Кіріспе
Орталық Америкадағы Колумбия аралдары Сан-Андрес, Провиденсия және Санта-Каталина архипелагы (lang es, aɾtʃiˈpjelaɣo ðe ˌsan anˈdɾes pɾoβiˈðensja j ˌsanta kataˈlina), немесе Сан-Андрес және Провиденсия, Колумбияның департаменттерінің бірі және географиялық тұрғыдан Орталық Америкада орналасқан жалғыз департаменті. Ол Кариб теңізінде Колумбияның материгінен солтүстік-батысқа қарай орналасқан екі арал тобынан және сегіз шеткі аймақ пен рифтерден тұрады. Архипелагтың ең үлкен аралы және Колумбияның ең үлкен аралы Сан-Андрес деп аталады, ал оның астанасы Сан-Андрес қаласы. Басқа ірі аралдар – Сан-Андрестің солтүстік-шығысында орналасқан Провиденсия және Санта-Каталина аралдары; олардың астанасы Санта-Исабель.
The Archipelago of San Andrés, Providencia and Santa Catalina (lang es, aɾtʃiˈpjelaɣo ðe ˌsan anˈdɾes pɾoβiˈðensja j ˌsanta kataˈlina), or San Andrés and Providencia, is one of the departments of Colombia, and the only one located geographically in Central America. It consists of two island groups in the Caribbean Sea about northwest of mainland Colombia, and eight outlying banks and reefs. The largest island of the archipelago and Colombia is called San Andrés and its capital is San Andrés. The other large islands are Providencia and Santa Catalina Islands which lie to the north east of San Andrés; their capital is Santa Isabel.
Атауы
Атау кейде "Архип. де Сан-Андрес" деп қысқартылады. Ресми веб-сайт оны San Andrés ("Gobernación de San Andrés") деп қысқартады. ISO 3166 2:CO стандарты бойынша "San Andrés, Providencia y Santa Catalina" деп тізімделген. Statoids сайтында "San Andrés y Providencia" деп көрсетілген.
Тарих
Испания Сан-Андрес және Провиденсия аралдарын 1510 жылы, Христофор Колумбтың саяхаттарынан кейін бірнеше жыл өткен соң, өз иелігіне талап етуді ресми түрде жариялады. 1544 жылы аумақ Гватемаланың Бас капитандығының басқаруына берілді. Алғашқы жылдары Испания материктегі жерлерді зерттеуге және отарлауға баса назар аударды, ал аралдарда аз адам қоныстанды. 1630 жылы ағылшын пуритандары Провиденс аралына келді. Пуритандар суық, тасты Жаңа Англиядан гөрі тропикалық аралдарға қоныстануды жөн көрді, бірақ Провиденс аралының колониясы Массачусетс шығанағының колониясы сияқты табысқа жете алмады. Олар құлдар еңбек еткен плантациялар құрып, қазақша пираттықпен айналысты, бұл 1641 жылдың мамыр айында испан және португалдықтардың колонияны басып алуына әкелді. 1670 жылы Генри Морган басқарған ағылшын пираттары Панамаға шабуыл жасау үшін база ретінде пайдаланған аралдарды жаулап алды. Пираттар 1672 жылға дейін аралдарды тастап кетті. Содан кейін бір ғасыр бойы аралдарда адам қоныстанбағаны туралы ешқандай мәлімет жоқ. 1775 жылы испандық, ирланд тегінен шыққан лейтенант Томас О'Нилге аралдардың әскери басқаруы тапсырылды, ал 1790 жылы ол губернатор болып тағайындалды. Ол аралдарды Жаңа Гранада вице-корольдігінің құзырына беруді сұрады, бұл 1803 жылы мақұлданды. Сол жылы Испания аралдарды Верагуас провинциясымен (Панаманың батысы және Никарагуаның шығыс жағалауы) бірге Жаңа Гранада вице-корольдігіне қосты. Аймақ Картахена провинциясынан басқарылды. Көп ұзамай Картахенамен сауда байланыстары Гватемаламен болған байланыстардан артық болды. 1818 жылдың 4 шілдесінде француз пираты Луи Мишель Ори 400 адамымен және Аргентина туын көтерген 14 кемесімен бірге Олд Провиденс және Сент-Кэтрин аралдарын басып алды. Бұл аралдарда ағылшын тілінде сөйлейтін ақтөс протестанттар мен олардың құлдары тұрды. Ори және оның командасы аралдарды Орталық Американың тәуелсіздігін ілгерілету үшін жаңа база ретінде пайдаланды. Алайда, оның Боливарды Венесуэла мен Колумбияның тәуелсіздігі үшін күресте қолдау көрсетуге тырысулары бірнеше рет сәтсіз аяқталды. Испанияның отарлары тәуелсіздік алғаннан кейін, Сан-Андрес, Провиденс және Сент-Кэтрин аралдарының