізді, және ол мантия терісіне толық немесе жартылай еніп орналасады. Dolabella auricularia-да қабық құлақ пішіндес болады. Bursatella және Stylocheilus екі туысының дерлік ересектерінде қабық болмайды, тек личинка сатысында ғана кездеседі, осыған байланысты олар Dolabriferinae қосалқы туысына біріктірілген. Бұл жануарлар өте ірілеу. Олардың ұзындығы 75 см-ге дейін жетеді (Aplysia vaccaria), ал салмағы 2 кг-нан асып түседі. Олар тропикалық және қоңыржай теңіздерде кең таралған, негізінен жағалаудың жақын аймақтарында, тыныш және өсімдіктерге толы шығанақтарда мекендейді. Аплизиидтер шөпқоректілер, түрлі қызыл, жасыл және қоңыр балдырларды, сондай-ақ теңіз шөптерін жейді. Олардың түсі балдырлардағы пигменттерге байланысты болады. Сондай-ақ, олар балдырларда кездесетін уларды жинақтай алады.

Қорғау

Кейбір түрлер алаңдағанда немесе шабуылға ұшырағанда сия шығарады, сондай-ақ олар кең қанаттарын жапырақшалар немесе параподиялар сияқты пайдаланып жүзеді (қозғалмайды). Сия синтезделмейді, оның орнына балдырлардан алынады. Теңіз қояндарының мантия қуысында екі негізгі секреторлық безі бар. Қызғылт без: мантия қуысының үстінде, жеңілдіктің үстінде орналасқан. Ол қызыл немесе күлгін түсті сұйықтық немесе кейбір түрлерде ақ сия шығарады. Опалиндік без: мантия қуысының төменгі жағында, жеңілдіктің астында орналасқан. Ол ақ, мөлдір емес секреция шығарады. Aplysia туысы невробиологияда электрлік синапстарды зерттеу үшін үлгі ретінде пайдалы болып табылды, олар сия бұлттарының шығарылуын қамтамасыз етеді.

Жұптау әдеттері

Теңіз қояндары - толыққанды жұмыс істейтін еркек және әйел жыныс мүшелері бар гермафродиттер. Пенис басының оң жағында орналасқан, ал қын - қабықтың астындағы мантия қуысында, параподияның терең бөлігінде жатыр. Сондықтан, жұптасу кезінде екі серік бір уақытта еркек және әйел рөлін атқара алмайды. Олардың жұптасу әдеттері ерекше: олар жұптармен жұптаса алады, біреуі еркек, екіншісі әйел рөлінде, бірақ көбінесе жұптасу маусымында көптеп жиналады, бұл көбінесе үш немесе одан да көп теңіз қоянынан тізбек құрып жұптасуға алып келеді. Тізбектің алдындағысы әйел, артқысы еркек рөлінде болады. Ал тізбектегі арадағы жануарлар еркек және әйел рөлін бірдей атқарады, яғни сперма алған жануар өзінің спермасын үшінші теңіз қоянына жібереді.

Жыртқыш жануарлар

Жыртқыштарға пикногонид теңіз жәндіктері, еркек балықтар және теңіз тасбақалары жатады.

Зертханалық пайдалану

Ладислав Таук пен оның шәкірті Эрик Р. Кандельдің жолымен, Аплизия нейробиологтар үшін үлгілік организм ретінде зерттелді, себебі оның жанындағы қақпақша мен сифонды қайтарып алу рефлексі, Aplysia californica-да зерттелгендей, бірнеше нейронның синхронды түрде оқуына мүмкіндік беретін электрлік синапстар арқылы жүзеге асырылады. Бұл жылдам нейрондық жауап жануардың қауіпке жылдам ден қоюы үшін қажет. Аплизияда шамамен 20 000 нейрон ғана бар, сондықтан ол нейроғалымдардың зерттеу үшін таңдаған тақырыбы болып табылады. Сонымен қатар, астыңғы жағындағы "тіл" тек екі нейронмен басқарылады, бұл иннервациялық желіні толыққанды картографиялауға мүмкіндік берді.

Таксономия

2004 жылғы зерттеуде Aplysiidae монофилеттік таксон екені және екі ерекше кладка бөлінетіні көрсетілді: Aplysiinae және Dolabellinae + Dolabriferinae + Notarchinae. Бұл отбасының авторлығы әлі де даулы. Отбасы бастапқыда Лаплисиана деп дұрыс емес жазылған. Бұл 1809 жылы Ламаркның Philosophie zoologique, 1:320 еңбегінде сипатталған «les Laplysiens» деген бастапқы халықтық атаудың латыншаға аударылған түрі. Рафинеск 1815 жылы Лаплисиния деген жаңа атауды ұсынды. 2001 жылы Буше және Рокруо Aplysiidae атауын Ламаркқа жатқызуды қолдады.