тұрғындары 1822 жылы өз еріктерімен Гран-Колумбия Республикасына қосылды, бұл оларды Магдалена департаментінің басқаруына қойды. Бірінші Мексика империясы, оның орнына Орталық Американың Біріккен провинциялары (ОАБП) келді, сонымен қатар аралдарға құқық талап етті. Гран-Колумбия, өз кезегінде, ОАБП-нің Никарагуаның шығыс жағалауын басып алуына наразылық білдірді. ОАБП 1838-1840 жылдары тарап кетті, бірақ Никарагуа дауды жалғастырды, сондай-ақ Гран-Колумбияның мұрагерлері: Жаңа Гранада және Колумбия да. 1912 жылы Колумбия аралдарда жергілікті басқаруды (интенденция) құрды. 1928 жылы Колумбия мен Никарагуа аралдарды Колумбияға беру туралы Эскера Барсенас шартына қол қойды. Алайда, 1980 жылдары Сандинистер билікке келген кезде Никарагуа шарттан бас тартты. Колумбия 1930 жылы шартты ратификациялау (АҚШ әскерлері кетіп бара жатқан кезде) оның күшінің жоқтығын растайды деп мәлімдеді. Колумбия мен Гондурас 1999 жылы теңіз шекарасы туралы шартқа қол қойды, бұл Колумбияның аралдарға егемендігін жасырын түрде мойындады. 2001 жылы Никарагуа Халықаралық сотқа (ХС) даулы теңіз шекарасы бойынша талап арыз берді және Кариб теңізіндегі, соның ішінде Сан-Андрес және Провиденсия архипелагтарындағы аумақтарға талап қойды. Колумбия соттың бұл мәселеге қатысу құқығы жоқ деп жауап берді және аралдардағы әскери-теңіз және полиция күштерін арттырды. Колумбия өз талаптарын ХС-де де қорғады. 2007 жылдың 13 желтоқсанында ХС аралдар Колумбияның аумағы екенін шешті, бірақ теңіз шекарасы туралы дауды шешпеді. 2012 жылдың 19 қарашасында ХС Колумбияның аралдарға егемендік құқығы бар екенін растады.
АҚШ-тың талаптары
XIX ғасырда АҚШ Гуано аралдары заңы бойынша осы аймақтағы бірнеше қоныстанбаған жерлерге құқық талап етті, олардың ішінде қазір Колумбияға тиесілі бірнеше аймақ та бар. 1981 жылы АҚШ Серрана және Ронкадор банктеріне қатысты талаптарын Колумбияға өткізді және Квита Сюэно банкіне қатысты талабынан бас тартты. АҚШ Серранилла және Бахо-Нуэво банктеріне құқық талап етуді жалғастырып, оларды АҚШ-тың қосылмаған аумақтары деп санайды.
2007 жылғы сайлау
15 жыл бойы департаменттік құрамының мүшесі болған Педро Галлардо Форбс, Өңірлік интеграция қозғалысының (MIR) өкілі, 2007 жылдың 28 қазанындағы губернатор сайлауында Колумбияның консервативтік партиясы мен «Радикалды өзгерістер» партиясының қолдауымен жеңіске жетті. Ол Колумбияның либералдық партиясынан шыққан губернатордың орнын иеленді. Ол 8 187 дауыс (38,93%), Аури Герреро Боуи (Либералдық партия, «Демократиялық Колумбия» партиясының қолдауымен) 8 160 дауыс (38,8%) және Джек Хусни Джаллер («Социалдық ұлттық біртіндеме» партиясы) 4 063 дауыс (19,3%) жинады. Губернатор сайлауында 41 197 сайлаушының ішінде бар болғаны 21 991-і дауыс берді. Сол күні сайланған департаменттік құрамдағы 9 орын 6 партия арасында бөлісті: үш либерал (Арлингтон Говард, Квинси Боуи Гордон және Лерой Кэрол Бент Арчболд), екі MIR (Жорже Мендес және Фредди Херазо), екі «Демократиялық Колумбия» партиясы (бұрынғы депутат Мария Тереза Урибе Бент және бұрынғы ішкі істер министрі Рафаэль Гомес Редондо), екі «Социалдық ұлттық біртіндеме» (Фернандо Канон Флорес және Мария Саид Дарвич), бір «Радикалды өзгерістер» (Хебер Эскивель Бенитес) және бір консерватор (Жулио Сесар Галлардо Мартинес).
Сан-Андрес аралы
Бұл Сан-Андрес тобының басты аралы және департаменттегі ең үлкен арал. Оның ұзындығы және ені шамамен ... метрді құрайды, ал ауданы ... құрайды. Аралдың ортасында Үлкен тоған деп аталатын кішкентай лагуна бар. Басты қаласы – аралдың солтүстігіндегі Сан-Андрес. Тағы бір қала – шығыс жағалауындағы Сан-Луис. Cayo Johnny (Johnny Caye) аралдың солтүстік ұшы German Point (Punta Norte) шығысқа қарай ... және Haynes Cay аралдың шығысына қарай шамамен сол қашықтықта жатыр. Cotton Cay солтүстік-шығыс жағалаудағы Сан-Андрес қаласынан оңтүстікке қарай ... орналасқан.
Cayos de Albuquerque (Cayos de S.W., Southwest Cays) (Альбукерке аралдары)
Бұл атолл Сан-Андрестің оңтүстік-батысында орналасқан. Бұл Колумбияның ең батыс нүктесі. Риф шамамен ... кеңдігінде. Оңтүстік бөлігінде Кайо-дель-Норте және Кайо-дель-Сур орналасқан. Екі аралдың үлкені – Кайо-дель-Норте, биіктігі ... дейін жетеді және пальмалар мен бұталармен жапырылған. Кайо-дель-Сур, оңтүстікке қарай бірнеше жүз метр қашықтықта, биіктігі шамамен ... метрге жетеді және азын-ау бұталармен, ал оңтүстігінде мангрлермен өсіп жатыр. Кайо-дель-Нортеде 1980 жылдан бері жұмыс істеп келе жатқан маяқ орналасқан. Оны Колумбия Әскери-теңіз күштері күтіп бағып, жөндеумен айналысады.
Cayos del Este Sudeste (Courtown Cays, Cayos de E.S.E.)
Бұл атолл Сан-Андрес аралының шығыс-оңтүстік-шығысында және Кайос-де-Альбуркерк аралының солтүстік-шығысында орналасқан. Оның ұзындығы және ені шамамен белгілі. Оңтүстік-шығысында бірнеше құмды аралдар бар. Ең үлкендері - Cayo del Este, Cayo Bolivar, West Cay және Cayo Arena, олардың ешқайсысы белгілі бір биіктіктен аспайды. Барлық аралдар пальма ағаштары мен бұталармен жапырылған және мангр тоғайларымен қоршалған. Cayo Bolivar-да Колумбия Әскери-теңіз күштеріне қарасты маяк орналасқан. Бұл аралдарға Колумбия материгінен және Сан-Андрес аралдарынан балықшылар үнемі келіп тұрады. Cayo Bolivar-да екі бетон ғимарат, ал басқа аралдарда бірнеше ағаш үйлер бар.
Жағалар мен жағалар
Колумбия алты қосымша шеткі арал мен таяздыққа егемендік құқығын талап етеді: Алис таяздығы, Бахо Нуэво аймағы, Серранилла аймағы, Квита Сюэно аймағы, Серрана аймағы және Ронкадор аймағы.
Демография
Сан-Андрес, Провиденсия және Санта-Каталина департаментінің жер аумағын қамтиды және халық санағы бойынша 59 573 адам тұрды. 2007 жылғы соңғы ресми бағалау бойынша 72 923 адамды құрады. 1960 жылға дейін аралдардың халқы негізінен Райзальдардан тұрды, олар афро-карибтік топ, протестанттық дінді ұстанады және Сан-Андрес-Провиденсия креол тілінде сөйлейді. Ағылшын тілінде сөйлейтін, британдық текті ақ адамдар азшылықты құрайды. Колумбия испан тілінде сөйлейтін материктік азаматтардың көшіп келуін ынталандырды, католик миссиясы 1947 жылдан бері бұл процеске қатысып келеді. Бұл саясат Райзаль қауымдастығының күшейіп бара жатқан наразылығына жауап ретінде көрінеді, бұл сепаратистік қозғалыстарды күшейтуі мүмкін; осы жағдайда Райзаль көпшілігі тәуелсіздік туралы референдумда жеңіске жетер еді, бірақ материктік колумбиялықтардың көбеюі арқасында бұл нәтиже бейтараптандырылуы мүмкін. 2005 жылға қарай аралдардың 60 000 немесе одан да көп тұрғындарының 30% ғана Райзальдарды құрады, ал қалғаны материктік колумбиялықтар мен ағылшын тілінде сөйлейтін британдық ақ адамдардан тұрды. Көптеген Райзальдар көп тілді және испан, креол және ағылшын тілдерінде сөйлей алады.
Әуежайлар
Густаво Рохас Пинилья халықаралық әуежайы (IATA: ADZ) Сан-Андрес және Сан-Луис қалаларына қызмет көрсетеді, сонымен қатар Эль-Эмбрухо әуежайынан қоректендіру рейстері арқылы жақын орналасқан Провиденсия аралына коммерциялық қызмет көрсетеді. Густаво Рохас Пинилья халықаралық әуежайы алғашқыда Сескисентенарио халықаралық әуежайы деп аталды. 2006 жылы 836 234 жолаушыны қабылдап, Колумбиядағы ең көп жолаушы тасымалдайтын 6-шы әуежай болып табылады. Бұл жолаушылардың көп бөлігі елдің континенттік бөлігінен келеді, себебі аралға тікелей халықаралық рейстер аз. Көптеген халықаралық туристер аралдарға жету үшін Колумбияның ірі әуежайларының біріне ұшуға мәжбүр. Copa Airlines Сан-Андрес пен Панама қаласы арасында жолаушылар тасымалын жүзеге асырады. 2021 жылы American Airlines Майамиден Сан-Андреске тікелей рейстерді бастады. Соңғы жылдары Сан-Андреске, әсіресе Канададан және Орталық Американың бірнеше елінен маусымдық чартерлік рейстер де келіп тұрады. Әуежай 2005 және 2006 жылдар арасында жолаушылар саны 13,4%-ға өскен Колумбиядағы ең қарқынды дамып келе жатқан әуежайлардың бірі.